Úrskurður nr. 258/2026

Hinn 1. júní 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 258/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU24100141

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 22. október 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Sýrlands (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 11. október 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Tyrklandi og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 5. mars 2024. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd hér á landi vegna óöryggis í heimaríki. Kærandi kvaðst eiga maka í Sýrlandi og vonast til þess að hann fái vernd á Íslandi til þess að geta komið maka sínum til landsins. Kærandi kvaðst ekki vera á sakaskrá né hafa hlotið herþjálfun eða verið í her þar sem hann sé eini sonur móður sinnar og því undanþeginn herskyldu í Sýrlandi. Kærandi kvaðst hafa farið frá Sýrlandi til Tyrklands um fjórum til fimm dögum áður þar sem hann hafi hitt einstakling sem sé honum ókunnugur. Að sögn kæranda hafi hann þekkt fólk sem hafi komið kæranda í samband við umræddan einstakling. Kærandi kvaðst hafa borgað um 1.000 dollara í Sýrlandi fyrir ferðina og síðan hafi umræddum einstaklingi sem hafi komið kæranda til Íslands jafnframt fengið greitt. Kærandi kvaðst ekki eiga fjölskyldu hér á landi en þekkja einhverja Sýrlendinga sem búi hér. Honum hafi alltaf langað að koma til Íslands eftir að hafa fylgst með heimsmeistaramóti í knattspyrnu. Kærandi sé mjög heilsuhraustur.

Kærandi kom fyrst til viðtals hjá Útlendingastofnun ásamt löglærðum talsmanni sínum 21. júní 2024 og síðar til framhaldsviðtals 17. september 2024 og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur og uppalinn í bænum Al Kafr í Sweida héraði í Sýrlandi þar sem hann hafi verið búsettur í eigin húsi áður en hann hafi yfirgefið heimaríki. Hann hafi starfað sem bílstjóri á sínum eigin sendibíl. Kærandi kvaðst hafa verið með dvalarleyfi á grundvelli atvinnu í Dubai í Sameinuðu arabísku furstadæmunum þar sem hann hafi verið búsettur í fjögur ár til ársins 2011 þar til hann hafi farið aftur til Sýrlands. Að sögn kæranda hafi hann yfirgefið Sýrland 28. febrúar 2024, farið til Líbanon og þaðan til Tyrklands. Kærandi hafi flogið frá Tyrklandi til annars ótilgreinds lands í Evrópu í fylgd ótilgreinds smyglara sem kærandi hafi borgað fyrir að koma sér frá Sýrlandi og síðan flogið til Íslands. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi ferðast frá Sýrlandi með fölsuðu vegabréfi sem hann hafi fengið frá umræddum smyglara. Smyglarinn hafi sagt kæranda að henda vegabréfinu og flugmiðum sínum. Kærandi kvaðst ekki vita hvaða ríkisfang hafi verið á hinu falsaða vegabréfi, það hafi verið blátt á litinn en kærandi hafi reynt að horfa sem minnst á vegabréfið þar sem hann hafi vitað að það væri falsað. Kærandi kvaðst eiga útrunnið vegabréf í Sýrlandi sem hann hafi ekki reynt að endurnýja þar sem það taki langan tíma. Kærandi kvað fjárhag sinn vera ágætan, eiga land í Sweida og eiginkonu í heimaríki en engin börn. Kærandi kvað landareignina vera við landamæri Jórdaníu þar sem hann og fjölskylda hans rækti ávexti sem séu seldir í Jórdaníu. Kærandi kvaðst vera við fína líkamlega heilsu. Kærandi hafi farið í aðgerð á hendi í Sweida árið 2020 til að laga ótilgreint taugavandamál í fingrum. Aðspurður kvað kærandi andlega heilsu sína nú vera í lagi en greindi frá andlegum erfiðleikum í heimaríki í kjölfar borgarastyrjaldarinnar. Hann kvaðst þó ekki hafa reynt að leita sér aðstoðar sökum slæmrar andlegrar heilsu. Kærandi kvaðst ekki vera aðili að stjórnmálaflokki í Sýrlandi en hafa verið á móti stjórnvöldum allt frá upphafi borgarastyrjaldarinnar líkt og flestir aðrir Sýrlendingar. Aðspurður um hvort hann hafi verið virkur í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki kvaðst kærandi hafa verið með skoðanir á því sem væri að gerast í Sýrlandi, ekki hafa verið sammála yfirvöldum í öllu hvað það varðar og hafa tjáð skoðanir sínar opinberlega. Aðspurður um hvort hann tilheyri sérstöku þjóðarbroti í heimaríki kvaðst kærandi vera Drúsi. Drúsar séu í minnihlutahópi en að sögn kæranda séu einstaklingar í minnihlutahópum undir eftirliti stjórnvalda og sæta frekari refsingum en aðrir einstaklingar sem ekki tilheyra minnihlutahópum. Aðspurður um hvort hann hafi einhvern tímann persónulega orðið fyrir mismunun eða illri meðferð af nokkru tagi sökum þess að vera Drúsi neitaði kærandi því. Kærandi kvaðst vera eins og allir aðrir einstaklingar, hann hafi ekki verið í stjórnmálum en hafi tekið þátt í mótmælum. Kærandi kvaðst ekki hafa tekið þátt í vopnuðum átökum og ekki hafa þurft að sinna herþjónustu þar sem hann sé einkasonur móður sinnar og samkvæmt lögum sé hann undanskilinn herþjónustu. Aðspurður um hvaða atvik í lífi hans gerðu það að verkum að hann hafi yfirgefið Sýrland kvaðst kærandi hafa yfirgefið heimaríki á tíma mikilla mótmæla og vandamála á svæðinu þar sem hann hafi verið búsettur. Kærandi hafi farið að taka eftir því að einstaklingar sem áður hafi hótað honum vegna mótmælaþátttöku hans hafi byrjað að mótmæla stjórnvöldum sjálfir. Kærandi hafi þá ekki lengur vitað hverjir væru á móti stjórnvöldum og hverjir væru hliðhollir þeim. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi nær daglega tekið þátt í friðsamlegum mótmælum gegn stjórnvöldum í borginni Sweida árið áður en hann hafi yfirgefið heimaríki. Að sögn kæranda hafi yfirvöld reynt að espa mótmælendur svo að mótmælin yrðu ekki lengur friðsamleg, en það hafi ekki tekist. Stærstu mótmælin hafi ávallt farið fram á föstudögum þar sem um 2.000 til 3.000 manns tóku þátt í hvert skipti. Kærandi greindi frá því að hafa verið hótað af einstaklingi frá stjórnmálaflokki við völd á heimasvæði hans vegna skoðana sinna þar sem kæranda hafi verið sagt að passa sig og að yfirvöld gætu kært hann og sett hann í fangelsi. Aðspurður kvaðst kærandi oft hafa fengið slíkar hótanir frá upphafi borgarastyrjaldarinnar í Sýrlandi. Hótununum hafi þó ekki verið beint að honum einum heldur öllum þeim sem hafi verið að mótmæla. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi verið boðaður í viðtal hjá yfirvöldum árið 2015 þar sem ótilgreindir fulltrúar yfirvalda hafi talað við kæranda um ástandið í Sýrlandi, tjáð honum að vestræn ríki væru á móti Sýrlandi og að ef Sýrlendingar myndu ekki standa saman myndu vestræn ríki skemma Sýrland. Kæranda hafi verið tjáð að framangreint þýddi að þeir sem taki þátt í mótmælum í Sýrlandi væru í raun að vinna með útlendingum gegn eigin landi og að refsingin við föðurlandssvikum væri dauði. Að sögn kæranda hafi hann ekki verið sá eini sem hafi verið kallaður í slíkt viðtal heldur væri framangreint algeng framkvæmd í heimaríki. Kærandi kvaðst jafnframt hafa verið stöðvaður í starfi sínu sem bílstjóri í eitt skipti af ókunnugum einstaklingum sem að sögn kæranda tilheyrðu glæpahópi á vegum yfirvalda. Framangreindir einstaklingar hafi tjáð kæranda að ef hann og aðrir einstaklingar myndu halda áfram að mótmæla yrðu allir mótmælendurnir drepnir og líkum þeirra fleygt í sjóinn. Aðspurður um hvort kærandi telji ástæðu til að halda að aðilar tengdir stjórnvöldum séu á eftir honum persónulega neitaði kærandi því og kvaðst vera venjulegur almennur borgari og ekki nógu merkilegur til þess að yfirvöld beini sjónum sínum sérstaklega að honum. Kærandi kvaðst ekki telja sig vera í meiri hættu í Sweida en aðrir sem þar búa þar sem hann sé eins og allir aðrir. Kærandi kvað stöðu Drúsa í Sweida héraði vera afar erfiða, yfirvöld neiti að versla við bændur sem séu Drúsar og kaupi uppskeru þeirra fyrir smáaura. Drúsar í Sweida neiti að sinna herþjónustu og kvaðst kærandi telja að yfirvöld hafi af þeirri ástæðu leyft ISIS að fara inn á svæði þeirra í Sweida árið 2018. Deginum áður en ISIS hafi mætt hafi herinn yfirgefið Sweida og skilið svæðið eftir án rafmagns. Aðspurður um hvort hann hafi einhvern tímann orðið fyrir mismunun eða slæmri meðferð í Sýrlandi á öðrum grundvelli en sökum þess að vera Drúsi neitaði kærandi því og kvað Sýrlendinga almennt séð ekki vera fordómafullt fólk. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi yfirgefið heimaríki af ótta við yfirvöld og vopnaða glæpahópa sem hann telji vera á vegum yfirvalda. Aðspurður hvað hann óttist nákvæmlega í Sýrlandi kvaðst kærandi vera á móti eiturlyfjum, vopnaburði og vopnuðum einstaklingum. Hann vilji ekki lifa í umhverfi sem einkennist af stöðugri streitu og álagi.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 22. október 2024. Greinargerð barst kærunefnd 1. nóvember 2024 ásamt fylgiskjölum. Kærunefnd bárust viðbótargögn 6. febrúar, 20. maí og 25. júlí 2025. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 210/2026, dags. 30. apríl 2026, staðfesti nefndin framangreinda ákvörðun Útlendingastofnunar. Með tölvubréfi kæranda til kærunefndar, dags. 30. apríl 2026, benti kærandi kærunefnd á að hann hafi lagt fram vegabréf sitt til Útlendingastofnunar ólíkt því sem byggt var á í úrskurði nefndarinnar. Hinn 4. maí 2026 óskaði kærunefnd eftir því að fá afhent vegabréf kæranda frá Útlendingastofnun og barst það nefndinni í pósti 5. maí 2026. Kærunefnd óskaði eftir skjalarannsókn á vegabréfinu hjá Lögreglunni á Suðurnesjum 5. maí 2026 og lá niðurstaða þeirrar rannsóknar fyrir 20. maí 2026. Var úrskurður kærunefndar nr. 210/2026, dags. 30. apríl 2026, því afturkallaður með úrskurði nefndarinnar nr. 257/2026, dags. 28. maí 2026. Með tölvubréfi kærunefndar til kæranda, dags. 29. maí 2026, var óskað eftir frekari upplýsingum frá kæranda og bárust svör hans 31. maí 2026.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi hafi verið handtekinn af stjórnvöldum við mótmæli árið 2015 og honum tjáð að ef hann yrði handtekinn aftur myndi hann aldrei sleppa úr haldi. Kærandi hafi verið virkur í mótmælum gegn ríkisstjórn Assad um langan tíma. Kærandi bendir á að tímabundinn samdráttur hafi orðið á skráðum ofbeldisatvikum í Sweida héraði á öðrum ársfjórðungi 2024 samkvæmt skýrslu ACCORD en á sama tíma hafi skráð ofbeldisatvik í aðliggjandi Dar‘a héraði verið með hæsta máta. Þá hafi greiningaraðilar lýst furðu yfir að stjórnvöld í Sýrlandi hafi ekki beitt meira ofbeldi að undanförnu í Sweida en raun ber vitni. Að mati kæranda bendi framangreint skýrlega til þess að ómálefnalegt sé að veita slíkum tímabundnum samdrætti í Sweida héraði mikið vægi. Þá hafi stigmögnun átaka milli Ísraels og ýmissa aðila aukið spennustig svæðisins verulega undanfarið sem hafi m.a. birst í flugskeytaárásum á skotmörk nærri heimili kæranda í Sweida héraði.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Sýrlandi mótmælt og það talið ómálefnalegt. Kærandi telur Útlendingastofnun hafa vanmetið þá einstaklingsbundnu hættu sem steðji að honum í Sweida héraði umfram þá hættu sem almennt tíðkist sem og almennt hættustig í héraðinu. Þá telur kærandi Útlendingastofnun ekki hafa litið til nýjustu gagna við rannsókn málsins um ástand á Sweida svæðinu. Hafi ályktanir dregnar af fyrirliggjandi gögnum um persónulega stöðu kæranda, almennt hættustig í Sweida og sérstaka stöðu flóttamanna sem séu endursendir til Sýrlands verið ómálefnalegar að mati kæranda og málsmeðferð stofnunarinnar hafi því brotið gegn rannsóknar- og réttmætisreglum stjórnsýsluréttarins. Um verulegan annmarka sé að ræða og sé hin kærða ákvörðun því ógildanleg.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Af greinargerð má ráða að kærandi byggi framangreinda kröfu á því að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir stjórnvalda í heimaríki vegna stjórnmálaskoðana sinna og uppfylli því skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir veitingu alþjóðlegrar verndar. Þó kærandi hafi ekki verið í leiðtogahlutverki í mótmælum hafi hann verið afar virkur sem almennur þátttakandi og hafi ríka sannfæringu í stjórnmálum. Það yrði kæranda því óbærilegt að snúa aftur til Sýrlands án þess að berjast fyrir skoðunum sínum. Þá hafi kærandi vakið athygli stjórnvalda og verið hótað dauða láti hann ekki af þátttöku sinni, þó nokkuð sé um liðið. Kærandi þekki til fjölda tilvika þar sem samborgarar hans í svipaðri stöðu hafi horfið sporlaust í þeim átökum sem standi yfir í Sýrlandi.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að raunhæf ástæða sé til að ætla að hann eigi á hættu að sæta meðferð eða refsingu eða verða fyrir alvarlegum skaða í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Kærandi telur að heildstætt mat m.t.t. allra atvika og aðstæðna gefi skýrlega til kynna að hættustig í Sweida eitt og sér sé nægilega hátt til að vera grundvöllur viðbótarverndar. Kærandi vísar til þess að í hinni kærðu ákvörðun hafi Útlendingastofnun metið hættustig í Sweida héraði sem hátt en ekki talið almennt ástand í héraðinu vera svo alvarlegt að það eitt og sér væri viðhlítandi grundvöllur viðbótarverndar. Kærandi telur Útlendingastofnun hafa vanmetið hættustig í Sweida og veitt tilteknum gögnum um skráð ofbeldisatvik meira vægi en tilefni hafi verið til. Vísar kærandi til nýrra upplýsinga hvað aðstæður í Sweida héraði varðar sem og afleiðinga árása Ísrael gegn skotmörkum í Sýrlandi sem tengjast umsvifum Írana þar í landi. Slíkar árásir hafi aukist verulega í kjölfar árásar Hamas á Ísrael 7. október 2023 og hafa sýrlenskir borgarar látið lífið í slíkum árásum. Þá hafi loftskeyti sprungið nokkuð nærri heimili kæranda 19. október 2024. Fallist kærunefnd ekki á að hættustigið sé nægilega hátt telji kærandi bersýnilegt að almennur alvarleikaþröskuldur þeirrar hættu sem þurfi að vera til staðar sé afar lágur. Þannig nái einstaklingsbundnir þættir í máli kæranda greinilega því alvarleikastigi að skilyrði viðbótarverndar séu uppfyllt.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að hann hafi ríka hagsmuni til að hljóta dvalarleyfi hér á landi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kærandi telur mikla óvissu vera um þróun mála á Sweida svæðinu og tímabundna fækkun skráðra ofbeldisverka á sama tíma og greinendur undrist að stjórnvöld hafi ekki beitt meira ofbeldi á svæðinu ekki vera viðhlítandi grundvöll mats um að svæðið sé öruggara en áður. Kærandi telji lengri tíma þurfa að líða með viðvarandi lægri tíðni ofbeldisverka svo að hægt sé að draga marktæka ályktun um lægra hættustig á svæðinu. Ekki sé viðhlítandi að láta kæranda bera hallann af óvissu í því óstöðuga ástandi sem ríki í Sýrlandi og þeirri óvissu verði ekki eytt fyrr en stöðugleiki og lág tíðni ofbeldisverka hafi verið á svæðinu í nokkurn tíma. Kröfu sinni til stuðnings vísar kærandi jafnframt til þeirrar aukinnar hættu sem endursendir flóttamenn séu útsettir fyrir í Sýrlandi.

Með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum við málsmeðferð og ákvarðanatöku Útlendingastofnunar. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, m.a. rannsóknarreglunni.

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Umsækjanda um alþjóðlega vernd er skylt að veita atbeina sinn til að upplýsa hver hann er, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi lagt fram afrit sýrlensks kennivottorðs, frumrit fæðingarvottorðs og staðfest afrit hjúskapar og fjölskylduvottorðs en að það væri mat stofnunarinnar að kærandi hafi ekki sannað hver hann sé með fullnægjandi hætti. Með vísan til þess var leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli mats á trúverðugleika og komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi eigi uppruna sinn að rekja til Sweida héraðs í Sýrlandi þó auðkenni hans væri að öðru leyti óstaðfest. Samkvæmt gögnum málsins lagði kærandi fram vegabréf sitt hjá Útlendingastofnun 4. júní 2025. Kærunefnd óskaði eftir skjalarannsókn á vegabréfinu hjá Lögreglunni á Suðurnesjum 5. maí 2026 og samkvæmt mati lögreglunnar, dags. 20. maí 2026, voru engin fölsunarmerki á vegabréfinu. Með vísan til framangreinds verður því lagt til grundvallar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti og sé sýrlenskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Sýrlandi, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• April 2026 Monthly Forecast – Syria (Security Council Report, 1. apríl 2026);
• BTI 2026 Country Report – Syria (Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2026);
• Country Guidance: Syria (EUAA, apríl 2024);
• Country Guidance: Syria (EUAA, desember 2025);
• Country of Origin Information Query, Syria: Major human rights, security, and socio-economic developments (EUAA, 3. október 2025);
• Interim Country Guidance: Syria (EUAA, júní 2025);
• International Human Rights Law and International Humanitarian Law violations committed during the July 2025 violence in Suwayda, Syria (Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic, United Nations, Human Rights Council (A/HRC/61/CRP.7) 27. mars 2026);
• IOM Re-establishing Presence Across Syria to Support Humanitarian Efforts (The International Organization for Migration (iom.int), 4. ágúst 2025);
• Länderkurzinformation Syrien – Gesundheitssystem und medizinische Versorgung, Stand : 05/2024 (Bundesamt für Migration und Flüchtlinge);
• National probe details Sweida incidents, stresses accountability and national unity (SANA (Syrian Arab News Agency), 17. mars 2026);
• Syria – Country Focus (EUAA, október 2024);
• Syria: Country Focus (EUAA, júlí 2025);
• Syria: Country Focus (EUAA, mars 2025);
• Syria: Overburdened health services and overcrowded host centres (Médecins Sans Frontières, 27. febrúar 2026);
• Syria: Security situation (EUAA, september 2022);
• Syria – Security Situation (EUAA, október 2023);
• Syria – Security situation (Center for Dokumentation og Indsats mod Ekstremisme, júní 2025);
• Syria – Security Situation, Return and Documents (The Danish Immigration Service, desember 2025);
• Syria to probe violence in Sweida province (The Washington Times, 1. ágúst 2025);
• The Syrian State After Suwayda. Kheder Khaddour (Carnegie Endowment for International Peace Middle East Program, 22. júlí 2025) og
• World News in Brief: First UN mission to Syria‘s Sweida, fresh displacement in Haiti, new lightning record (United Nations: UN News, 31. júlí 2025).

Sýrland er ríki fyrir botni Miðjarðarhafs sem á landamæri að Líbanon, Jórdaníu, Írak, Tyrklandi og Ísrael. Stjórnarfar landsins er forsetalýðveldi og er höfuðborg þess Damaskus. Landið skiptist í 14 héruð, þ. á m. Aleppo, Tartus, Damaskus, Sweida og Raqqa. Íbúafjöldi landsins er rúmlega 23 milljónir og er meirihluti íbúa súnní-múslimar.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá apríl 2024 hafi mótmæli gegn fyrrum stjórn Bashar al-Assad, þáverandi forseta Sýrlands, hafist í mars 2011 í kjölfar arabíska vorsins. Ofbeldisfullar aðgerðir fyrrum stjórnvalda gegn friðsamlegum mótmælum hafi magnað spennuna í landinu sem leitt hafi til allsherjar borgarastyrjaldar og átaka á milli stjórnarandstöðu og stjórnarhersins. Borgarastyrjöldin hafi gert íslamska ríkinu, ISIS, kleift að ná stjórn yfir stórum hluta landsins árið 2014. Af þeim sökum hafi alþjóðlegt bandalag, með Bandaríkjamenn í broddi fylkingar, verið myndað í þeim tilgangi að sigra ISIS. Í gegnum tíðina hafi ýmis önnur ríki haft afskipti af átökum innan Sýrlands, t.a.m. hafi Rússar og Íranir stutt fyrrum ríkisstjórn Assad en Tyrkir og Bandaríkjamenn barist gegn henni. Harðir bardagar hafi geisað í Sýrlandi til ársins 2020 á milli þáverandi stjórnarhers og stjórnarandstöðu, á milli meðlima ISIS og andstæðinga þeirra og á milli Tyrkja og uppreisnarhópa sýrlenskra Kúrda. Frá upphafi borgarastyrjaldarinnar hafi um 500.000 manns látið lífið og milljónir lagt á flótta.

Í skýrslu EUAA frá mars 2025 kemur fram að hinn 27. nóvember 2024 hafi uppreisnarmenn, undir forystu vopnaða hópsins Hay‘at Tahrir al-Sham (HTS), gert leiftursókn úr héraðinu Idlib í norðvesturhluta landsins gegn stjórn Assad. HTS, sem þá hafi verið skilgreind sem hryðjuverkasamtök af Sameinuðu þjóðunum, Evrópusambandinu, Bandaríkjunum og Bretlandi, hafi fært sig fram til borga undir stjórn stjórnvalda og innan fáeinna daga hafi HTS-liðar náð stjórn á norðurhluta Sýrlands, þ. á m. Aleppo, og stefnt í átt að Hama og Homs. Samhliða sókn HTS í norðurhluta Sýrlands hafi uppreisnarmenn frá suðurhluta landsins sótt fram í héraðinu Dar‘a og náð stjórn yfir 90% héraðsins á meðan herafli stjórnvalda hafi hörfað í burtu. Flokksbrot Drúsa hafi tekið stjórn yfir Sweida héraði. Hinn 8. desember 2024 hafi HTS-liðar náð til höfuðborgarinnar Damaskus og tekið yfir stjórn borgarinnar er Assad hafi flúið landið sama dag til Rússlands, þar sem honum hafi verið veitt hæli. Í kjölfarið hafi HTS-liðar tekið við stjórnartaumum Sýrlands sem stjórnarflokkur og komið á fót bráðabirgðastjórn. Leiðtogi HTS, Ahmad Al-Sharaa, hafi hafið störf sem forseti án lagalegs umboðs í byrjun desember og verið skipaður bráðabirgðaforseti Sýrlands 29. janúar 2025. Stjórnarskrá landsins hafi verið ógilt og allar helstu lykilstofnanir, þ. á m. þingið, herinn og öryggisþjónustan, verið leystar upp. Á árinu 2025 hafi Bandaríkin, Bretland og Kanada fjarlægt HTS af listum sínum yfir hópa sem séu skilgreindir sem hryðjuverkasamtök. Hinn 27. febrúar 2026 hafi Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna jafnframt fjarlægt HTS af sams konar lista.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá júlí 2025 hafi bráðabirgðaforseti Sýrlands undirritað stjórnarskrá í mars 2025 sem sé ætlað að gilda á meðan bráðabirgðastjórnin sé við völd, eða í fimm ár þar til varanleg stjórnarskrá verði samþykkt og unnt verði að halda kosningar í landinu. Í stjórnarskránni hafi verið fest í sessi ákveðin grundvallarréttindi, líkt og sjálfstæði dómstóla, tjáningar- og fjölmiðlafrelsi, réttindi kvenna til menntunar og vinnu sem og stjórnmálaleg réttindi kvenna. Bráðabirgðaríkisstjórn Sýrlands hafi verið formlega kynnt í lok mars 2025 og hana skipi 23 ráðherrar af fjölbreyttum þjóðernis- og trúarlegum bakgrunnum, þ. á m. Alavítar, kristnir, Drúsar og kúrdískir fulltrúar. Aðeins ein kona hafi verið skipuð sem ráðherra, þ.e. félags- og vinnumálaráðherra. Flestir ráðherrar hafi tengsl við HTS en ríkisstjórnin hafi jafnframt verið skipuð borgaralegum leiðtogum og ráðherrum sem áður hafi setið í ríkisstjórn Assad fyrir árið 2011.

Með forsetatilskipun í júní 2025 hafi verið skipuð kosninganefnd sem sé ætlað að hafa yfirsjón með óbeinum kosningum á hundrað af 150 meðlimum þings landsins í gegnum kjördæmaráð. Nefndinni sé einnig ætlað að skilgreina tímalínu kosninganna og hæfisskilyrði kjörmanna og frambjóðenda.

Í bráðabirgðaskýrslu EUAA frá júní 2025 kemur fram að einn helsti ofsóknaraðili og valdur alvarlegs skaða í Sýrlandi, þ.e. stjórn Assad, hafi nú horfið á brott. Breytingar á aðstæðum í Sýrlandi hafi því verulega minnkað þann ótta við eða áhættu á ofsóknum eða alvarlegum skaða af hálfu fyrrum stjórnarinnar sem fjöldi umsækjenda hafi borið fyrir sig. Framangreint leiði þó ekki til þess að líta eigi á allar umsóknir sem hafi verið lagðar fram fyrir fall fyrrum stjórnarinnar sem umdeilanlegar, sérstaklega í þeim málum þar sem aðrir ofsóknaraðilar eða valdar alvarlegs skaða hafi átt hlut að máli. Í slíkum tilvikum geti hættan á ofsóknum eða alvarlegum skaða enn verið til staðar, minnkað eða aukist. Þá gætu aðstæður í Sýrlandi eftir fall stjórnar Assad leitt til nýrrar eða endurvakinnar hættu á ofsóknum eða alvarlegum skaða.

Í framangreindri skýrslu EUAA kemur fram að það sé afar erfitt að skilgreina almennt öryggisástand eða greina frá yfirstandandi mannréttindabrotum í Sýrlandi þar sem öryggisaðstæður séu mismunandi, jafnvel innan sömu borgar eða sama svæðis. Mismunandi þættir hafi áhrif á öryggisástandið á mismunandi svæðum innan landsins, t.d. hvort andstæðingar þáverandi stjórnvalda hafi áður haft mikil ítök á umræddu svæði eða hvort talið sé að umrætt svæði hafi verið hliðhollt fyrrum ríkisstjórn landsins. Þá hafi stjórnmálaleg, trúarleg og trúarflokksleg tengsl einstaklinga áhrif sem og staðbundnir siðir. Samkvæmt SOHR (Syrian Observatory for Human Rights) séu heildar öryggisaðstæður í Sýrlandi samt sem áður tiltölulega stöðugar. Í skýrslu dönsku útlendingastofnunarinnar frá desember 2025 kemur fram að tveir helstu áhrifavaldar óöryggis í Sýrlandi séu annars vegar veikburða svæðisbundin öryggisstjórn og óregluleg framfylgni refsinga og hins vegar stigmagnandi ágreiningur innan samfélaga, sérstaklega hvað varði óleystar deilur um tilkall til eigna og hefndarárásir. Fjöldi skráðra öryggisatvika í Sýrlandi frá desember 2024 til nóvember 2025 fari fækkandi en heildarfjöldi öryggisatvika í október 2025 hafi lækkað um 60% frá því í desember 2024.

Í skýrslu EUAA frá júlí 2025 er fjallað um stöðu einstaklinga sem snúi aftur til Sýrlands frá öðrum löndum. Þar kemur fram að Sýrlendingar sem snúi aftur til landsins þurfi að framvísa gildum skilríkjum til þess að fá inngöngu í landið, s.s. vegabréfi eða persónuskilríkjum. Vegabréf og persónuskilríki útgefin af fyrri ríkisstjórn séu tekin gild. Einstaklingum án skilríkja sé heimil innganga í landið eftir að þeir hafi verið skráðir í þjóðskrár Sýrlands í kjölfar staðfestingar auðkennis þeirra við landamærastöðvar í gagnagrunn borgaramála þar sem þeir fái afhenta samantekt úr þjóðskrá til inngöngu. Þar að auki sé sýrlenskum sendinefndum heimiluð útgáfa tímabundinna ferðaskjala og vegabréfa til að stuðla að endurkomu ríkisborgara sem týnt hafi slíkum pappírum. Einstaklingar á innri flótta og þeir sem snúi aftur til Sýrlands erlendis frá geti sótt endurgjaldslausa lögfræðiaðstoð frá samstarfsaðilum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna vegna mála sem varði opinberar skráningar og skilríki. Samkvæmt Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hafi rúmlega 1,3 milljónir Sýrlendinga snúið aftur til Sýrlands frá öðrum löndum á tímabilinu 8. desember 2024 til 15. janúar 2026. Vitnisburðir Sýrlendinga búsettra erlendis sem hafi ferðast til Sýrlands eftir fall Assad beri með sér að samskipti þeirra við öryggisyfirvöld á landamærastöðvum hafi verið stutt og jákvæð.

Samkvæmt SJAC (Syria Justice and Accountability Centre) séu engin dæmi um skráningu atvika um að einstaklingar sem hafi snúið aftur til Sýrlands erlendis frá hafi sætt nokkurs konar slæmri meðferð eða að sjónum hafi verið beint sérstaklega að þeim. Þá hafi allar handtökuskipanir vegna pólitískra brota gefnar út af stjórn Assad verið gerðar ógildar af bráðabirgðaríkisstjórninni, en stjórnin hafi haldið handtökuskipunum vegna refsilagabrota í gildi.

Samkvæmt tilkynningu Alþjóðlegu fólksflutningastofnunarinnar, IOM (e. International Organization for Migration), dags. 4. ágúst 2025, hafi utanríkisráðherra Sýrlands veitt stofnuninni leyfi til þess að endurvekja formlega viðveru IOM innanlands og auka við mannúðaraðgerðir um allt Sýrland. Sýrlensk stjórnvöld hafi lýst yfir vilja sínum til að vinna náið með IOM til að styrkja samræmingar aðgerðir sem styðji við og stuðli að skilvirkni og sjálfbærni umræddra aðgerða. Í tilkynningunni kemur fram að það verði meðal helstu forgangsverkefna IOM að styðja við endurkomu einstaklinga til Sýrlands með öruggum hætti þar sem fólk kjósi sjálft að snúa aftur með reisn. Í samræmi við alþjóðlegar meginreglur og í nánu samstarfi við sýrlensk yfirvöld muni IOM einblína á að veita sérsniðinn stuðning til einstaklinga sem snúi aftur til landsins sem og samfélaganna sem taki á móti slíkum einstaklingum, m.a. með því að aðstoða við endurreisn grunnþjónustu, endurbyggingu innviða og eflingu félagslegrar einingar á svæðum þar sem fólk snúi aftur.

Í skýrslu útlendingastofnunar Danmerkur frá júní 2025 kemur fram að alþjóðlegar efnahagsþvinganir, fjármálahrun í Líbanon, langvinn átök, óðaverðbólga, gengisfelling og hækkandi verð, ásamt vatns- og eldsneytisskorti hafi m.a. stuðlað að bágri fjárhagsstöðu Sýrlands. Þó hafi flestum efnahagsþvingunum verið aflétt í lok árs 2024 og á árinu 2025 af hálfu Bandaríkjanna, Evrópusambandsins og Bretlands. Árleg verðbólga í Sýrlandi hafi lækkað talsvert á tímabilinu mars 2024 til febrúar 2025, en hún hafi farið úr 120,6% niður í 36,8% á einu ári. Kaupmáttur Sýrlendinga hafi hins vegar haldist lágur vegna lækkunar á rauntekjum og yfir 90% íbúa landsins búi undir fátæktarmörkum.

Samkvæmt skýrslu BAMF frá júní 2024 hafi ástand heilbrigðismála í Sýrlandi hnignað talsvert vegna langvarandi átaka, árása á heilsugæslustöðvar og versnandi efnahagsástands. Heilbrigðiskerfið skiptist í ríkisrekna og einkarekna þjónustu. Í kjölfar tólf ára af vopnuðum átökum og tilkomu mismunandi áhrifasvæða hafi heilbrigðisþjónusta ekki lengur verið veitt í gegnum miðstýrt kerfi heldur í gegnum mismunandi aðila innan hvers áhrifasvæðis. Einkarekin heilbrigðisþjónusta hafi sífellt orðið mikilvægari þar sem gæði og aðgengi að ríkisrekinni heilbrigðisþjónustu hafi sífellt farið versnandi á meðan átökunum hafi staðið. Í maí 2023 hafi aðeins rúmlega helmingur heilbrigðisstofnana í Sýrlandi verið rekstrarhæfar. Þá hafi Alþjóðaheilbrigðisstofnunin áætlað að allt að 50% af heilbrigðisstarfsfólki hafi yfirgefið landið frá upphafi borgarastyrjaldarinnar. Af heimildum má ráða að heilbrigðiskerfi Sýrlands treysti enn að miklu leyti á aðstoð alþjóðlegra hjálparstofnana.

Héraðið Sweida er staðsett í suðurhluta Sýrlands og á innri-landamæri að Dar‘a héraði og dreifbýli Damaskus ásamt því að deila landamærum að Jórdaníu í suðri. Héraðið inniheldur þrjú umdæmi, Sweida, Shahba og Salkhad, en borgin Sweida er höfuðborg héraðsins. Íbúafjöldi héraðsins telur um 482 þúsund manns og eru Drúsar rúmlega 90% íbúa.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá desember 2025 tilheyri þrjú til fjögur prósent Sýrlendinga trúarhópi Drúsa sem séu aðallega búsettir í Sweida héraði. Drúsar aðhyllist eingyðistrú Drúsa sem sé almennt talið falla undir íslam. Drúsar séu af arabískum uppruna og tali arabísku. Samfélög Drúsa séu m.a. að finna í Líbanon og Ísrael. Í kjölfar falls Assad stjórnarinnar hafi Ísrael lýst yfir stuðningi við Drúsa, m.a. með mannúðaraðstoð og yfirlýsingum um hernaðarlega vernd. Í skýrslu EUAA frá október 2023 kemur fram að þrátt fyrir að Sweida hérað hafi formlega heyrt undir fyrrum stjórn Assad hafi íbúar héraðsins notið ákveðinna sjálfsstjórnarheimilda. Til að mynda hafi Drúsar í héraðinu haft sína eigin héraðsstjórn skipaða m.a. af leiðtogum Drúsa og sínar eigin öryggissveitir, Rijal al-Karameh (e. Men of Dignity) sem hafi m.a. séð um öryggi íbúa héraðsins. Öryggissveitir á vegum fyrrum sýrlenskra stjórnvalda hafi þó einnig verið með viðveru í Sweida þrátt fyrir að fyrrum stjórn Assad hafi mestmegnis treyst á staðbundna vopnaða hópa til að halda uppi lögum og reglu í héraðinu.

Samkvæmt skýrslu EUAA hafi ítrekað komið til átaka í gegnum tíðina á milli hinna ýmsu vopnuðu hópa í Sweida héraði, annars vegar þeirra sem hafi verið hliðhollir sjálfsstjórn Drúsa í Sweida og hins vegar hópa sem hafi verið á vegum fyrrum sýrlenskra yfirvalda. Tugir mótmælenda gegn þáverandi sýrlenskum stjórnvöldum og versnandi lífskjörum í Sweida héraði hafi gert áhlaup á skrifstofu ríkisstjóra héraðsins hinn 4. desember 2022 og reynt að ráðast inn í höfuðstöðvar lögreglunnar í Sweida borg. Einn lögreglumaður og einn mótmælandi hafi látið lífið í mótmælunum. Framangreindir atburðir hafi leitt til umfangsmikilla öryggisaðgerða á Sweida svæðinu. Í kjölfar handtaka öryggissveita á vegum þáverandi stjórnvalda á almennum borgurum hafi íbúar svæðisins og ákveðnir vopnaðir hópar tekið höndum saman í júlí 2023, sett upp vegatálma og handtekið meðlimi hersveita stjórnvalda. Í skýrslu EUAA frá apríl 2024 kemur fram að stórfelld mótmæli gegn þáverandi ríkisstjórn Assad hafi farið friðsamlega fram í ágúst 2023 í Sweida borg og haldið áfram í september og október 2023, þó í minna mæli en í ágústmánuði. Samkvæmt skýrslum EUAA frá júlí og desember 2025 hafi hersveitir Drúsa haft stjórn á flestum svæðum Sweida héraðs, þ. á m. borginni Sweida. Þorp í austur og norðurhluta héraðsins séu undir stjórn bráðabirgðastjórnvalda. Ástandinu í Sweida héraði hafi verið lýst sem afar flóknu, þar sem um 160 vopnaðir hópar starfi innan héraðsins. Ekki hafi náðst full samþætting flokksbrota Sweida héraðs að skipulagi bráðabirgðastjórnarinnar og skiptar skoðanir hafi verið meðal vopnaðra flokksbrota í Sweida gagnvart slíkri samþættingu. Í mars 2025 hafi innanríkisráðuneytið og ákveðin flokksbrot Drúsa samþykkt að setja á stofn öryggissveitir undir stjórn stjórnvalda en undir forystu staðbundinna aðila. Í kjölfarið hafi náðst samkomulag meðal áberandi leiðtoga Drúsa í maí 2025 um að gera lögregluna og dómstólalögregluna virka á ný í Sweida undir stjórn innanríkisráðuneytisins. Af nýjustu heimildum má ráða að nánari viðræður standi enn yfir og umræddu samkomulagi hafi ekki enn verið fullnægt.

Heimildir bera með sér að hörð átök hafi brotist út á milli vopnaðra hópa Drúsa og Bedúína í Sweida hinn 13. júlí 2025 eftir að meðlimir Bedúínaættbálks hafi sett upp óformlega eftirlitsstöð og rænt grænmetissölumanni af þjóðerni Drúsa. Framangreint atvik hafi fljótt leitt til fjölda gagnkvæmra árása og mannrána á milli hópanna. Bráðabirgðastjórnvöld hafi sent meðlimi öryggissveita og hersins til suðurhluta landsins til að stöðva átökin en það hafi ekki tekist vegna ásakana í garð meðlima öryggis- og hersveita um mannréttindabrot gegn almennum borgurum af þjóðerni Drúsa. Hafi aðgerðir stjórnvalda kostað tugi mannslífa vegna misskilnings yfirvalda og hersveita Drúsa og Drúsar hafi sakað yfirvöld um hliðhollustu við Bedúína. Heimildir beri með sér að koma öryggis- og hersveita bráðabirgðastjórnarinnar hafi stigmagnað átökin og að andlegur leiðtogi Drúsa hafi óskað eftir aðstoð frá Ísrael við að vernda Drúsa í Sweida gegn bráðabirgðastjórninni. Í kjölfarið hafi Ísrael brugðist við með tugum loftárása á bílalestir öryggis- og hersveita stjórnvalda og á höfuðstöðvar sýrlenska varnarmálaráðuneytisins í miðborg Damaskus. Utanaðkomandi aðilar hafi þá þurft að grípa í taumana til þess að hindra frekari stigmögnun átaka sem hafi leitt til milligöngu Bandaríkjanna um vopnahléssamkomulag á milli Sýrlands og Ísraels. Meðlimum öryggis- og hersveita stjórnvalda hafi verið gert að draga sig í burtu frá Sweida héraði 17. júlí og hinn 19. júlí hafi brothætt og viðkvæmt vopnahlé tekið við. Hinn 31. júlí 2025 hafi Sameinuðu þjóðirnar og samstarfsaðilar þeirra sent bílalest með ýmiss konar mannúðaraðstoð til Sweida héraðs, m.a. sjúkravörum, eldsneyti, niðursuðuvörum og hreinlætisvörum. Hinn sama dag hafi sérstakt teymi Sameinuðu þjóðanna heimsótt Sweida borg og tvö önnur umdæmi í héraðinu, hitt fulltrúa úr ýmsum samfélögum héraðsins og heimsótt móttökumiðstöðvar og staði þar sem einstaklingar á innri flótta hafi komið sér fyrir tímabundið. Mannúðaraðstoð berist með reglulegum hætti til héraðsins og hafi aðgengi íbúa héraðsins að slíkri aðstoð létt á alvarlegustu áskorunum sem samfélögin á svæðinu standi frammi fyrir. Hinn 4. nóvember 2025 hafi skólar í Sweida héraði opnað á ný, sem hafi seinkað byrjun skólaársins. Heimildir herma að 539 Drúsar hafi látið lífið í átökunum, þar af 39 konur og 21 barn. Samkvæmt Landinfo hafi bráðabirgðastjórnin komið fyrir eftirlitsstöðvum umhverfis Sweida borgina til að koma í veg fyrir frekari átök á svæðinu. Ástandið í héraðinu hafi róast þó enn sé spenna á svæðinu. Samkvæmt skýrslu útlendingastofnunar Danmerkur hafi átök brotist út á milli öryggissveita stjórnvalda og hersveita Drúsa í kjölfar vopnahlésins bæði í október og nóvember 2025.

Heimildir bera með sér að dómsmálaráðherra Sýrlands hafi með tilskipun, dags. 31. júlí 2025, skipað sjö manna rannsóknarnefnd til að rannsaka þær kringumstæður sem hafi leitt til atburðanna í Sweida og átakanna í héraðinu. Hafi nefndin kynnt niðurstöður sínar í mars 2026 um að alvarleg mannréttindabrot hafi átt sér stað í aðdraganda að og á meðan átökunum hafi staðið, þ. á m. morð, pyndingar, vopnuð rán, eyðilegging eigna og hatursorðræða. Svæðisbundnir vopnahópar, einstaklingar með tengsl við ISIS og sumir meðlimir öryggis- og hersveita bráðabirgðastjórnvalda beri ábyrgð á framangreindum brotum. Nefndin hafi framvísað öllum upplýsingum um framangreind brot og gerendur til viðeigandi dómstóla. Öryggissveitir hafi reynt að hindra komu bílalesta vopnaðra ættbálka til Sweida héraðsins en vegna fjölda þeirra og sinnuleysis af hálfu sumra meðlima stjórnarsveita hafi ekki tekist að halda þeim í skefjum. Í skýrslunni undirstriki nefndin að yfirvöld hafi þegar hafið aðgerðir vegna framangreindra brota, m.a. með því að setja fjölda grunaðra aðila í varðhald. Að halda slíkum aðgerðum til streitu á gagnsæjan og sjálfstæðan hátt sé nauðsynlegt til að ítreka ábyrgðarskyldu og hindra refsileysi. Nefndin leggi fram víðtækar tillögur sem miði að réttlæti, stöðugleika og forvörnum gegn endurteknum brotum. Þess sé krafist að málum allra grunaðra einstaklinga, hvort sem um almenna borgara eða meðlimi öryggis- og hersveita stjórnvalda sé að ræða, verði vísað til þar til bærra dómstóla, að réttarhöld séu sanngjörn og gagnsæ og að rannsóknum á brotum sé haldið áfram þar til full ábyrgð á umræddum atburðum liggi fyrir. Nefndin hvetji til styrkingar á getu dómstóla til að fást við alvarleg afbrot, að flýtt verði lagalegum og stofnanalegum umbótum til að tryggja sjálfstæði dómstóla, að þolendur og vitni njóti verndar, að sönnunargögn verði varðveitt og að fjöldagrafir verði staðsettar og rannsakaðar í samræmi við alþjóðlega staðla. Hvað varðar öryggi og vernd almennra borgara mæli nefndin með tafarlausum ráðstöfunum til að efla öryggi í Sweida héraði, koma í veg fyrir hefndarárásir á milli samfélaga á svæðinu, skila eignum aftur til eigenda eða greiða eigendum bætur og móta skýrar stefnur um vernd íbúa á átakasvæðum. Nefndin kalli eftir landsáætlun um að koma vopnum undir stjórn stjórnvalda, uppræta glæpasamtök, herða öryggissamvinnu og eftirlit og koma í veg fyrir íhlutun öfgasinnaðra samtaka. Hvað varði umbætur innan öryggisgeirans mæli nefndin með að fagmennska og hlutleysi öryggissveita verði efld, að komið verði á fót skilvirku fyrirkomulagi ábyrgðar, að einstaklingum frá ólíkum samfélagshópum innan öryggisstofnana verði fjölgað og að settar verði á laggirnar sjálfstæðar eftirlitsstofnanir til að tryggja eftirfylgni laga. Hvatt sé til skyldubundinnar mannréttindamiðaðrar þjálfunar meðlima hers og lögreglu, skýrra reglna um beitingu valds og bindandi siðareglna sem banni pyndingar og tryggi vernd almennra borgara. Í yfirlýsingu frá formanni nefndarinnar hinn 16. nóvember 2025, dómaranum Hatem Naasan, hafi þeir meðlimir öryggis- og hersveita sem birst hafi í vefmyndböndum og hafi samkvæmt niðurstöðum nefndarinnar brotið af sér í átökunum í Sweida verið settir í varðhald.

Samkvæmt skýrslu sjálfstæðrar rannsóknarnefndar Sameinuðu þjóðanna um Sýrland frá mars 2026 hafi yfir 1.700 einstaklingar látist í átökunum í Sweida í júlí 2025. Rannsakendum Sameinuðu þjóðanna hafi verið veittur aðgangur að Sweida svæðinu af hálfu sýrlenskra stjórnvalda og byggi niðurstöður skýrslunnar á yfir 400 vitnisburðum þolenda og vitna sem og vettvangsheimsóknum á þau svæði sem verst hafi orðið úti. Rannsóknarnefndin hafi skráð víðtæk og alvarleg mannréttindabrot í Sweida héraði í kjölfar falls Assad stjórnarinnar sem beinst hafi einkum gegn samfélögum Drúsa og Bedúína og hafi m.a. náð til aftaka, pyntinga, kynbundins ofbeldis, nauðungarflutninga og íkveikja. Samkvæmt skýrslunni hafi ofbeldið þróast í þremur samfelldum bylgjum þar sem ólíkir aðilar, þ. á m. stjórnarher Sýrlands, vopnaðir hópar Drúsa (þ. á m. þeir sem hafi heyrt undir hernaðarráð Sweida sem síðar hafi verið sameinaðir og heyri nú undir nýstofnað þjóðvarðlið Sweida) og ættbálkahópar, hafi beitt almenna borgara kerfisbundnu ofbeldi. Afleiðingar þess hafi verið umfangsmikil eyðilegging, fjöldaflótti og djúpstæð samfélagsleg sundrung. Samkvæmt skýrslunni hafi hatursorðræða og rangfærslur á samfélagsmiðlum ýtt undir átökin. Í kjölfar formlegs vopnahlés 19. júlí 2025 hafi jafnt og þétt dregið úr ofbeldi en það hafi ekki horfið að fullu. Stór hluti héraðsins sé enn utan stjórnar stjórnvalda og allt að 155 þúsund manns séu enn á vergangi. Vopnaðar hersveitir Drúsa (þjóðvarðlið Sweida) stjórni borginni Sweida ásamt mörgum svæðum í suður og austurhluta héraðsins. Svæði á norður og vesturhluta héraðsins séu undir stjórn stjórnvalda. Enn skorti framfarir í lausn pólitískra ágreiningsmála sem hafi verið til staðar við upphaf átakanna sem og í úrlausn þess misréttis er ofbeldið hafi skapað. Brotin endurspegli flókið samspil á milli og innan samfélagshópa í kjölfar 14 ára borgarastyrjaldar, óöryggis, glæpaofbeldis og árátuga einræðisstjórnar Assad. Nefndin telji að umrædd brot kunni að fela í sér stríðsglæpi eða glæpi gegn mannkyninu. Leggur nefndin áherslu á þörf á óháðum og árangursríkum rannsóknum, ábyrgð allra gerenda óháð stöðu þeirra og auknar aðgerðir til að efla sátt og koma í veg fyrir endurtekningu slíkra brota. Þá sé alþjóðasamfélagið hvatt til að styðja við stöðugleika og draga úr frekari átökum.

Framangreindar heimildir beri með sér að flókið samspil samverkandi þátta, ásamt víðtækri dreifingu rangra upplýsinga á samfélagsmiðlum og erlendri íhlutun af hálfu Ísraelsríkis, hafi ýtt undir átökin í Sweida og m.a. stuðlað að auknu vantrausti meðal hlutaðeigandi aðila í garð hvorra annarra. Ábyrgð á þeim alvarlegu brotum sem hafi átt sér stað í héraðinu, m.a. í garð almennra borgara, liggi ekki aðeins hjá stjórnvöldum heldur jafnframt hjá hersveitum Drúsa, vopnuðum ættbálkahópum Bedúína og öðrum vopnuðum hópum. Samkvæmt framangreindri skýrslu rannsóknarnefndar Sameinuðu þjóðanna hafi Sýrlensk stjórnvöld boðað framtaksverkefni, þ. á m. mannúðar-, lagalegar- og pólitískar aðgerðir, til að takast á við atburðina í Sweida héraði. Þó hafi slíkum aðgerðum ekki endilega verið vel tekið af svæðisbundnum yfirvöldum á svæðum undir stjórn þjóðvarðliðs Sweida. Ljóst sé þó að stjórnvöld hafi sýnt viðleitni í verki til að bregðast við þeim atburðum sem hafi átt sér stað í Sweida, tekið ábyrgð á eigin þætti í atburðunum og í að rétta hlut þolenda.

Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Sameinuðu þjóðanna hafi heilbrigðiskerfið í Sweida orðið fyrir alvarlegum áhrifum vegna viðvarandi átaka í héraðinu. Sjúkrahús og heilsugæslustöðvar í borginni Sweida og í héraðinu hafi orðið fyrir skemmdum, skortur sé á starfsfólki, lækningavörum, eldsneyti, vatni og rafmagni og tímabundnar lokanir hafi verið viðvarandi. Þegar átök framangreindra hópa hafi náð hámarki um mitt ár 2025 hafi mörg sjúkrahús og líkhús í Sweida annað hvort verið óstarfhæf eða yfirfull og almennir borgarar hafi ekki haft aðgengi að viðeigandi meðferð. Samkvæmt upplýsingum Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar hafi alþjóðlegar stofnanir unnið með staðbundnum heilbrigðis­yfirvöldum við að útvega nauðsynleg lyf og áfallameðferð og aðstoð við að viðhalda grunnþjónustu. Samkvæmt fréttatilkynningu lækna án landamæra (f. Médecins Sans Frontières) frá febrúar 2026 séu alls níu af 91 grunnheilsugæslustöð starfhæfar að fullu í Sweida héraði og þeir fjórir spítalar sem séu í Sweida séu starfhæfir að hluta til.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann eigi á hættu ofsóknir í heimaríki af hálfu stjórnvalda vegna stjórnmálaskoðana sinna og þátttöku sinnar í mótmælum.

Kærandi greindi frá því í viðtali hjá Útlendingastofnun að vera fæddur og uppalinn í bænum Al Kafr í Sweida héraði í Sýrlandi og vera Drúsi. Það hafi verið mat Útlendingastofnunar að ekkert í máli kæranda bendi sérstaklega til annars en að hann kunni að hafa verið uppalinn í Sweida héraði og var gengið út frá því í hinni kærðu ákvörðun að þangað eigi kærandi uppruna sinn að rekja. Verður jafnframt séð af ákvörðuninni að tekið hafi verið mið af Sweida héraði þegar fjallað var um heimasvæði kæranda.

Ekki er ástæða til að hnekkja niðurstöðu Útlendingastofnunar að þessu leyti og verður því gengið út frá því að kærandi hafi a.m.k. dvalið hluta ævi sinnar í bænum Al Kafr í Sweida héraði í Sýrlandi og verður það því talið heimasvæði kæranda.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa flúið heimaríki í lok febrúar 2024 af ótta við að verða fyrir ofsóknum af hálfu stjórnvalda vegna þátttöku sinnar í mótmælum gegn þáverandi stjórnvöldum. Samkvæmt skýrslu EUAA hafi breytingar á aðstæðum í Sýrlandi í kjölfar falls Assad stjórnarinnar og valdatöku bráðabirgðaríkisstjórnarinnar í desember 2024 verulega minnkað þann ótta við eða áhættu á ofsóknum eða alvarlegum skaða af hálfu fyrrum stjórnarinnar sem fjöldi umsækjenda um alþjóðlega vernd hafi borið fyrir sig. Með vísan til þess að sá aðili hvers ofsóknir kærandi óttist, þ.e. fyrrum stjórnvöld, sé horfinn á brott telur nefndin ekki ástæðu til að fjalla nánar um málsástæðu kæranda um hættu á ofsóknum af hálfu þáverandi stjórnvalda vegna stjórnmálaskoðana kæranda og þátttöku hans í mótmælum.

Af frásögn kæranda má ráða að hann telji sig tilheyra minnihlutahópi í heimaríki sem Drúsi en kærandi kvaðst ekki persónulega hafa orðið fyrir mismunun eða illri meðferð af þeim sökum. Kærandi kvað stöðu Drúsa í Sweida héraði vera erfiða vegna eftirlits stjórnvalda með Drúsum og þar sem stjórnvöld neiti að versla við Drúsa. Líkt og áður segir er staða Drúsa í Sýrlandi almennt viðkvæm, m.a. í ljósi þeirra átaka sem hafi náð hápunkti í Sweida héraði í júlí 2025 á milli meðlima hersveita bráðabirgðastjórnvalda, hersveita Drúsa og vopnahópa Bedúína. Hins vegar nægir sú staðreynd að kærandi sé Drúsi, ein og sér, ekki til þess að hann teljist eiga á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, heldur ber að líta til einstaklingsbundinna þátta hvað varðar mat á því hvort um raunhæfa hættu sé að ræða, m.a. heimasvæðis kæranda og ætlaðs eða raunverulegs pólitísks bakgrunns kæranda. Hvað heimasvæði kæranda varðar er ljóst að um 90% íbúa Sweida héraðs eru Drúsar og að svæðið er undir stjórn hersveita Drúsa. Ekkert í frásögn kæranda né gögnum málsins bendir til þess að heildarsamfélag Drúsa í Sweida héraði, þ. á m. kærandi sjálfur, sé almennt talið mótfallið bráðabirgðastjórnvöldum, tengjast Ísrael eða tiltekinni hersveit. Lítur kærunefnd m.a. til þess að kærandi kvaðst vera mótfallinn fyrrum stjórnvöldum og hafa tekið þátt í mótmælum gegn þeim áður en hann hafi yfirgefið heimaríki. Af frásögn kæranda má jafnframt ráða að hann hafi ekki tekið þátt í átökum né tilheyrt nokkurri hersveit. Lýsti kærandi enn fremur andstöðu sinni við ótilgreinda vopnaða hópa í Sweida héraði. Með vísan til framangreinds og umfjöllunar nefndarinnar um viðbrögð bráðabirgðastjórnvalda í kjölfar vopnahlés á milli hlutaðeigandi aðila í júlí 2025 og aðgerða stjórnvalda til að rétta hlut þolenda átakanna og taka ábyrgð á eigin hlutverki í átökunum er það mat kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á að hann eigi á hættu ofsóknir sökum þess að vera Drúsi í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir kröfu sína um viðbótarvernd á því að ástandið almennt í heimaríki og Sweida héraði auk persónulegra aðstæðna kæranda nái því alvarleikastigi að það falli undir verndarsvið 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að ekki verði lögð til grundvallar sú frásögn kæranda að hann eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum í heimaríki af hálfu stjórnvalda á grundvelli stjórnmálaskoðana. Kærunefnd leggur til grundvallar að kærandi hafi verið búsettur í þorpinu Al Kafr í Sweida héraði í Sýrlandi þar til hann hafi yfirgefið heimaríki í febrúar árið 2024. Verður því horft til aðstæðna í Sweida við mat á því hvort aðstæður kæranda geti fallið undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt þeim gögnum sem kærunefnd hefur skoðað er Sweida hérað að mestu undir stjórn staðbundinna flokksbrota Drúsa sem heyri undir þjóðvarðlið Sweida. Í skýrslu rannsóknarnefndar Sameinuðu þjóðanna um átökin í Sweida kemur fram að íkveikjur og þjófnaður hafi átt sér stað í heimaþorpi kæranda, Al Kafr. Engin tilvik dauðsfalla eða árása á helgistaði hafi verið skrásett í þorpinu.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá desember 2025 leiðir viðvera einstaklings í Sweida héraði í Sýrlandi ein og sér ekki til þess að viðkomandi teljist eiga raunverulega á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða í skilningi c-liðar 15. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2011/95/EB (e. Qualification Directive). Heimildir beri hins vegar með sér að handahófskennt ofbeldi sé að einhverju leyti til staðar á svæðinu, en ekki í miklum mæli. Með vísan til framangreindra heimilda um Sýrland þurfa frekari persónulegir þættir að vera til staðar svo umsækjandi um alþjóðlega vernd frá Sýrlandi teljist eiga á hættu meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Ekkert í gögnum málsins eða frásögn kæranda bendir til þess að hann eigi sérstaklega á hættu að verða fyrir ofbeldi eða ofsóknum í Sweida héraði af hálfu yfirvalda eða annarra aðila umfram aðra íbúa héraðsins. Þá eru aðstæður kæranda ekki að öðru leyti frábrugðnar aðstæðum annarra íbúa héraðsins. Með vísan til framangreindra heimilda nær ástandið á heimasvæði kæranda ekki því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

Með ákvæði a-liðar 5. gr. breytingarlaga nr. 12/2026, sem voru samþykkt á Alþingi 16. febrúar 2026, var lögum um útlendinga breytt á þann veg að ákvæði 2. mgr. 74. gr. laganna var felld brott. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 12/2026 öðluðust lögin þegar gildi en í 2. mgr. 10. gr. kemur fram að ákvæði a-liðar 5. gr. gildi ekki um meðferð umsókna sem hafi náð tímamörkum 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga við gildistöku laganna. Lögin voru birt í Stjórnartíðindum 6. mars 2026 og öðluðust þá gildi.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 5. mars 2024. Málsmeðferð í máli hans náði tímamörkum ákvæðis 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga þann 5. september 2025 áður en framangreind lagabreyting tók gildi og á því ákvæðið við í máli hans.

Í 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðinu að því tilskildu að skorið hafi verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði 37. og 39. gr. Frekari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis í þeim tilvikum koma fram í a- til d-liðum 2. mgr. 74. gr. laganna en þau eru að tekin hafi verið skýrsla af umsækjanda um alþjóðlega vernd, ekki leiki vafi á því hver umsækjandi sé, ekki liggi fyrir ástæður sem geta leitt til brottvísunar umsækjanda og að útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls.

Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 29. maí 2026, var óskað eftir nánari upplýsingum frá kæranda um vegabréf hans og framlagningu þess. Svör kæranda, dags. 31. maí 2026, og gögn málsins bera með sér að kærandi hafi leitast eftir að fá vegabréf sitt sent til landsins eins fljótt og hægt var eftir að honum var leiðbeint um mikilvægi þess að leggja fram slík gögn. Þá hafi hann lagt það fram hjá stjórnvöldum án tafar.

Að mati kærunefndar uppfyllir kærandi skilyrði a- til d-liðar 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Við meðferð máls kæranda hjá kærunefnd lagði kærandi fram vegabréf sitt og verður því ekki talið að vafi leiki á því hver kærandi sé, sbr. b-lið 2. mgr. 74. gr. laganna. Þá er það mat kærunefndar að ákvæði a- til d-liðar 3. mgr. 74. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða kærunefndar að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki þörf á að fjalla um kröfu kæranda skv. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

7 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest hvað varðar umsókn kæranda um alþjóðlega vernd. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að veita kæranda dvalarleyfi skv. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest hvað varðar umsókn kæranda um alþjóðlega vernd. Lagt er fyrir stofnunina að veita kæranda dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

The decision of the Directorate of Immigration regarding the appellant’s application for international protection is affirmed. The Directorate is instructed to issue the appellant residence permit based on Article 74(2) of the Act on Foreigners.

Jóna Aðalheiður Pálmadóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir