Ákvörðun Fiskistofu um að svipta skip leyfi til veiða í atvinnuskyni í þrjár vikur

Mánudaginn 15. júní 2026 var í atvinnuvegaráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:

 

Með bréfi, dags. 5. júní 2025, bar A, eigandi fiskiskipsins X, fram kæru vegna ákvörðunar Fiskistofu frá 15. maí 2025 um að svipta skipið leyfi til strandveiða í þrjár vikur frá og með 13. júní til og með 3. júlí 2025.

Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og barst kæran innan kærufrests.

Kröfur

Þess er krafist að ráðuneytið breyti tímalengd leyfissviptingar frá þremur vikum yfir í eina. Fiskistofa telur hins vegar að staðfesta beri hina kærðu ákvörðun.

Málsatvik og ágreiningsefni málsins

Kærandi hefur samkvæmt gögnum málsins verið lögskráður eigandi fiskiskipsins X frá 9. september 2024. Fyrir þann tíma, þ.m.t. á strandveiðivertíðinni sumarið 2024,  var hann hins vegar aðeins lögskráður skipstjóri skipsins, sem þá var í eigu B. Við rafrænt eftirlit Fiskistofu vaknaði grunur um að kærandi hefði sem skipstjóri þann 16. júlí 2024 verið á strandveiðum umfram leyfilegan hámarkstíma í veiðiferð. Í kjölfarið tilkynnti Fiskistofa þáverandi eiganda skipsins, B, með bréfi dags. 18. júlí 2024, að stofnunin hefði til skoðunar brot gegn fyrirmælum reglugerðar um strandveiðar nr. 460/2024 varðandi lengd strandveiðiferða. Kærandi svaraði því bréfi samdægurs f.h. B og upplýsti að bilun í búnaði hefði valdið því að skipið náði ekki til hafnar innan 14 klukkustunda.

Hinn 28. október 2024 sendi Fiskistofa bréf til B, og samrit af því til kæranda, sem þá var orðinn eigandi skipsins, þar sem upplýst var um að við nánari skoðun á lögskráningu um borð hefði vaknað grunur um að einnig hefði verið brotið gegn því skilyrði laga um stjórn fiskveiða og reglugerðar um strandveiðar að eigandi skips skuli vera lögskráður á það. B hafði í kjölfarið samband símleiðis við starfsmann Fiskistofu og tók fram að vegna persónulegra ástæðna hefði dregist að ganga frá kaupum kæranda á skipinu og samningar ekki tekist fyrr en eftir að strandveiðitímabili lauk. Hann hefði hins vegar leyft kæranda að róa bátnum á strandveiðivertíðinni og þannig stuðlað að nýliðun í greininni, en með því móti gæti kærandi að endingu keypt bátinn.

Vegna ofangreindra brota gegn annars vegar reglum um lengd strandveiðiferða og hins vegar um lögskráningu, var kæranda tilkynnt þann 15. maí 2025 um sviptingu strandveiðileyfis skipsins í þrjár vikur, frá og með 13. júní 2025 til og með 3. júlí 2025.

 

 

Málsmeðferð ráðuneytisins

Með bréfi dags. 5. júní 2025 var framangreind ákvörðun Fiskistofu frá 15. maí 2025 kærð til ráðuneytisins. Hinn 30. júní 2025 óskaði ráðuneytið eftir umsögn Fiskistofu vegna málsins og barst hún ráðuneytinu 18. júlí. Þá óskaði ráðuneytið eftir viðbótarskýringum frá Fiskistofu og bárust þær 7. ágúst sl. Kærandi fékk tækifæri til þess að tjá sig um bæði umsögn og viðbótarskýringar Fiskistofu en engin svör bárust frá honum.

Málið er tekið til úrskurðar á grundvelli fyrirliggjandi gagna.

Sjónarmið kæranda

Kærandi vísar til þess að hann hafi sent bréf til Fiskistofu þann 18. júlí þar sem hann hafi gert ítarlega grein fyrir ástæðum þess að hann náði ekki til hafnar innan 14 klukkustunda frá því að veiðiferð hófst. Frásögn hans hafi verið staðreynd af C á Y sem hafi aðstoðað hann við að komast til hafnar. Hann hafi talið að engir eftirmálar yrðu vegna þessa. Bendir hann á að Fiskistofa segi í bréfi sínu að brotið hafi verið framið í gáleysi og teljist því til minni háttar brots. Þá mótmælir hann því að bilunin hafi átt sér stað þegar Y lagðist upp að honum og að frátöfin hafi þ.a.l. aðeins verið 40 mínútur.

Að því er lögskráningu varðar tekur kærandi fram að hann hafi ekki rennt í grun að verið væri að brjóta gegn ákvæði 1. ml. 6. tl. 5. gr. reglugerðar nr. 460/2024. Hann mótmæli því að brotið hafi verið framið af ásetningi og kalli þannig á að hann sé sviptur atvinnu sinni og tekjum í þrjár vikur sem jafngildi rúmum fjórðungi þess tíma sem heimilt var að stunda strandveiðar á árinu 2024. Þá telur kærandi að brotið hafi verið gegn jafnræði með ákvörðuninni og bendir í því samhengi á að þegar aflamarksskip eru svipt veiðileyfi sínu missi aðilar ekki tekjur þar sem veiðiheimildir haldist óbreyttar.

Sjónarmið Fiskistofu

Í umsögn Fiskistofu er vísað til þess að samkvæmt upplýsingum frá Landhelgisgæslunni hafi engin tilkynning borist frá X né Y um vélarbilun og því sé ekki unnt að staðfesta frásögn skipstjóranna í þeim efnum. Hins vegar bendi gögn málsins til þess að á ákveðnum tímapunkti í veiðiferðinni hafi skipin rekið samsíða í tæpar 40 mínútur. Fiskistofa geti því fallist á að X hafi rekið í 40 mínútur í veiðiferðinni vegna óviðráðanlegra ástæðna, en að frádregnum þeim tíma hafi veiðiferðin engu að síður staðið í 17 klst. og 13 mínútur. Þrátt fyrir að kærandi hafi varið lengri tíma en heimilt sé í einni strandveiðiferð á strandveiðivertíðinni 2024 hafi ekki verið talið að veiðiferðin hafi haft í för með sér umtalsverðan ávinning fyrir kæranda. Fiskistofa hafi því talið brotið hafa verið framið af gáleysi og það því metið sem minni háttar brot, líkt og kærandi vísi til í stjórnsýslukæru sinni.

Um lögskráningu er rakið í umsögn Fiskistofu að lögum samkvæmt skuli eigandi fiskiskips vera skráður eigandi í skipaskrá Samgöngustofu og lögskráður á skipið. Þau brot kæranda að hafa haldið til veiða allt strandveiðitímabilið 2024 án þess að skilyrði fyrir strandveiðileyfinu hafi verið uppfyllt, hafi falið í sér fjárhagslegan ávinning fyrir þáverandi eiganda skipsins og þann aðila er stundaði veiðarnar. Krafan um að eigandi skuli vera lögskráður um borð sé eitt af meginskilyrðum strandveiða, þar sem hún stuðli meðal annars að aðgangsjöfnuði, auknum möguleikum fyrir nýliða að stunda fiskveiðar og komi í veg fyrir samþjöppun og misnotkun á leyfum. Með því að hafa haldið til veiða allt strandveiðitímabilið 2024 án þess að eigandi skipsins hafi verið lögskráður um borð telur Fiskistofa brotin hafa verið framin af ásetningi og telur þau vera meiri háttar. Með hliðsjón af stjórnsýsluframkvæmd Fiskistofu og nánar tilgreindum ákvörðunum um viðurlög sem raktar eru í umsögninni er það jafnframt mat Fiskistofu að ákvörðun um viðurlög í máli kæranda hafi ekki verið í andstöðu við jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá hafi meðalhófs verið gætt.

Forsendur og niðurstaða

Mál þetta lýtur að ákvörðun Fiskistofu um að svipta fiskiskipið X leyfi til strandveiða í þrjár vikur vegna brota gegn annars vegar reglum um hámarkstíma veiðiferðar og hins vegar gegn reglum um eignarhald og lögskráningu.

Um fyrra atriðið gildir 2. tl. 6. mgr. 6. gr. a. í lögum um stjórn fiskveiða nr. 116/2006, en þar segir að hver veiðiferð skuli eigi standa lengur en 14 klukkustundir. Miðað sé við þann tíma er fiskiskip láti úr höfn til veiða til þess tíma er það komi til hafnar aftur til löndunar. Aðeins sé heimilt að fara í eina veiðiferð á hverjum degi. Ákvæðið er nánar útfært í 2. tl. 5. gr. reglugerðar nr. 460/2024 um strandveiðar, og er þar m.a. kveðið á um að nái fiskiskip ekki af óviðráðanlegum ástæðum, s.s. vegna vélarbilunar, til hafnar innan 14 klukkustunda frá upphafi veiðiferðar geti Fiskistofa, að fengnum útskýringum útgerðar, fallist á að skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt. Þá segir að bili búnaður í veiðiferð sé skipstjóra skylt að tilkynna það strax til Landhelgisgæslunnar og halda tafarlaust til hafnar til löndunar.

Ágreiningslaust er að veiðiferð kæranda 16. júlí 2024 fór fram úr þeim 14 klukkustundum sem veiðiferð má standa. Hins vegar byggir kærandi á því að vélarbilun hafi valdið því að báturinn náði ekki til hafnar á réttum tíma. Gögn úr ferilvöktunarkerfi sýna að X og Y hafi rekið samsíða í 40 mínútur. Að öðru leyti er ekkert fram komið sem skýrir hvers vegna veiðiferð kæranda stóð yfir í meira en 17 klukkustundir.

Þegar framangreint er haft í huga, sem og sú staðreynd að kærandi tilkynnti ekki um bilun á búnaði til Landhelgisgæslunnar án tafar, líkt og honum bar að gera samkvæmt fyrirmælum reglugerðar um strandveiðar, verður fallist á þá niðurstöðu Fiskistofu að brotið hafi verið gegn 2. tl. 6. mgr. 6. gr. a. í lögum um stjórn fiskveiða nr. 116/2006, sbr. 2. tl. 5. gr. sömu reglugerðar.

Samkvæmt 3. málsl. 3. mgr. 6. gr. a laga um stjórn fiskveiða nr. 116/2006 skal eigandi fiskiskips með strandveiðileyfi vera lögskráður á skipið. Þá segir í 6. tl. 5. gr. rg. nr. 460/2024, um strandveiðar, að eigandi fiskiskips skuli vera skráður eigandi skipsins í skipaskrá Samgöngustofu og lögskráður á skipið. Óumdeilt er að kærandi var lögskráður skipstjóri X á strandveiðivertíðinni 2024, frá 6. maí til 16. júlí það ár. Samkvæmt gögnum málsins varð kærandi hins vegar fyrst þinglýstur eigandi X hinn 6. september 2024 og skráður eigandi skipsins í skipaskrá Samgöngustofu hinn 9. september 2024. Kærandi hefur ekki, þrátt fyrir áskoranir þar um, reitt fram gögn sem styðja þá staðhæfingu í kæru að hann hafi átt 1% eignarhlut í bátnum á umræddu tímabili. Í ljósi þessa verður staðfest sú niðurstaða Fiskistofu að brotið hafi verið gegn 3. málsl. 3. mgr. 6. gr. a laga um stjórn fiskveiða nr. 116/2006, sbr. 6. tl. 5. gr. rg. nr. 460/2024.

Samkvæmt 24. gr. laga nr. 116/2006 skal Fiskistofa veita áminningar og svipta skip leyfi til veiða fyrir brot á lögunum eða reglum settum samkvæmt þeim eftir því sem nánar er fyrir mælt í lögum um umgengni um nytjastofna sjávar nr. 57/1996. Í 1. mgr. 15. gr. þeirra laga er svo kveðið að Fiskistofa skuli svipta skip leyfi til veiða í atvinnuskyni ef útgerð eða áhöfn skips eða aðrir þeir sem í þágu útgerðar starfa hafa brotið gegn ákvæðum laganna eða reglum settum samkvæmt þeim. Þá segir í 2. mgr. 15. gr. að við fyrsta brot, sem varðar sviptingu veiðileyfis, skuli leyfissvipting ekki standa skemur en eina viku og ekki lengur en tólf vikur eftir eðli og umfangi brots. Við ítrekuð brot skuli svipting ekki standa skemur en fjórar vikur og ekki lengur en eitt ár. Samkvæmt 3. mgr. 15. gr. skal Fiskistofa við fyrsta minni háttar brot, þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr., veita hlutaðeigandi útgerð skriflega áminningu. Við mat á því hvort um minni háttar brot sé að ræða skv. 3. mgr. 15. gr. laganna ber samkvæmt skýringum við ákvæðið í greinargerð með frumvarpi til laganna að líta til þess hvort ætla megi að brot hafi í för með sér umtalsverðan ávinning fyrir hlutaðeigandi útgerð og/eða tengda aðila, hversu mikilvægum hagsmunum brot ógnaði og hvort það hafi verið framið af ásetningi eða gáleysi. Þá er þar tekið fram að brot gegn reglum varðandi veiðar, afla og aflaheimildir séu oft þannig að erfitt sé að skera með óyggjandi hætti úr um hvort þau hafi verið framin af ásetningi eða gáleysi. Það atriði eitt og sér geti því almennt ekki ráðið ákvörðun um það hvort brot teljist vera minni háttar.

Ráðuneytið er sammála því mati Fiskistofu að brot gegn reglum um lengd veiðiferðar í máli þessu hafi verið minni háttar. Að því er varðar brot gegn reglum um lögskráningu eiganda liggur fyrir að í öllum strandveiðiferðum X árið 2024 var eigandi þess ekki lögskráður á skipið. Hefur kærandi ekki andmælt þeirri fullyrðingu seljanda að tilgangur þess að leyfa honum að veiða á bátnum hafi verið að afla kæranda tekna í því skyni að eignast hann síðar. Í ljósi þessa, og með hliðsjón af því markmiði sem býr að baki reglum um lögskráningu eiganda, um að tryggja sjálfbærni í strandveiðum, verður að telja að um meiri háttar brot hafi verið að ræða.

Það er mat ráðuneytisins að hæfileg viðurlög í málinu séu, líkt og byggt er á í ákvörðun Fiskistofu, svipting leyfis í þrjár vikur. Skal tekið fram að ekki verður fallist á það með kæranda að mismunandi réttarstaða aðila í sóknarmarkskerfi annars vegar og aflamarkskerfi hins vegar brjóti gegn jafnræðisreglum. Um er að ræða ólík veiðistjórnunarkerfi sem lúta ekki sömu reglum. Hefur löggjafanum verið játað aukið svigrúm til skipulags veiða í sjávarútvegi og sérreglur um veiðar smærri skipa í framkvæmd verið taldar hvíla á hlutlægum og málefnalegum grundvelli, sbr. t.d. Hrd. nr. 44/2022.

Samkvæmt öllu framangreindu ber að staðfesta hina kærðu ákvörðun.

Úrskurðarorð

Ákvörðun Fiskistofu, dags. 15. maí 2025, um að svipta skipið X leyfi til strandveiða í þrjár vikur frá og með 13. júní til og með 3. júlí 2025, er hér með staðfest.