Mál nr. 144/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 144/2026

Mánudaginn 15. júní 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 23. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. febrúar 2026, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 24. ágúst 2025 og var umsóknin samþykkt 7. október 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. febrúar 2026, var kæranda tilkynnt að réttur hans til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 23. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 25. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 20. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. mars 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda 24. mars 2026 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. mars 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi ekki hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði. Á þeim tíma sem um ræði hafi kærandi hlutlægt séð ekki getað nálgast samskiptin sem honum hafi verið send í gegnum „Mínar síður“ vegna tæknilegrar bilunar í rafrænum skilríkum hans, þ.e. Auðkenni. Þar sem að rafrænu skilríki kæranda hafi ekki virkað hafi hann ekki getað opnað tengilinn sem honum hafi verið sendur 26. janúar og því hvorki getað séð innihald skilaboðanna né upplýsingar um fundinn. Strax eftir að kærandi hafi fengið tilkynningu í tölvupósti hafi hann ítrekað reynt að hafa samband við Vinnumálastofnun í tölvupósti, tilkynnt þeim að hann gæti ekki nálgast skilaboðin og beðið um skýringar á efni þeirra og hvort hann væri skyldugur til að mæta á fund. Kærandi hafi gert það fyrir áætlaða dagsetningu. Vinnumálastofnun hafi aðeins svarað nokkrum dögum síðar eftir að fundurinn hafi þegar farið fram sem hafi í raun komið í veg fyrir að kærandi gæti mætt.

Framangreint sýni að kærandi hafi ekki haft nein áform um að neita þátttöku og hafi verið í góðri trú með tilhlýðilegri kostgæfni allan tímann. Enn fremur hafi upprunalega tilkynningin vísað til upplýsingarfundar og þar hafi ekki komið skýrt fram í meginmáli skilaboðanna að um skyldumætingu hafi verið að ræða né hafi dagsetning verið kynnt skýrt á aðgengilegan hátt án þess að kærandi þyrfti að skrá sig inn í kerfið. Vegna tæknilegrar bilunar í rafrænu skilríkum kæranda hafi hann ekki haft raunhæfan möguleika á að fá upplýsingar í tæka tíð. Samkvæmt 58. gr. laga nr. 54/2006 gildi viðurlög ef synjað sé eða ekki mætt án gildra ástæðna. Í tilviki kæranda hafi verið gildar og hlutlægar ástæður utan hans stjórnar sem hafi komið í veg fyrir mætingu hans. Því séu skilyrði fyrir beitingu 58. gr. ekki uppfyllt. Að auki brjóti ákvörðun Vinnumálastofnunar gegn almennum stjórnsýslureglum þar á meðal meðalhófsreglunni, reglunni um réttmætar væntingar og upplýsingaskyldunni. Vinnumálastofnun hafi verið meðvituð um að kærandi hafi verið að reyna afla upplýsinga en samt ekki svarað tímanlega. Af þessum ástæðum sé tveggja mánaða niðurfelling ólögmæt og óhófleg.

Í athugasemdum frá kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi ítreki þau atriði sem komi fram í kæru. Vinnumálastofnun hafi haldið því fram að kærandi hefði getað haft samband símleiðis en sú röksemdafærsla sé órökstudd. Kærandi hafi þegar haft samband í gegnum opinberar leiðir og hafi verið virkur í að leita aðstoðar. Það sé órökrétt og andstætt meginreglum góðrar stjórnsýslu að beita einstaklingi viðurlögum sem hafi tímanlega gert tilraun til að afla nauðsynlegra upplýsinga en ekki fengið svar frá Vinnumálastofnun. Enn fremur leggi Vinnumálastofnun fulla ábyrgð á kæranda vegna bilunar rafrænna skilríka. Kærandi viðurkenni almenna ábyrgð hans á að viðhalda gildum skilríkum, þá sé raunin sú að tæknileg bilun hafi átt sér stað og þetta hafi verið hlutlæg hindrun utan hans stjórnar á viðkomandi tíma.

Kærandi hafni ábendingu Vinnumálastofnunar um að hann hafi verið staddur erlendis. Kærandi hafi staðfest að hann hafi verið á Íslandi á öllu viðkomandi tímabili. Staðhæfing Vinnumálastofnunar byggi á vangaveltum sem séu fengnar úr skjámynd og sé ekki studd af neinum raunverulegum sönnunargögnum. Slíkar forsendur geti ekki þjónað sem gildur grundvöllur fyrir beitingu viðurlaga. Kærandi leggi áherslu á að í hans tilviki hafi verið skýrar og skjalfestar gildar ástæður á fjarveru hans, þ.e. tæknileg vanhæfni til að fá aðgang að kerfinu, tímanlegar tilraunir til að hafa samband við Vinnumálastofnun og að stofnunin hafi ekki svarað fyrir áætlaða dagsetningu fundar. Að mati kæranda útiloki þessar aðstæður synjun eða vanrækslu af hans hálfu. Kærandi óski eftir því að hin kærða ákvörðun verði ógild að fullu, staða hans verði endurreist í virka atvinnuleysisskráningu og allar atvinnuleysisbætur sem hafi verið dregnar frá verði greiddar afturvirkt.

Kærandi hafi fengið aðra boðun á fund hjá Vinnumálastofnun þann 17. mars 2026 sem hafi verið haldinn 18. mars 2026. Það sýni að fyrirvari Vinnumálastofnunar til að boða í vinnumarkaðsúrræði geti verið mjög stuttur. Þetta styðji stöðu kæranda um að hann hafi ekki haft raunverulegan möguleika á aðgangi, skilningi og svari við fyrri samskiptum tímanlega sérstaklega í ljósi tæknilegra vandamála sem hafi komið upp við rafrænu skilríki hans.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 24. ágúst 2025. Með erindi, dags. 7. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur kæranda væri 76%.

Með erindi, dags. 26. janúar 2026, hafi kærandi verið boðaður á upplýsingafund sem hafi átt að fara fram á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar að Grensásvegi 9 í Reykjavík þann 27. janúar 2026, klukkan 12:00. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að um skyldumætingu væri að ræða og að ótilkynnt forföll og forföll án gildra ástæðna gætu valdið stöðvun greiðslna atvinnuleysisbóta. Þá hafi verið tekið fram að nauðsynlegt væri að mæta með gild skilríki. Umrædd boðun hafi verið send þann 26. janúar 2026 á „Mínar síður“ kæranda með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í farsímanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 26. janúar 2026, klukkan 11:12.

Þann 27. janúar 2026, klukkan 10:57, hafi borist tölvupóstur frá kæranda þar sem hann hafi sagst ekki getað opnað „Mínar síður“ atvinnuleitanda á vef Vinnumálastofnunar. Annar tölvupóstur hafi borist frá kæranda þann sama dag, klukkan 23:12, þar sem hann hafi reynt ítrekað að skrá sig inn á „Mínar síður“ atvinnuleitanda en án árangurs. Með tölvupóstinum hafi fylgt skjáskot af villumeldingu sem hafi komið upp þegar kærandi hafi reynt að skrá sig inn á „Mínar síður“ atvinnuleitanda. Svo virðist sem að rafrænu skilríki kæranda hafi verið óvirk og hann því ekki getað skráð sig inn á „Mínar síður“ atvinnuleitanda. Erindi kæranda hafi verið svarað þann 30. janúar og honum bent á að koma í eigin persónu á þjónustuskrifstofu með gild skilríki.

Það hafi vakið athygli Vinnumálastofnunar að skjáskot sem hafi borist frá kæranda hafi borið með sér að hann væri staddur erlendis. Kæranda hafi verið sent erindi þann 3. febrúar 2026 þar sem Vinnumálastofnun hafi óskað eftir frekari skýringum á fjarveru kæranda á boðaðan kynningarfund þann 27. janúar 2026. Þá hafi jafnframt verið óskað eftir flugfarseðlum vegna ferðar hans erlendis ásamt skriflegum skýringum á ástæðum þess að hann hafi ekki tilkynnt um að hann hafi verið staddur erlendis. Kærandi hafi skilað afriti af samskiptum sínum við auðkenni.is sem sjái um rafræn skilríki á Íslandi. Þá hafi kærandi einnig skilað ítarlegum skýringum á ástæðum fjarveru sinnar. Kærandi hafi borið við að sökum þess að rafrænu skilríki hans hafi ekki virkað þá hafi hann verið ófær um að kynna sér efni boðunarinnar og því ekki mætt. Kærandi hafi ekki lagað rafrænu skilríki sín fyrr sökum veikinda sambærilegum COVID 19. Þá hafi kærandi tekið fram að hann hefði ekki verið staddur erlendis frá því að hann hafi sótt um atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 5. febrúar 2026 og ítrekað fyrri skýringar.

Með erindi, dags. 20. febrúar 2026, hafi kærandi verið upplýstur um að greiðslur atvinnuleysisbóta hafi verið stöðvaðar á grundvelli 58. gr. laganna í tvo mánuði þar sem hann hafi ekki mætt í vinnumarkaðsúrræði sem hann hafi verið boðaður í.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 23. febrúar 2026. Þær skýringar sem kærandi hafi áður veitt stofnuninni á fjarveru sinni á boðað vinnumarkaðsúrræði samhliða kæru séu efnislega þær sömu og hafi legið fyrir við vinnslu hinnar kærðu ákvörðunar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta lúti að ákvörðun Vinnumálastofnunar að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda þar sem hann hafi ekki sinnt mætingu á boðað vinnumarkaðsúrræði.

Samkvæmt a. lið 1. mgr. 13. gr. og [h.] lið 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé eitt af skilyrðum fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna að viðkomandi sé virkur í atvinnuleit og í því felist m.a. að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum og mæta í viðtöl hjá ráðgjöfum Vinnumálastofnunar. Ákvæðið sé svo hljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi svo:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Kærandi hafi verið boðaður á upplýsingafund þann 27. janúar 2026. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll. Þær skýringar sem kærandi hafi veitt lúti að því að rafrænu skilríki hans hafi verið óvirk og hann því ekki getað nálgast skilaboð stofnunarinnar. Kærandi hafi því sagst ekki hafa getað mætt á boðaðan fund.

Vinnumálastofnun hafni skýringum kæranda sem gildum þar sem að það sé alltaf á ábyrgð umsækjanda að tryggja að hægt sé að ná í hann í gegnum venjubundnar boðleiðir. Boðun stofnunarinnar hafi þar að auki verið send í tölvupósti og með smáskilaboðum. Slík skilaboð séu ekki háð því að atvinnuleitandi sé með virk rafræn skilríki í síma sínum. Kærandi hafi einnig hæglega getað haft samband við stofnunina símleiðis til að leita eftir nánari upplýsingum um fundarboð. Þá bendi stofnunin á að samkvæmt upplýsingum frá Auðkenni séu áminningar sendar notendum tveim vikum áður en skilríki renni út og að viðkomandi þurfi að gera ráðstafanir til að nálgast ný skilríki, sbr. upplýsingar á heimasíðu Auðkennis (www.audkenni.is). Það sé alfarið á ábyrgð atvinnuleitenda að sjá til þess að rafræn skilríki séu uppfærð eftir þörfum og séu virk.

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu né tilkynna um forföll hafi hann brugðist skyldum sínum samkvæmt 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Þar sem að kærandi hafi ekki mætt á boðað vinnumarkaðsúrræði án gildra skýringa í skilningi 1. mgr. 58. gr., beri honum að sæta viðurlögum á grundvelli sama ákvæðis.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta viðurlögum í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 134/2009, um breytingu á lögum nr. 54/2006, segir meðal annars um viðurlög við því að virða ekki boðun Vinnumálastofnunar:

„Í ljósi þess að mikilvægt er að Vinnumálastofnun geti haldið reglulegu sambandi við þá sem fá greiddar atvinnuleysisbætur, ekki síst til að geta fylgst með gangi atvinnuleitar og hvort stofnunin þurfi að koma að frekari stuðningi við viðkomandi, er lagt til að það kunni að varða viðurlögum á grundvelli laganna í þeim tilvikum er atvinnuleitendur virða ekki boðun stofnunarinnar skv. 1. gr. frumvarps þessa. Á þetta ekki síst við þegar fá störf eru í boði og auknar líkur eru á að atvinnuleitin dragist á langinn. Jafnframt er lagt til að sama gildi þegar atvinnuleitendur eru boðaðir til stofnunarinnar í því skyni að kanna hvort sá hinn sami uppfylli enn skilyrði laganna, sbr. 4. og 6. gr. frumvarps þessa. Er því gert ráð fyrir að sömu viðurlög komi til og eiga við þegar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað.“

Í 7. mgr. 9. gr. kemur fram að sá sem telst tryggður á grundvelli laganna skuli eftir að umsókn hans hafi verið samþykkt og á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum hafa reglulegt samband við Vinnumálastofnun eftir nánara fyrirkomulagi sem stofnunin ákveði. Þegar Vinnumálastofnun upplýsi umsækjanda um að stofnunin hafi samþykkt umsókn um atvinnuleysisbætur skuli hún jafnframt upplýsa hlutaðeigandi um með hvaða hætti stofnunin muni koma upplýsingum eða öðrum boðum til hans meðan á atvinnuleit hans standi. Komi Vinnumálastofnun upplýsingum eða boðum til umsækjanda með þeim hætti sem stofnunin hafi tiltekið við hlutaðeigandi teljast upplýsingarnar eða boðin hafa borist með sannanlegum hætti.

Þá segir í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 að Vinnumálastofnun sé heimilt að boða þann tryggða til stofnunarinnar með sannanlegum hætti á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum hans sem kunni að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum. Hinn tryggði skuli þá vera reiðubúinn að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara.

Fyrir liggur að þegar umsókn kæranda var samþykkt 7. október 2025 var honum greint frá því að Vinnumálastofnun myndi framvegis koma skilaboðum til hans á „Mínum síðum“, með tölvupósti eða smáskilaboðum.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 26. janúar 2026 boðaður á upplýsingafund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar sem haldinn var þann 27. janúar 2026. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á „Mínum síðum“ kæranda. Athygli kæranda var vakin á því að nauðsynlegt væri að mæta með gild skilríki. Jafnframt var athygli kæranda vakin á því að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Kærandi hvorki mætti á fundinn né boðaði forföll. Fyrir úrskurðarnefndinni hefur kærandi vísað til þess að hann hafi misst af fundinum vegna þess að hann hafi ekki komist inn á „Mínar síður“ þar sem rafræn skilríki hans hefðu ekki virkað. Kærandi hafi fengið tilkynningu í tölvupósti um skilaboð frá Vinnumálastofnun en engar frekari upplýsingar hafi komið þar fram.

Framangreind boðun var send kæranda með sannanlegum hætti, þ.e. með tilkynningu á „Mínar síður“, í skráð tölvupóstfang og farsíma. Það er á ábyrgð atvinnuleitanda að kynna sér þau skilaboð sem Vinnumálastofnun sendir þeim, enda eru allir umsækjendur um atvinnuleysisbætur upplýstir um mikilvægi þess. Kæranda bar því að tryggja að hann gæti nýtt sér þá boðleið sem Vinnumálastofnun hafði upplýst hann um að notast væri við, þ.e. „Mínar síður“ stofnunarinnar. Kæranda var í lófa lagið að hafa samband við Vinnumálastofnun símleiðis strax og tölvupóstur barst til að fá upplýsingar um efni skilaboðanna. Í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 kemur skýrt fram að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli sæta viðurlögum á grundvelli ákvæðisins og hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála hefur kærandi ekki fært fram viðunandi skýringar sem réttlæta að hann hafi ekki mætt á boðaðan fund hjá Vinnumálastofnun.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 er því staðfest.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. febrúar 2026, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir