Úrskurður nr. 244/2026

Hinn 22. maí 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 244/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU24110001

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 31. október 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Kína (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 16. október 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Auk þess gerir kærandi kröfu um veitingu dvalarleyfis fyrir hugsanlegt fórnarlamb mansals eða fórnarlamb mansals, sbr. 1. mgr. 75. gr. og 1. mgr. 76. gr. laga um útlendinga.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Ítalíu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 23. apríl 2023. Kvaðst kærandi sækja um vernd hér á landi vegna mannréttindabrota í Kína og telja stöðu mannréttindamála betri hér á landi. Kærandi hafi ekki sótt um vernd í öðru landi, þekki engan á Íslandi og hafi ekki áður komið til landsins. Kærandi kvaðst hafa borgað öðrum einstaklingi fyrir að bóka flugið og koma sér á milli staða. Kærandi eigi eiginkonu í Bandaríkjunum og barn í Kína. Kærandi sé heilsuhraustur.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 16. ágúst 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur og uppalinn í Fuzhou borg í Fujian héraði í Kína þar sem hann hafi verið búsettur áður en hann hafi yfirgefið heimaríki í nóvember 2009. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi starfað í banka í Kína, átt eiginkonu og barn sem hafi fæðst árið [...]. Kærandi og eiginkona hans hafi sótt um vegabréfsáritanir til Bandaríkjanna árið 2008 en umsókn kæranda hafi verið synjað og því hafi eiginkona hans yfirgefið heimaríki án hans og barns þeirra árið 2008 og farið til Bandaríkjanna. Kærandi eigi barn og foreldra í heimaríki. Aðspurður um fjárhagsstöðu sína kvað kærandi hana vera í meðallagi, ekki eiga eignir né fjármuni og vera skuldlaus. Kærandi tilheyri Han-þjóðerni í heimaríki sem sé meirihlutahópur. Aðspurður um líkamlega og andlega heilsu sína kvaðst kærandi vera með áfallastreituröskun og hafa fengið lyf við framangreindu. Kærandi gráti mikið og kvað lækni hafa mælt með innlögn kæranda á geðdeild. Kærandi kvaðst vera mormónatrúar og aðili að stjórnmálaflokki.

Aðspurður hvort hann sé virkur í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki kvaðst kærandi berjast fyrir sjálfstæði Fujian héraðs og annarra héraða í Kína. Hann hafi byrjað að gera myndbönd um spillingu í Kína og birta á YouTube árið 2018. Greindi kærandi frá því að vera einn af stofnendum samtakanna Hokkienam Incorporated sem berjist í þágu sjálfstæðis Fujian héraðs. Hlutverk kæranda í samtökunum hafi verið að reyna að vekja athygli á málsstaðnum á YouTube og Twitter. Frá árinu 2021 hafi kærandi verið að hvetja fólk á Twitter/X og YouTube til að birta nöfn þeirra einstaklinga sem hafi verið handteknir af kínverskum stjórnvöldum af pólitískum ástæðum og til að birta upplýsingar um brot kínversku lögreglunnar. Kærandi tali jafnframt fyrir upplýsingafrelsi og styðji félagið Am Guilty Too, en kínversk stjórnvöld segi félagsmenn vera eftirlýsta og kærandi kveður nafn sitt vera á vefsíðu félagsins. Kærandi telji að kínverskum stjórnvöldum sé kunnugt um skoðanir hans og andóf. Kærandi kvaðst tilheyra minnihlutahópi í heimaríki vegna stjórnmálaskoðana sinna, hann hafi fengið skilaboð á samfélagsmiðlum frá almennum borgurum í Kína þar sem hann sé kallaður svikari. Ástæður þess að hann hafi yfirgefið Kína kvað kærandi vera vegna þess að eiginkona hans (hér eftir K) hafi verið þvinguð í fóstureyðingu árið 2008 þegar hún hafi verið gengin þrjá til fjóra mánuði á leið vegna einbirnisstefnu kínverskra stjórnvalda. K hafi fengið áfall í kjölfarið, farið til Bandaríkjanna og sótt um vernd þar í landi. Kærandi hafi sótt um vegabréfsáritun ásamt K en umsókn hans hafi verið synjað ólíkt umsókn K. Í kjölfarið hafi kærandi misst starf sitt í kínverskum banka og þurft að senda fjármuni til K í Bandaríkjunum. Af frásögn kæranda má ráða að hann og K séu enn gift þrátt fyrir að hún hafi gifst öðrum manni í Bandaríkjunum og eignast með honum tvö börn. Þá hafi barn kæranda orðið eftir í Kína hjá foreldrum kæranda þegar hann hafi yfirgefið heimaríki í nóvember 2009 og sé enn búsett hjá foreldrum kæranda í dag. Kærandi greindi jafnframt frá því að systir hans og amma séu meðlimir Falun Gong og að lögreglan hafi ítrekað haft samband við fjölskyldu hans sökum þess. Kærandi hafi verið meðlimur í Falun Gong en sé það ekki lengur og kvað umrædda aðild ekki vera meginástæðu fyrir umsókn hans um vernd. Aðspurður hvort þvinguð fóstureyðing K hafi upphaflega verið meginástæða fyrir flótta kæranda frá Kína kvað kærandi svo vera og að lögreglan hafi verið að hringja í fjölskyldu hans vegna Falun Gong. Kærandi kvaðst ekki persónulega hafa orðið fyrir ofbeldi eða fordómum í heimaríki vegna Falun Gong en að fjölskylda hans hafi orðið fyrir slíku.

Kærandi kvaðst hafa hjálpað tilgreindum einstaklingi (hér eftir A) í mars 2023 eftir að A hafi horfið. Kærandi og A hafi verið meðlimir í sama hópi og að sögn kæranda hafi verið hringt í A og honum tjáð að ef hann myndi skella sök á kæranda myndi A ekki lenda í vandræðum. Af frásögn kæranda má ráða að A hafi horfið í kjölfarið. Kærandi kvaðst jafnframt hafa fengið símtal frá ótilgreindum lögreglumanni í Kína í mars 2023 og hafa tekið samtalið upp. Aðspurður kvaðst kærandi óttast um líf sitt bæði í Kína og á Íslandi og að verða fyrir ofbeldi, bæði líkamlegu sem og andlegu. Að sögn kæranda geti barn hans ekki farið í skóla og af frásögn kæranda má ráða að móðir hans hafi jafnframt fengið símtal frá lögreglunni þess efnis að kærandi þyrfti að fjarlægja allt efni af Twitter. Móðir kæranda hafi verið tekin til yfirheyrslu vegna þess að lögreglan hafi viljað þrýsta á hana til að fá upplýsingar, segja henni að hætta að senda kæranda fjármuni og fá hana til að segja kæranda að snúa aftur til Kína. Aðspurður kvaðst kærandi óttast að verða fangelsaður í Kína og kvað fjölskyldu sína vera í hættu í heimaríki. Kærandi sé ekki í reglulegu sambandi við fjölskyldu sína og barn þar sem lögreglan hafi bannað þeim að vera í samskiptum við kæranda. Aðspurður af hverju slík samskipti hafi verið bönnuð kvað kærandi það vera vegna athafna hans. Fjölskylda hans hafi allt aðrar skoðanir en kærandi og foreldrar hans séu í hernum. Þá kvaðst kærandi vera hataður af barni sínu vegna þess að barnið sé uppalið hjá foreldrum hans og hafi ekki fengið inngöngu í herskóla vegna kæranda. Aðspurður hvers vegna barn kæranda hafi ekki yfirgefið heimaríki ásamt kæranda eða K kvað kærandi að ætlunin hafi verið að K myndi yfirgefa Kína fyrst til Bandaríkjanna og barn þeirra kæranda myndi koma síðar. K hafi síðan skipt um skoðun eftir komuna til Bandaríkjanna og kynnst öðrum manni og eignast börn með honum. Þegar kærandi hafi yfirgefið heimaríki hafi hann fengið dvalarleyfi í Hollandi á grundvelli atvinnu og ekki getað sótt um leyfi fyrir barnið. Kærandi kvaðst þó fara með forsjá barns síns.

Kærandi óttist að verða handtekinn við lendingu í heimaríki og settur í fangelsi. Aðspurður hvernig félagslegar aðstæður hans myndu vera í heimaríki greindi kærandi frá því að hann myndi ekki hafa neitt þar í landi og ekki hafa atvinnumöguleika þar sem hann yrði skilgreindur sem vafasamur í pólitískum skilningi. Ekkert tjáningarfrelsi sé í Kína og hann myndi lenda í vandræðum, þar sé ekkert frelsi né persónuvernd eða friðhelgi heimilis. Kærandi gæti ekki framfleytt sér og fjölskyldu sinni í heimaríki. Að sögn kæranda hafi hann tekið mormónatrú árið 2011 eftir að hann hafi yfirgefið heimaríki. Af frásögn kæranda má ráða að hann telji sig vera í hættu í Kína vegna trúarsannfæringar sinnar, en það sé bannað að iðka mormónatrú þar í landi. Kærandi viti til þess að mormónum hafi verið gert að sæta vistun á geðdeild vegna trúar sinnar. Aðspurður um aðstæður hans í Hollandi kvaðst kærandi hafa unnið þar á veitingastað alla daga vikunnar í tíu klukkustundir til ársins 2011 án nokkurra launa og einungis fengið húsnæði og fæði frá vinnuveitanda. Að sögn kæranda hafi honum verið bannað að fara út úr húsi og hann hafi ekki fengið að fara til læknis þegar hann hafi slasast. Kærandi kvaðst hafa haft samband við lögregluna í Hollandi en slitið símtalinu þegar lögreglan hafi boðist til að aðstoða kæranda við að snúa aftur til Kína. Kærandi kvaðst hafa verið fangi vinnuveitanda síns, það hafi ekki verið fleiri á vinnustaðnum í sömu sporum og kærandi en framangreindar aðstæður séu uppi á öllum kínverskum veitingahúsum. Aðspurður um hvað hafi orðið til þess að vinnuveitandi hans hafi látið hann lausan kvaðst kærandi hafa farið sjálfur frá vinnustaðnum um miðnætti eina nóttina.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 31. október 2024. Greinargerð barst kærunefnd 14. nóvember 2024 ásamt fylgiskjölum. Viðbótargögn bárust kærunefnd 10. janúar og 22. apríl 2025. Þá bárust kærunefnd frekari gögn 6. maí 2026. Með tölvubréfi, dags. 21. apríl 2026, boðaði kærunefnd kæranda í viðtal. Kærandi mætti í viðtal hjá kærunefnd 29. apríl 2026 ásamt talsmanni sínum og naut hann aðstoðar túlks. Hinn 27. apríl 2026 óskaði kærunefnd eftir því að kærandi legði fram frumrit tiltekinna skjala og hinn 29. apríl 2026 bárust kærunefnd frumrit skjalanna. Kærunefnd óskaði eftir skjalarannsókn á frumritunum hjá Lögreglunni á Suðurnesjum 30. apríl 2026 og lá niðurstaða þeirrar rannsóknar fyrir 11. maí 2026.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu kærunefndar er ekki ástæða til að reifa greinargerðina sérstaklega.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum við málsmeðferð og ákvarðanatöku Útlendingastofnunar. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, m.a. rannsóknarreglunni og telur rannsókn stofnunarinnar sérstaklega ámælisverða hvað varðar opinbera tjáningu og andóf kæranda í garð kínverskra stjórnvalda.

Kærunefnd tekur undir gagnrýni kæranda um að rannsókn Útlendingastofnunar í hinni kærðu ákvörðun á tjáningu og andófi kæranda á samfélagsmiðlum í garð stjórnvalda í Kína hafi verið ábótavant og ekki í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti. Hins vegar telur kærunefnd ekki sanngjarnt né í samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins, með vísan til niðurstöðu nefndarinnar í úrskurði þessum og talsverðrar lengdar málsmeðferðartíma máls kæranda, að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi og vísa málinu aftur til nýrrar meðferðar sökum framangreindra annmarka. Hefur kærunefnd bætt úr annmarkanum við málsmeðferð sína.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Umsækjanda um alþjóðlega vernd er skylt að veita atbeina sinn til að upplýsa hver hann er, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi lagt fram ljósmyndir af auðkennum, m.a. kínversku vegabréfi en að það væri mat stofnunarinnar að kærandi hafi ekki sannað hver hann sé með fullnægjandi hætti. Með vísan til þess var leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli mats á trúverðugleika og komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi sé ríkisborgari Kína þó auðkenni hans væri að öðru leyti óstaðfest. Við meðferð málsins hjá kærunefnd lagði kærandi fram frumrit kínversks auðkenniskorts síns, hjúskaparvottorð sitt, skírteini til staðfestingar á faðerni sínu og sjúkratryggingaskírteini sitt. Með vísan til niðurstöðu rannsóknar Lögreglunnar á Suðurnesjum á framangreindum gögnum telur kærunefnd kæranda hafa sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé kínverskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Kína, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2021 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);
• 2021 Report on International Religious Freedom: China (U.S. Department of State, 2. júní 2022);
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
• 2024 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 13. ágúst 2025);
• China and Hong Kong: Situation of political dissidents, particularly students, and treatment by People‘s Republic of China (PRC) authorities (2020-September 2022) (Immigration and Refugee Board of Canada, 23. september 2022);
• Country of origin information report China (The Ministry of Foreign Affairs of the Netherlands, maí 2020);
• Country Policy and Information Note – China: Background information, including actors of protection and internal relocation, version 2.0 (U.K. Home Office, mars 2018);
• Country Information Note China: Medical treatment and healthcare, version 1.0 (U.K. Home Office, júlí 2022);
• Country Policy and Information Note - China: Opposition to the state, version 5.0 (U.K. Home Office, janúar 2026);
• DFAT Country Information Report: People‘s Republic of China (Austrialian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 22. desember 2021);
• DFAT Country Information Report: People‘s Republic of China (Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 27. desember 2024) og
• The World Factbook: China (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 21. janúar 2026);

Kína er staðsett í Austur-Asíu og á landamæri við Afganistan, Bútan, Búrma, Indland, Kasakstan, Norður-Kóreu, Kirgistan, Laos, Mongólíu, Nepal, Pakistan, Rússland, Tadsjikistan og Víetnam. Árið 1949 tryggði kommúnistaflokkurinn sér yfirráð yfir stærstum hluta Kína og hinn 1. október 1949 lýsti Mao Zedong, leiðtogi flokksins, yfir stofnun Alþýðulýðveldisins Kína (e. People‘s Republic of China).

Alþýðulýðveldið Kína er einræðisríki undir forystu kommúnistaflokksins og er fjölmennasta ríki heims með yfir 1,4 milljarða íbúa. Flokksmeðlimir kommúnistaflokksins gegni næstum öllum æðstu stöðum stjórnvalda. Endanlegt vald sé hjá 25 manna stjórnmálaskrifstofu kommúnistaflokksins (e. Politburo) og sjö manna fastanefnd hennar. Xi Jinping gegni þremur valdamestu embættunum sem aðalritari Kommúnistaflokksins, forseti og formaður herstjórnarinnar (e. Central Military Comission). Kína gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1945 og er eitt af fimm fastaríkjum Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 2001. Þá fullgilti ríkið alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis árið 1981 og alþjóðasamning gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1988. Samkvæmt framangreindum heimildum er stofnun nýrra stjórnmálaflokka óheimil og ekki til staðar virkir stjórnarandstöðuhópar. Í skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins kemur fram að rúmlega 90% borgara Kína tilheyri þjóðernishópi Han Kínverja. Sá hópur sé félagslega, pólitískt og efnahagslega ríkjandi. Ríkisstjórnin viðurkenni 55 aðra þjóðernishópa sem sumir búi á sjálfstjórnarsvæðum.

Helstu öryggisstofnanir innanlands séu meðal annars ríkisöryggisráðuneytið (e. Ministry of State Security) og alþýðulögreglan (e. People´s Armed Police). Alþýðulögreglan heyri undir tvöfalt valdsvið miðstjórnar kommúnistaflokksins (e. the Central Committee of the Communist Party) og miðherstjórnarinnar (e. the Central Military Commission). Frelsisher fólksins (e. The People´s Liberation Army) beri fyrst og fremst ábyrgð á ytra öryggi en hafi einnig ákveðnar öryggisskyldur innanlands. Staðbundin umdæmi noti einnig borgaralegar öryggissveitir sveitarfélaga til að framfylgja stjórnsýsluráðstöfunum. Samkvæmt heimildum hafi borgaraleg yfirvöld haldið uppi virku eftirliti með öryggissveitum.

Í skýrslu utanríkisráðuneytis Ástralíu um Kína frá árinu 2024 kemur fram að spilling sé vandamál í Kína og að það sem gæti kallast spilling á Vesturlöndum sé stundum kallað Guanxi í Kína. Guanxi þýði „tenging“ og sé kerfi þar sem velgengni í viðskiptum eða í stjórnmálum byggi á tengslum og því að skiptast á greiðum eða gjöfum. Góð tengsl geti leitt til hagstæðra viðskipta, félagslegra og lagalegra niðurstaðna. Hins vegar líti ríkisstjórnin spillingu alvarlegum augum og sé spilling talin ógn við trúverðugleika ríkisins. Viðurlög við spillingu geti varðað dauðarefsingu í alvarlegustu tilvikum. Þegar Xi Jinping forseti hafi tekið við embætti árið 2013 hafi hann hleypt af stokkunum herör á landsvísu gegn spilltum embættismönnum, jafnt hátt sem lágt settum. Brot embættismanna séu rannsökuð af sérstakri spillingarnefnd innan flokksins. Þá hafi komið upp dæmi þar sem að embættismenn sem séu álitnir gagnrýnir á flokkinn og leiðtoga hans hafi sætt varðhaldi og öðrum viðurlögum á grundvelli ásakana um spillingu.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um mannréttindi í Kína fyrir árið 2024 kemur fram að helstu mannréttindabrot sem eigi sér stað í ríkinu séu handahófskennd eða ólögmæt dráp, brotthvörf, pyndingar eða slæm, ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð eða refsing, handahófskenndar handtökur og gæsluvarðhald af hálfu yfirvalda. Þá beri gögn með sér að þjóðarmorð og glæpir gegn mannkyni eigi sér stað í landinu, aðallega gegn múslímskum Úígúrum og meðlimum annarra þjóðernis- og trúarminnihlutahópa í héraðinu Xinjiang. Í landinu séu alvarlegar takmarkanir á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi, sem feli m.a. í sér ólögmætar handtökur og ákærur gegn blaðamönnum, lögfræðingum, rithöfundum, bloggurum, andófsmönnum og öðrum. Þá stundi stjórnvöld auk þess takmarkanir á netfrelsi og trúfrelsi, dæmi séu um þvingaðar fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, mansal, þ. á m. vinnumansal og kerfisbundnar takmarkanir á félagafrelsi vinnandi fólks.

Í skýrslu ráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að varðhald umfram 37 daga krefjist formlegrar handtöku, en sé grunur um brot gegn „þjóðaröryggi, hryðjuverk og meiri háttar spillingu“ sé heimilt að hafa einstakling í einangrun í sex mánuði án formlegrar handtöku. Yfirvöld noti svokallað stjórnsýslufangelsi til að ógna talsmönnum pólitískra hreyfinga eða trúarbragða og til að koma í veg fyrir almenn mótmæli. Sem dæmi um slík úrræði séu lögboðin lyfjaendurhæfingarmeðferð fyrir fíkniefnaneytendur, svokallað „varðhald og þjálfun“ fyrir minniháttar glæpamenn og „endurmenntun“ fyrir pólitíska aðgerðarsinna og trúariðkendur. Samkvæmt skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2026 séu aðstæður í fangelsum og á varðhaldsstöðum erfiðar og bera heimildir með sér að þar sé ekki nægan mat að fá, skortur sé á nauðsynlegri læknisþjónustu og að reglubundnu líkamlegu ofbeldi sé beitt á slíkum stöðum. Pyndingum og öðrum þvingunaraðferðum sé víða beitt til að þvinga pólitíska andófsmenn og trúariðkendur til þess að afneita sannfæringu sinni og skoðunum sem og til þess að knýja fram játningar. Refsileysi sé viðtekin venja þegar komi að lögregluofbeldi og grunsamlegum dauðsföllum í varðhaldi. Almennir borgarar og lögfræðingar sem leiti úrbóta vegna slíks misréttis sæti gjarnan hefndaraðgerðum eða fangelsun.

Stjórnarskráin kveði á um tjáningarfrelsi og funda- og fjölmiðlafrelsi. Í skýrslu frá bandaríska utanríkisráðuneytinu fyrir árið 2024 kemur fram að stjórnvöld takmarki og virði þessi réttindi að vettugi, sérstaklega þegar um sé að ræða gagnrýni á stjórnvöld. Alvarlegar takmarkanir séu á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi. Stjórnvöld viðhafi eftirlit með öllum prentmiðlum og tjáningu á internetinu, s.s. samfélagsmiðlum. Stjórnvöld ritskoði og hagræði upplýsingum, einkum varðandi viðkvæm málefni, s.s. lýðheilsu og mannréttindamál. Borgarar forðist að fjalla um „viðkvæm“ málefni, pólitísk málefni og umtal um leiðtoga af ótta við refsingu. Yfirvöld grípi reglulega til harkalegra aðgerða gegn borgurum sem gagnrýni kommúnistaflokkinn eða forsetann. Lög í ríkinu geri stjórnvöldum kleift að fylgjast með og bregðast við netöryggisáhættu og ógn sem eigi upptök sín innan lands eða erlendis og refsing sé lögð við því að nota vefmiðla til að búa til eða dreifa röngum upplýsingum sem trufli „efnahagslega eða félagslega skipan“. Ríkisstjórnin hafi lokað fyrir aðgang að efni á internetinu frá aðilum sem ræði málefni sem talin séu viðkvæm, svo sem mótmælin í Hong Kong 2019-2020, Taívan, Dalai Lama, Tíbet, Xinjiang og fjöldamorðið á Torgi hins himneska friðar árið 1989.

Í skýrslu utanríkisráðuneytis Ástralíu frá árinu 2024 kemur fram að einstaklingar sem fjalli um málefni sem talin séu viðkvæm geti átt á hættu refsiaðgerðir. Viðkvæm málefni séu til að mynda pólitísk málefni og atburðir, efnahags-, trúar- eða þjóðernisleg málefni, eignar- og umhverfismál, land- og vinnuréttindi. Heimildir beri með sér að refsingar pólitískra aðgerðarsinna geti falið í sér sviptingar á réttindum, svo sem takmarkanir á tjáningar- og fundafrelsi sem leiði til vandræða þegar einstaklingur ferðist eða leiti sér að atvinnu eða húsnæði. Stjórnvöld beiti fræðasamfélagið einnig takmörkunum varðandi tjáningu og miðlun upplýsinga. Háskólanemar þurfi að ljúka námskeiðum um hugmyndafræði stjórnvalda s.s. um marxisma, maóisma og Deng Xuaoping. Nýjasta menntaáætlun ríkisstjórnarinnar, Áætlun um nútímavæðingu menntunar, tilgreini tíu stefnumótandi verkefni, hið fyrsta að læra Xi Jinping „hugsun“ og innleiða hana í grunnskólum og framhaldsskólum og styrkja pólitíska afstöðu nemenda.

Í skýrslum bandarísku og áströlsku utanríkisráðuneytanna kemur fram að stjórnarskráin kveði á um funda- og félagafrelsi en stjórnvöld takmarki verulega þann rétt. Stefna kommúnistaflokksins og reglugerðir stjórnvalda krefjist þess að hverskyns samtök skrái sig og fái samþykki hjá opinberum stjórnvöldum. Reglugerðir komi í veg fyrir myndun sjálfstæðra, pólitískra og frjálsa félagasamtaka. Ríkisstjórnin viðhafi strangt eftirlit með borgaralegum samtökum og í sumum tilvikum séu starfsmenn frjálsra félagasamtaka áreittir og handteknir. Áróðri hafi verið beitt gegn samtökum og þeim gefið að sök að starfa á vegum erlendra stjórnvalda. Lögin kveði á um ferðafrelsi en stjórnvöld virði þau réttindi ekki í raun. Stjórnvöld áreiti og ógni einstaklingum með því að neita þeim um leyfi til að ferðast, bæði milli landa og innanlands. Úígúrar standi frammi fyrir verulegum takmörkunum á ferðafrelsi, innan Xinjiang og utan héraðsins. Í Xinjiang starfi öryggisverðir eftirlitsstöðva sem stjórni komu inn í og ferða á milli svæða í héraðinu.

Þá þurfi samþykki frá stjórnvöldum fyrir samkomum í landinu þar sem fleiri en tvö hundruð manns komi saman en opinber mótmæli séu afar sjaldan samþykkt. Þrátt fyrir það komi stundum upp mótmæli og oft á tíðum tengist þau vinnu- eða landadeilum, umhverfismálum eða staðbundinni spillingu. Mótmæli séu fátíðari í forsetatíð Xi Jinping en áður hafi verið. Í skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins kemur fram að landadeilur séu algeng ástæða mótmæla í Kína. Hröð þróun og miklir fólksflutningar hafi leitt til aukinnar þróunar og breytinga á innviðum í landinu. Ferlið við að eignast land sé breytilegt frá einum stað til annars en þvert á Kína sé land í þéttbýli í eigu ríkisins og dreifbýli sameiginlega rekin af þorpum. Ágreiningur rísi þegar sveitastjórnarmenn reyni að selja landareignir og bera út leigjendur með lágum bótum. Ný lög kveði á um að sanngjarnar bætur séu greiddar vegna eignarnáms á landi. Þeir sem taki þátt í mótmælum vegna spillingar og landadeilna, geti mætt hindrunum í stjórnsýslu. Þá beri heimildir með sér að einstaklingar sem taki þátt í að skipuleggja mótmæli eða taki þátt í mótmælum vegna landadeilna, spillingar eða annarrar gagnrýni á yfirvöld geti átt á hættu að verða fyrir opinberri mismunun. Það geti t.a.m. falið í sér að einstaklingar eigi í erfiðleikum með tilteknar skráningar, að fá útgefin persónuskilríki eða að fá skjöl viðurkennd. Þá hafi komið upp tilvik þar sem yfirvöld hafi handtekið og frelsissvipt einstaklinga af handahófi.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2026 kemur fram að þeir einstaklingar sem gagnrýni kínverska ríkið opinberlega, mótmæli stjórnvöldum eða berjist fyrir mannréttindum, hvort sem það sé innan Kína eða erlendis, séu líklegir til að vekja athygli kínverskra stjórnvalda. Viðbrögð stjórnvalda séu breytileg eftir umfangi þátttöku viðkomandi, eðli athafnanna, hlutverki aðila í þeim og hversu áberandi staða aðila sé. Samkvæmt skýrslu Freedom House frá 2024 séu meiðyrði og röskun á allsherjarreglu refsiverð brot og hafi veruleg áhrif á tjáningu einstaklinga á vefnum. Hugtakið meiðyrði hafi verið túlkað með þeim hætti að það taki m.a. til ,,orðróms á vefnum‘‘ eða tjáningar á vefnum sem skaði alvarlega allsherjarreglu eða hagsmuni ríkisins. Geti slík brot varðað allt að þriggja ára fangelsisrefsingu sé um ,,alvarleg atvik‘‘ að ræða, m.a. þegar viðkomandi efni hafi fengið yfir 5.000 áhorf eða verið endurbirt oftar en 500 sinnum. Með breytingu á hegningarlögum árið 2015 hafi hámarksrefsingar fyrir framangreind brot verið hækkaðar í lífstíðarfangelsi auk þess sem lögfest hafi verið allt að sjö ára fangelsisrefsing fyrir dreifingu rangra upplýsinga á samfélagsmiðlum. Réttarhöld yfir mannréttindasinnum, trúariðkendum og öðrum aðgerðasinnum fari reglulega fram fyrir luktum dyrum þar sem jafnvel fjölskyldumeðlimum sakborninga sé synjað um upplýsingar eða aðgang. Þá njóti skjólstæðingar ekki raunverulegs trúnaðar í samskiptum við lögmenn sína. Í framangreindri skýrslu breska innanríkisráðuneytisins kemur fram að blaðamenn, bloggarar og aðgerðasinnar á netinu, hvort sem þeir starfi innan eða utan Kína, sem gagnrýnt hafi stjórnvöld opinberlega eða séu taldir gagnrýnendur stjórnvalda, séu líklegir til að vekja athygli stjórnvalda. Meðferð þeirra sé breytileg eftir eðli gagnrýninnar, þeim málefnum sem þeir hafi gagnrýnt og hvort þeir hafi áður vakið athygli stjórnvalda. Athafnir og virkni á netinu sé undir nánu eftirliti og líklegt sé að færslur um viðkvæm málefni eða gagnrýni á stjórnvöld verði fjarlægðar, sæti ritskoðun eða að fylgst verði með reikningum viðkomandi eða þeim lokað.

Samkvæmt skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 viðhafi kínversk stjórnvöld strangt eftirlit með komum og brottförum fólks og viti hvenær borgarar komi eða fari um hafnir í lofti eða á sjó. Stjórnvöld notist við gervigreind, andlitsgreiningarhugbúnað (e. facial recognition software) og tölfræðigagnagrunn sem kanni auðkenni farþega. Þá færi ýmsar ríkisstofnanir gögn í gagnagrunna s.s. skattayfirvöld, tollgæsla, löggæsla eða aðrar stofnanir. Eins haldi stjórnvöld útgöngueftirlitslista (e. exit control list) með aðilum sem meinað sé að yfirgefa landið. Þeir sem grunaðir séu um glæpi eða sem sæti eftirliti stjórnvalda kunni að vera synjað um útgáfu vegabréfa með vísan til ,,þjóðaröryggis”. Ef einstaklingur sé á framangreindum lista sé mjög ólíklegt, líklega ómögulegt, að hann geti yfirgefið Kína. Þá kemur fram að það sé nánast ómögulegt að yfirgefa Kína án vitundar stjórnvalda. Heimildir beri ekki með sér að yfirvöld beini sjónum sínum að einstaklingum við endurkomu til Kína eingöngu fyrir að hafa sótt um alþjóðlega vernd. Kínversk stjórnvöld kunna þó að hafa upplýsingar um að viðkomandi hafi sótt um alþjóðlega vernd utan Kína.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2022 kemur fram að á öðrum áratugi 21. aldar hafi Kína innleitt alhliða umbætur á heilbrigðiskerfi landsins með áherslu á að styrkja getu og hlutverk heilsugæslu, auka við og bæta tryggingavernd almannatrygginga, tryggja öllum einstaklingum grunnheilbrigðisþjónustu og endurbæta ríkisrekin sjúkrahús. Nær allir einstaklingar séu tryggðir innan almannatryggingakerfisins og geta nýtt sér grunnheilbrigðisþjónustu.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að eiga á hættu að sæta ofsóknum, handtöku og fangelsun af hálfu stjórnvalda í heimaríki á grundvelli stjórnmálaskoðana.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á viðtölum kæranda hjá Útlendingastofnun og kærunefnd, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvað kærandi helstu ástæðu þess að hann hafi yfirgefið heimaríki í nóvember 2009 vera að eiginkona hans, K, hafi verið þvinguð til að gangast undir fóstureyðingu árið 2008 vegna einbirnisstefnu stjórnvalda er hún hafi verið gengin þrjá til fjóra mánuði á leið. Í kjölfarið hafi kærandi og K sótt um vegabréfsáritanir til Bandaríkjanna. Umsókn K hafi verið samþykkt en kæranda hafi verið synjað um vegabréfsáritun. K hafi farið einsömul til Bandaríkjanna árið 2008 og skilið kæranda og barn þeirra eftir í Kína. Í kjölfarið hafi kærandi misst starf sitt í banka vegna þess að K hafi yfirgefið Kína. Kærandi hafi yfirgefið heimaríki í nóvember 2009, farið til Hollands á grundvelli atvinnuleyfis þar sem hann hafi dvalið til ársins 2011 og kvaðst aldrei hafa snúið aftur til heimaríkis. Kærandi kvað aðstæður hans í Hollandi hafa verið afar bágar, honum hafi verið gert að vinna langa vinnudaga á hverjum degi án launa en einungis fengið húsnæði og fæði frá vinnuveitanda. Honum hafi verið meinað að yfirgefa vinnustaðinn, vegabréf hans hafi verið tekið af honum og honum neitað um læknisþjónustu. Kærandi kvaðst hafa losnað undan vinnuánauðinni með því að hafa einfaldlega yfirgefið húsnæðið kvöld eitt um miðnætti. Aðspurður um hvað hafi orðið til þess að barn kæranda hafi ekki yfirgefið heimaríki ásamt annað hvort K eða kæranda kvað kærandi það hafa staðið til að K myndi fara fyrst til Bandaríkjanna og barn þeirra myndi koma síðar. Eftir komu K til Bandaríkjanna hafi hún hins vegar skipt um skoðun, kynnst öðrum manni og eignast tvö börn með honum. Kærandi hafi ekki getað tekið barn sitt með sér til Hollands þar sem dvalarleyfi hans hafi verið á grundvelli atvinnu. Þá hafi iðkun systur og ömmu kæranda á Falun Gong jafnframt spilað inn í ákvörðun hans um að yfirgefa Kína, en að sögn kæranda hafi lögregla oft og tíðum hringt í fjölskyldumeðlimi hans vegna þessa. Kærandi hafi sjálfur verið meðlimur Falun Gong en kvaðst ekki vera það lengur og hafi sjálfur ekki lent í ofbeldi eða fordómum í Kína sökum þess.

Til að varpa nánara ljósi á málsástæður kæranda og einstök atriði í frásögn hans taldi kærunefnd rétt að fá kæranda til viðtals hjá nefndinni. Mætti kærandi til viðtals hjá nefndinni 29. apríl 2026.

Í viðtali hjá kærunefnd var kærandi spurður nánar út í aðdraganda að brottför hans og K frá Kína m.t.t. gagna málsins. Af frásögn kæranda og viðbótarathugasemdum hans má ráða að K hafi stefnt á nám í Bandaríkjunum og verið byrjuð að gera ráðstafanir hvað það varðaði áður en henni hafi verið gert að fara í fóstureyðingu árið 2008. Aðspurður kvaðst kærandi þó ekki muna hvenær umrædd fóstureyðing hafi átt sér stað en fyrsta barn hans og K hafi fæðst [...]Í gögnum málsins liggur fyrir að kærandi og K hafi fengið útgefin vegabréf 13. maí 2008 og að K hafi fengið útgefna námsmannavegabréfsáritun til Bandaríkjanna hinn 28. október 2008. Að sögn kæranda hafi hin þvingaða fóstureyðing styrkt vilja hans og K til að yfirgefa heimaríki enn frekar. Aðspurður hvað hefði orðið um barn þeirra hefðu bæði kærandi og K fengið vegabréfsáritanir til Bandaríkjanna kvað kærandi þau hafa ætlað að skilja barnið eftir í umsjá foreldra hans í Kína. Líkt og áður hefur komið fram skildi kærandi barn sitt eftir í umsjá foreldra sinna þegar hann yfirgaf heimaríki í nóvember 2009 og hafi barnið verið í umsjá þeirra frá þeim tíma. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi aldrei snúið aftur til Kína til að heimsækja barn sitt eða fjölskyldu sína. Beðinn um að greina frá þeim löndum sem hann hafi dvalið í eftir að hafa yfirgefið heimaríki í réttri röð og hversu lengi hann hafi dvalið í hverju landi kvaðst kærandi hafa dvalið í Hollandi í um tvö ár, farið þaðan til Ítalíu hvar hann hafi dvalið í tvö eða þrjú ár, síðan hafi hann farið til Svíþjóðar og dvalið þar í tvö ár og þá farið til Noregs þar sem hann hafi dvalið í þrjú eða fjögur ár. Kærandi hafi farið frá Noregi til Ítalíu og dvalið á Ítalíu þar til hann hafi komið hingað til lands. Inntur eftir nánari upplýsingum um aðstæður hans í Hollandi kvaðst kærandi hafa leitað til lögreglunnar þar í landi í eitt skipti og verið boðin aðstoð við að snúa aftur til Kína en ekki viljað það og því hafi hann farið til Ítalíu. Kærandi kvað líf sitt hafa verið óstöðugt eftir að hafa yfirgefið Holland, hann hafi stundum unnið hin og þessi störf, m.a. fyrir hópa andsnúna kommúnisma. Kærandi hafi ekki sótt um vernd í neinum framangreindra landa þar sem hann hafi verið að bíða eftir að K fengi vernd í Bandaríkjunum og sameinast henni þar í landi. Það hafi hins vegar ekki gengið eftir. Aðspurður af hverju hann hafi ekki frekar viljað búa með fjölskyldu sinni og barni í Kína á meðan hann hafi verið að bíða eftir að K myndi fá vernd í Bandaríkjunum en að búa í erfiðum aðstæðum víðsvegar í Evrópu í ljósi þess að hann hafi ekki byrjað að gagnrýna kínversk stjórnvöld fyrr en árið 2018 kvaðst kærandi hafa viljað bíða erlendis. Honum hafi ekki líkað við stefnu stjórnvalda og ekki viljað búa í andlýðræðislegu ríki. Beðinn um að útskýra misræmi í frásögn sinni um þau lönd hvar kærandi hafi dvalið og upplýsinga úr samskiptaseðlum Göngudeildar sóttvarna, dags. 13. og 19. júlí 2023, þar sem fram kemur að kærandi hafi verið búsettur í Þýskalandi, Ítalíu og Lettlandi eða Litháen áður en hann hafi komið til Íslands. Kemur þar einnig fram að kærandi tali góða ensku og þurfi ekki aðstoð túlks. Kærandi kvaðst hafa rætt við lækni án túlks, ekki muna eftir að hafa nefnt framangreind lönd og taldi að um mögulegan misskilning hafi verið að ræða.

Að mati kærunefndar er ekki unnt að útiloka að eiginkona kæranda hafi verið þvinguð til að gangast undir fóstureyðingu árið 2008 á grundvelli einbirnisstefnu kínverskra stjórnvalda. Kærunefnd telur þó ýmislegt í frásögn kæranda og gögnum málsins benda til þess að K og kærandi hafi verið farin að huga að brottflutningi frá heimaríki áður en meint fóstureyðing hafi átt sér stað. Lítur kærunefnd til þess að kærandi kvað K hafa verið gengna þrjá til fjóra mánuði með annað barn þeirra kæranda er henni hafi verið gert að fara í fóstureyðingu árið 2008. Hins vegar liggur fyrir í gögnum málsins að kærandi og K hafi eignast fyrsta barn sitt hinn [...]. Vegabréf kæranda og K hafi verið útgefin 13. maí 2008 og vegabréfsáritun K til Bandaríkjanna hafi verið gefin út 28. október 2008. Telur kærunefnd framangreind atriði í það minnsta leiða líkum að því að kærandi og K hafi stefnt á brottflutning frá heimaríki einhverju áður en meint fóstureyðing hafi átt sér stað. Það var ekki fyrr en í viðtali hjá kærunefnd, hvar kærandi var beðinn um að gera grein fyrir tímaröð framangreindra atvika, sem kærandi greindi frá því að eiginkona hans hafi haft fyrri áætlanir um nám í Bandaríkjunum. Er það niðurstaða nefndarinnar að ekki sé unnt að útiloka að umrædd atvik hafi átt sér stað en þar sem ekki er um meginástæður umsóknar kæranda að ræða og í ljósi niðurstöðu nefndarinnar er ekki ástæða til frekari umfjöllunar um þau.

Af frásögnum kæranda í viðtölum hjá Útlendingastofnun og hjá kærunefnd, greinargerð til kærunefndar og þeim fjölmörgu gögnum sem kærandi hefur lagt fram við meðferð málsins er ljóst að helsti grundvöllur umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd sé opinber andstaða hans gegn kínverskum stjórnvöldum.

Í viðtölum greindi kærandi frá því að hafa verið virkur í að tjá andóf sitt gegn kínverskum stjórnvöldum opinberlega frá árinu 2018 og vera í hættu í heimaríki sökum þess. Kærandi hafi ítrekað viðrað skoðanir sínar opinberlega á samfélagsmiðlum og birst undir nafni og í mynd. Kærandi kvaðst vera virkur í þágu fjölda málsstaða hvað varðar aðstæður í Kína, hann hafi vakið athygli á spillingu í Kína á samfélagsmiðlum, barist fyrir sjálfstæði heimahéraðs síns, Fujian, ásamt annarra kínverskra landsvæða líkt og Hong Kong og Taívan, stundað það að birta nöfn pólitískra fanga í Kína og birt upplýsingar um brot lögreglunnar þar í landi. Móðir kæranda hafi verið tekin til yfirheyrslu vegna þess að lögreglan hafi viljað þrýsta á hana til að fá upplýsingar, henni hafi þá verið sagt að hætta að senda kæranda fjármuni og fá kæranda til að snúa aftur til Kína. Kærandi hafi gengið í stjórnmálaflokkinn China Democracy Party í janúar 2024 og tekið virkan þátt í innra starfi flokksins.

Kærandi hefur lagt fram fjölda gagna máli sínu til stuðnings, m.a. hlekki á umfjallanir ýmissa fjölmiðla um mótmæli og andóf gegn kínverskum stjórnvöldum hvar kærandi kemur fram undir nafni og í mynd. Jafnframt hefur kærandi lagt fram gögn af samfélagsmiðlareikningum sínum, m.a. af TikTok reikningi hans hvar hann hefur verulegan fjölda fylgjenda. Af skoðun miðlanna er ljóst að kærandi hefur birt myndbönd af sjálfum sér á reikningum sínum á YouTube og TikTok hvar hann fjallar með gagnrýnum hætti um stjórnvöld í Kína og ber eitt slíkt myndband með sér að hafa fengið verulegan fjölda áhorfa. Þá hefur kærandi lagt fram myndband úr vefmyndavél, dags. 5. maí 2023, sem hann kveður sýna lögreglu koma á heimili móður kæranda og færa hana til yfirheyrslu. Ber myndbandið með sér að sýna atburðarrás í samræmi við lýsingu kæranda. Hins vegar er ekki unnt að staðfesta að um móður kæranda sé að ræða eða hvert tilefni heimsóknar lögreglu hafi verið. Hefur myndbandið því takmarkað sönnunargildi. Kærandi lagði einnig fram upptökur sem hann kveður vera af samtali sínu við lögreglumann í heimaríki hans. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram upptökur sem höfðu verið klipptar til en lagði upptökurnar fram í heild sinni hjá kærunefnd. Aðspurður í viðtali hvers vegna hann hefði fyrst lagt fram klipptar upptökur kvað kærandi sig aðeins hafa lagt fram þann hluta upptakanna sem hann hafi talið hafa þýðingu fyrir mál sitt. Inntur eftir því hvernig hann hafi fengið hljóðupptökurnar kvaðst kærandi hafa tekið þær upp á annan síma sinn. Þegar kærunefnd benti á að slíkar hljóðupptökur hefðu takmarkað sönnunargildi þar sem að ekki væri hægt að ganga úr skugga um á milli hvaða aðila samtalið hafi farið fram eða hvar og hvenær samtalið hafi verið tekið upp kvað kærandi að hann hefði lagt fram það númer sem hann hafi hringt í og það væri skráð númer lögreglumanns. Þrátt fyrir að kærandi hafi lagt fram upptökur í heild sinni hjá kærunefnd er ljóst að ekki er hægt að sannreyna að samtalið sem kemur fram á upptökunni sé á milli kæranda og nafngreinds lögreglumanns í heimaríki og hafa upptökurnar því ekkert sönnunargildi í málinu.

Meðal framlagðra gagna eru m.a. bréf til staðfestingar á skráningu kæranda í flokkinn China Democracy Party, dags. 8. apríl 2024 og afrit af ódagsettum kjörseðli vegna kosningar í tiltekna nefnd innan flokksins hvar kærandi er tilgreindur meðal frambjóðenda. Þá hefur kærandi lagt fram bréf sem hann kveður vera yfirlýsingu frá stjórn China Democracy Party, dags. 10. desember 2024, þar sem fram komi að kærandi hafi ítrekað komið fram fyrir hönd flokksins, m.a. með mótmælum hér á landi fyrir framan kínverska sendiráðið. Framlögð gögn renna stoðum undir frásögn kæranda um að hann sé aðili að stjórnarandstöðuflokknum China Democracy Party, taki virkan þátt í starfi flokksins, hafi birst opinberlega fyrir hönd flokksins og tjái með opinberum hætti andóf sitt gegn kínverskum stjórnvöldum, m.a. á vettvangi hvar kærandi hefur mikinn fjölda fylgjenda. Af framlögðum gögnum er jafnframt ljóst að kærandi hefur ítrekað komið fram undir nafni í ýmsum umfjöllunum fjölmiðla um mótmæli og andóf gegn kínverskum stjórnvöldum.

Í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna um stjórnmálaskoðanir í skilningi alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951 kemur fram að umsækjandi verði að sýna fram á að hann óttist að verða fyrir ofsóknum vegna þessara skoðana sinna. Gengið sé út frá því að stjórnmálaskoðanir umsækjanda feli í sér gagnrýni á stefnu eða aðferðir stjórnvalda sem séu stjórnvöldum ekki þóknanlegar. Einnig sé gert ráð fyrir að stjórnvöldum sé kunnugt um slíkar skoðanir eða að þau ætli að umsækjandi hafi þær. Við mat á því hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi samningsins er þannig ekki skilyrði að viðkomandi hafi skoðanir sem feli í sér gagnrýni á stjórnvöld, heldur aðeins að stjórnvöld ætli að umsækjandi hafi slíkar skoðanir. Samkvæmt e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga vísa stjórnmálaskoðanir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna einkum til skoðana á stefnumótun og aðferðum stjórnvalda sem kunna að beita ofsóknum án tillits til þess hvort viðkomandi hefur aðhafst eitthvað til að tjá skoðanir sínar. Með vísan til þess sem fram kemur í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna verður lagt til grundvallar að ætlaðar stjórnamálaskoðanir geti einnig fallið undir e.-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að kærandi telji sig hafa ástæðuríkan ótta við ofsóknir sem felist í saksókn eða refsingu sem sé óhófleg eða mismuni einstaklingum á ómálefnalegum grundvelli og synjun um notkun réttarúrræða sem leiði til óhóflegrar og mismunandi refsingar, sbr. c- til d-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Jafnframt að hann telji að ofsóknirnar megi rekja til stjórnmálaskoðana hans, sbr. e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar var ekki talið að kærandi hafi leitt líkum að því að hann hafi verið meira áberandi en aðrir sem séu andsnúnir kínverskum stjórnvöldum að þau hafi veitt honum sérstaka eftirtekt umfram aðra eða séu líkleg til þess að gera slíkt í framtíðinni. Við meðferð málsins hjá kærunefnd hefur kærandi lagt fram ítarlegri gögn máli sínu til stuðnings og þá var framburður kæranda í viðtali hjá kærunefnd og viðbótarathugasemdir hans um tiltekna þætti frásagnar hans í viðtali til þess fallinn að varpa skýrara ljósi á frásögn hans.

Ýmislegt í frásögn kæranda er til þess fallið að draga úr trúverðugleika hans, s.s. hvað varðar tímalínu ætlaðs flótta hans og eiginkonu hans til Bandaríkjanna árið 2008 vegna þvingaðrar fóstureyðingar. Einnig hefur verið nokkuð misræmi í frásögn kæranda hvað varðar samskipti hans við foreldra sína og barn sitt í heimaríki. Kærandi hefur annars vegar greint frá því að foreldrar hans, sem séu meðlimir í kínverska hernum, séu afar mótfallnir skoðunum hans, hafi ekki verið í samskiptum við kæranda og neitað barni hans um að hafa samskipti við kæranda og hins vegar að hann hafi verið í reglulegum samskiptum við foreldra sína og barn sitt. Aðspurður um framangreint í viðtali hjá kærunefnd kvaðst kærandi vera í reglulegum samskiptum við foreldra sína og barn. Þá var frásögn kæranda af dvöl hans og ferðalagi í Evrópu á árunum 2009 til ársins 2023 þegar hann hafi komið hingað til lands afar óljós. Í viðtali hjá kærunefnd var kærandi spurður ítarlega um þessi atriði, líkt og áður greinir, og kvaðst kærandi hafa ferðast víða en hvergi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd þar sem hann hafi ávallt verið að vonast eftir því að fá fjölskyldusameiningu við eiginkonu sína í Bandaríkjunum. Þær skýringar kæranda sem hann gaf í viðtali hjá kærunefnd um það hvers vegna hann hafi kosið að lifa við fátækt og erfiðleika í Evrópu á meðan á þeirri bið hafi staðið frekar en að fara til Kína og dvelja ásamt foreldrum og barni sínu voru að mati kærunefndar ótrúverðugar. Kvaðst kærandi ekki hafa viljað gera það þar sem hann hafi verið ósammála stefnu kínverskra stjórnvalda, en eins og áður er rakið hóf kærandi ekki að tjá skoðanir sínar hvað það varðar opinberlega fyrr en árið 2018 eða um níu árum eftir að hann kveðst hafa yfirgefið heimaríki sitt. Þá kvaðst kærandi vera meðal stofnenda samtakanna Hokkienam Incorporated og gegna leiðtogahlutverki fyrir ýmsa aðra andófshópa gegn kínverskum stjórnvöldum en hvorki framlögð gögn né upplýsingar á veraldarvefnum bera með sér að kærandi sé opinberlega í forstöðu fyrir slíka hópa eða hafi á einhvern hátt komið fram fyrir þeirra hönd.

Þrátt fyrir framangreint misræmi og óskýrleika hvað varðar ástæðu þess að kærandi yfirgaf heimaríki sitt árið 2009 og kaus að snúa ekki til baka verður með vísan til framlagðra gagna lagt til grundvallar að kærandi hafi opinberlega tjáð skoðanir sem fela í sér gagnrýni á stefnu og aðferðir stjórnvalda í Kína. Ljóst er að opinber tjáning kæranda er stjórnvöldum ekki þóknanleg. Hefur sú tjáning einkum birst á samfélagsmiðlum kæranda, hvar fylgjendahópur hans er verulegur, en einnig hefur verið fjallað um tjáningu kæranda og þátttöku hans í ýmsum aðgerðum stjórnarandstöðuhópa í fjölmiðlum. Birtist tjáning kæranda jafnframt í þátttöku hans í mótmælum og starfi hans innan stjórnarandstöðuflokksins China Democracy Party. Að mati kærunefndar er virkni kæranda í opinberri gagnrýni á kínversk stjórnvöld á vettvangi samfélagsmiðla, aðild og störf hans í framangreindum stjórnarandstöðuflokki og þær umfjallanir sem birst hafa í fjölmiðlum um andóf kæranda þess eðlis að leiða megi líkum að því að skoðanir kæranda séu kunnar kínverskum stjórnvöldum. Lítur kærunefnd til þess að þau málefni sem kærandi hafi tjáð sig um séu álitin sérstaklega viðkvæm í augum stjórnvalda og til þess fallin að vekja athygli og viðbrögð stjórnvalda. Hins vegar er ljóst að andóf kæranda hafi tekið breytingum í kjölfar umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi. Dregur það og óljós dvöl kæranda innan Evrópu að vissu leyti úr trúverðugleika hans. Verður þó ekki litið fram hjá því að andóf kæranda gegn kínverskum stjórnvöldum er opinbert og hefur verið viðvarandi um nokkurt skeið. Með vísan til framangreindra heimilda um meðferð kínverskra stjórnvalda á einstaklingum sem tjá sig opinberlega gegn stjórnvöldum þar í landi, kommúnistaflokknum og leiðtogum hans er ekki hægt að útiloka að kærandi eigi á hættu að verða frelsissviptur af stjórnvöldum snúi hann til baka til Kína og muni ekki hljóta réttláta málsmeðferð vegna tjáningar sinnar á samfélagsmiðlum.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af mögulegum aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að ekki sé unnt að útiloka að kærandi eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki á grundvelli stjórnmálaskoðana sinna, sbr. e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, sem felist í saksókn eða refsingu sem sé óhófleg og synjun um notkun réttarúrræða sem leiði til óhóflegrar refsingar, sbr. c- og d-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þar sem ótti kæranda við ofsóknir stafar frá yfirvöldum í heimaríki hans er ljóst að hann getur ekki flutt sig um set innanlands og fengið raunverulega vernd í öðrum landshluta í heimaríki, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að kærandi uppfylli skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður og hefur þar af leiðandi rétt til alþjóðlegrar verndar hér á landi, sbr. 1. mgr. 40. gr. sömu laga.

5.5 Útilokunarástæður samkvæmt 2. mgr. 40. gr. laga um útlendinga

Flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga sem er hér á landi eða kemur hér að landi hefur samkvæmt umsókn rétt til að fá hér alþjóðlega vernd, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga. Í ákvæði 2. mgr. 40. gr. laga um útlendinga er fjallað um útilokunarástæður frá 1. mgr. ákvæðisins sem leiða til þess að flóttamaður á ekki rétt til að fá alþjóðlega vernd hér á landi.

Í máli þessu er ekkert sem bendir til þess að aðstæður kæranda falli undir útilokunarástæður 2. mgr. 40. gr. laga um útlendinga.

5.6 Samantekt

Að öllu framangreindu virtu er fallist á aðalkröfu kæranda um að fella úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar og veita honum alþjóðlega vernd á Íslandi á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna.

Í ljósi þess að kærunefnd útlendingamála hefur fallist á aðalkröfu kæranda verða aðrar kröfur kæranda ekki teknar til umfjöllunar í máli þessu.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld út gildi. Kæranda er veitt alþjóðleg vernd á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 40. gr. sömu laga. Lagt er fyrir stofnunina að veita kæranda dvalarleyfi á grundvelli 73. gr. laga um útlendinga.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The appellant is granted international protection in accordance with Article 37 para. 1, cf. Article 40 para. 1 of the Foreign Nationals Act. The Directorate is instructed to issue the appellant a residence permit in accordance with Article 73 of the Foreign Nationals Act.

Þorsteinn Gunnarsson

Jóna Aðalheiður Pálmadóttir