Mál nr. 129/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 129/2026

Miðvikudaginn 27. maí 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 19. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2026, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 2. janúar 2026. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2026, var umsókn kæranda synjað á grundvelli 2. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að vinna hans á ávinnslutímabili næði ekki lágmarksbótarétti.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 19. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 25. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 14. apríl 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. apríl 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi verið verktaki hjá fyrirtæki í fjögur ár í fullri vinnu. Kærandi hafi verið rekinn fyrirvaralaust 31. desember 2025 án uppsagnarfrests. Síðustu fjóra mánuði ársins 2025 hafi kærandi unnið hjá fyrirtækinu í 104 klukkustundir í september, 122 klukkustundir í október, 116 klukkustundir í nóvember og 79 klukkustundir í desember. Kærandi spyrji hvort það sé ekki næg vinna á ávinnslutímabili.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslur atvinnuleysistrygginga þann 2. janúar 2026. Þann 28. janúar 2026 hafi kæranda verið sent erindi þar sem honum hafi verið tilkynnt að afgreiðslu umsóknar hans hefði verið frestað sökum þess að vinna hans á ávinnslutímabili bótaréttar næði ekki því lágmarki sem kveðið sé á um í 2. mgr. 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Óskað hafi verið eftir frekari gögnum eða athugasemdum frá kæranda.

Þann 28. janúar 2026 hafi Vinnumálastofnun borist uppsagnarbréf frá kæranda þar sem fram komi að kæranda hafi verið sagt upp störfum hjá B.

Samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins hafi kærandi ekki verið með nein laun, hvorki sem launamaður né sem sjálfstætt starfandi, á síðastliðnum 36 mánuðum áður en hann hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta.

Þann 6. febrúar 2026 hafi sú ákvörðun verið tekin að hafna umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur þar sem vinna hans á ávinnslutímabili bótaréttar samkvæmt fyrirliggjandi gögnum næði ekki til ávinnslu lágmarks bótaréttar.

Ákvörðun stofnunarinnar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 19. febrúar 2026. Í kæru greini kærandi frá að hann hafi starfað í fullu starfshlutfalli síðastliðin fjögur ár sem verktaki. Hann hafi misst vinnu sína þann 31. desember 2025 fyrirvaralaust og án uppsagnarfrests. Kærandi hafi tilgreint að hann hafi unnið á bilinu 79 til 122 klukkustundir á mánuði síðastliðna fjóra mánuði áður en honum hafi verið sagt upp.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir. Það sé markmið atvinnuleysistrygginga að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir séu að leita sér að starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt.

Í III. kafla laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé mælt fyrir um skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna en launamenn í skilningi laganna séu þeir sem hafa unnið launuð störf í annarra þjónustu í a.m.k. 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt sé tryggingagjald vegna starfsins. Í 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé svo kveðið á um hvaða tímabil teljist til ávinnslutímabils atvinnuleitanda þegar ákvarða skuli rétt hans til atvinnuleysisbóta samkvæmt lögunum. Ekki sé að sjá af staðgreiðsluskrá Skattsins að kæranda hafi verið greidd laun á ávinnslutíma atvinnuleysistrygginga en ljóst megi vera að kærandi hafi starfað sem sjálfstætt starfandi einstaklingur áður en hann hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta. Kærandi hafi meðal annars skrifað út mánaðarlega reikninga fyrir vinnu sinni fyrir B.

Um bótarétt sjálfstætt starfandi einstaklinga segi í 1., 2. og 4. mgr. 19. gr. laganna:

„Sjálfstætt starfandi einstaklingur, sbr. b-lið 3. gr., telst að fullu tryggður samkvæmt lögum þessum eftir að hafa greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr, í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald samfellt á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr.

Sjálfstætt starfandi einstaklingur, sem greitt hefur mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald skemur en tólf mánuði en þó lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, telst tryggður hlutfallslega í samræmi við fjölda þeirra mánaða sem hann hefur greitt staðgreiðsluskatt að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr. Hið sama gildir um sjálfstætt starfandi einstakling sem hefur greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi sem er lægra en viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar en þá ákvarðast tryggingahlutfall hans af hlutfalli fjárhæðar reiknaðs endurgjalds sem greitt hefur verið af og viðmiðunarfjárhæðar, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr.

Sjálfstætt starfandi einstaklingur sem greiðir mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi sem er lægra en 25% af viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar telst ekki tryggður samkvæmt lögum þessum. Hið sama gildir um sjálfstætt starfandi einstakling sem greiðir staðgreiðslu af reiknuðu endurgjaldi einu sinni á ári sem er að meðaltali lægra en 25% af viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein í hverjum mánuði á síðasta tekjuári áður en hann sótti um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar.“

Samkvæmt framangreindum ákvæðum laga um atvinnuleysistryggingar beri Vinnumálastofnun að reikna bótarétt kæranda út frá þeim launum sem hann hafi greitt sér vegna vinnu sinnar. Ef endurgjald nái ekki lágmarks viðmiðum Ríkisskattstjóra ákvarðist bótaréttur af hlutfalli reiknaðs endurgjalds sem greitt hafi verið af og viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra. Kærandi geti því einungis átt hlutfallslegan rétt til bóta ef laun hans hafi verið lægri en viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra. Ef reiknað endurgjald kæranda sé lægra en því sem nemi 25% af viðmiðunarfjárhæðum beri Vinnumálastofnun að hafna umsókn hans.

Við mat á tryggingahlutfalli kæranda hafi verið horft til síðustu 36 mánaða frá því að hann hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga, sbr. 3. mgr. 23. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Á síðustu þremur árum fyrir umsóknardag kæranda verði ekki séð að hann hafi staðið í neinum skilum með reiknað endurgjald vegna vinnu sinnar sem sjálfstætt starfandi einstaklingur. Engin ávinnsla til atvinnuleysistrygginga sé því fyrir hendi.

Fyrir liggi að kærandi hafi hvorki haft laun sem sjálfstætt starfandi einstaklingur né sem almennur launamaður á ávinnslutímabili til greiðslna atvinnuleysisbóta. Þá verði ekki séð að kærandi hafi greitt sér laun sem ársmaður á ávinnslutímabilinu. Samkvæmt framangreindu teljist kærandi ekki tryggður innan atvinnuleysistryggingarkerfisins þar sem vinna hans á ávinnslutímabili bótaréttar nái hvorki því lágmarki sem kveðið sé á um í 2. mgr. 15. gr. né 2. og [4.] mgr. 19. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið staðið að máli kæranda og að hafna beri umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2026, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 2. mgr. 15. gr. og 4. mgr. 19. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um gildissvið laganna, en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verða atvinnulausir. Í 2. gr. laganna kemur fram að markmið þeirra sé að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir eru að leita sér að nýju starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt. Launamaður er hver sá sem vinnur launuð störf í annarra þjónustu í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt er tryggingagjald vegna starfsins samkvæmt lögum um tryggingagjald, sbr. a. lið 3. gr. laganna. Sjálfstætt starfandi einstaklingur er hver sá sem starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi í því umfangi að honum sjálfum er gert að standa mánaðarlega, eða með öðrum reglulegum hætti samkvæmt reglum Ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald, skil á staðgreiðslu af reiknuðu endurgjaldi og tryggingagjaldi vegna starfs síns, sbr. b. lið 3. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 telst launamaður, sbr. a. lið 3. gr., að fullu tryggður samkvæmt lögunum eftir að hafa starfað samfellt á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó 5. mgr. Í 2. mgr. 15. gr. kemur fram að launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, teljist tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 5. mgr. Samkvæmt 5. mgr. 15. gr. getur tryggingarhlutfall launamanns aldrei orðið hærra en sem nemur starfshlutfalli hans á ávinnslutímabilinu eða því starfshlutfalli sem hann er reiðubúinn að ráða sig til, sbr. 4. mgr. 14. gr. Hafi launamaður ekki verið í sama starfshlutfalli allt ávinnslutímabilið skal miða við meðalstarfshlutfall hans á þeim tíma.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 54/2006 telst sjálfstætt starfandi einstaklingur, sbr. b. lið 3. gr., að fullu tryggður samkvæmt lögunum eftir að hafa greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra, sbr. b. lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald samfellt á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr. Í 2. mgr. 19. gr. kemur fram að sjálfstætt starfandi einstaklingur, sem greitt hefur mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra, sbr. b. lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald skemur en tólf mánuði en þó lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, telst tryggður hlutfallslega í samræmi við fjölda þeirra mánaða sem hann hefur greitt staðgreiðsluskatt að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr. Hið sama gildir um sjálfstætt starfandi einstakling sem hefur greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi sem er lægra en viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra, sbr. b. lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar en þá ákvarðast tryggingahlutfall hans af hlutfalli fjárhæðar reiknaðs endurgjalds sem greitt hefur verið af og viðmiðunarfjárhæðar, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr. Í 4. mgr. 19. gr. kemur fram að sjálfstætt starfandi einstaklingur sem greiðir mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi sem er lægra en 25% af viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra, sbr. b. lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar telst ekki tryggður samkvæmt lögum þessum. Hið sama gildir um sjálfstætt starfandi einstakling sem greiðir staðgreiðslu af reiknuðu endurgjaldi einu sinni á ári sem er að meðaltali lægra en 25% af viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra, sbr. b. lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein í hverjum mánuði á síðasta tekjuári áður en hann sótti um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar.

Við mat á tryggingarhlutfalli kæranda leit Vinnumálastofnun til síðustu 36 mánaða frá því að umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur barst til stofnunarinnar sem var þann 2. janúar 2026. Vinnumálastofnun hefur vísað til þess að samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins hafi kærandi hvorki fengið greidd laun á ávinnslutímabili atvinnuleysistrygginga né staðið skil á reiknuðu endurgjaldi vegna vinnu hans sem sjálfstætt starfandi einstaklingur. Því sé engin ávinnsla til atvinnuleysistrygginga fyrir hendi.

Þar sem kærandi uppfyllti ekki skilyrði um lágmarksbótarétt var hann ekki tryggður samkvæmt lögum nr. 54/2006. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2026, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir