Mál nr. 153/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 153/2026

Mánudaginn 15. júní 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2026, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 6. nóvember 2025 og var umsóknin samþykkt 22. desember 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2026, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hefðu verið stöðvaðar á grundvelli 1. mgr. 57. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hefði hafnað starfi.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. febrúar 2026. Með bréfi, dagsettu sama dag, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 20. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. mars 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi sé ósammála ákvörðuninni þar sem að hann telji hana vera órökstudda og byggða á röngu mati á aðstæðum hans. Að sögn kæranda hafi hann ekki verið boðaður í atvinnuviðtal. Þá hafi hann hvorki hafnað atvinnutilboði né atvinnuviðtali. Það hafi átt sér stað símtal milli hans og fulltrúa fyrirtækisins. Í því símtali hafi kærandi nefnt að vegna núverandi fjárhagsstöðu hans gæti hann þurft að flytja til annars sveitarfélags. Kærandi hafi verið upplýstur að vegna þess gæti staðan ekki verið heppileg fyrir hann. Samtalinu hafi lokið á þeim tímapunkti.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 6. nóvember 2025. Með erindi, dags. 22. desember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Ferilskrá kæranda hafi verið send fyrirtækinu B þann 7. janúar 2026 og með tilkynningu frá atvinnurekanda, dags. 9. janúar 2026, hafi Vinnumálastofnun verið upplýst um að ekki hefði tekist að ná í kæranda. Í fyrirliggjandi ferilskrá hafi hvorki símanúmer né tölvupóstfang verið tilgreint. Atvinnurekandi hafi viljað ráða kæranda í vinnu en hafi ekki, eðli málsins samkvæmt, getað náð í kæranda og boðað hann í atvinnuviðtal. Þann 20. janúar 2026 hafi borist uppfærð tilkynning frá B þar sem eftirfarandi hafi komið fram:

„Hann sendi okkur þær upplýsingar og þegar við höfðum samband við hann þá sagði hann okkur að hann væri fluttur á C og þar af leiðandi gátum við ekki boðið honum vinnu. Hann er ennþá búsettur á D og er ekki búinn að skrá annan dvalarstað.“

Með erindi, dags. 26. janúar 2026, hafi kærandi verið inntur eftir skýringum á höfnun á atvinnutilboði hjá B og honum boðið að skila inn gögnum og skýringum vegna þess og athugasemdum. Skýringar hafi borist samdægurs frá kæranda þess efnis að hann hafi mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar og verið beðinn um að uppfæra ferilskrá sína og setja inn upplýsingar um símanúmer og tölvupóstfang. Kærandi hafi tilgreint að hann hafi haft samband að eigin frumkvæði við B og sent þeim ferilskrá sína. Fyrir kæranda hafi verið óljóst hvaða skýringar hann ætti að veita vegna beiðni Vinnumálastofnunar, dags. 26. janúar 2026. Þann 16. janúar 2026 hafi Vinnumálastofnun borist ný ferilskrá þar sem netfang og símanúmer hafi verið tilgreint.

Vinnumálastofnun hafi óskað eftir frekari skýringum frá atvinnurekanda og skv. tölvupósti, dags. 5. febrúar 2026, frá skráðum tengilið Vinnumálastofnunar við B komi fram að kærandi hafi hafnað atvinnutilboði. Samkvæmt atvinnurekanda hafi kærandi haft samband símleiðis við atvinnurekanda. Atvinnurekandi hafi óskað eftir því að kærandi sendi sér símanúmer og kennitölu í tölvupósti. Kærandi hafi sent upplýsingar um símanúmer og hafi atvinnurekandi haft samband í kjölfarið. Kærandi hafi tjáð atvinnurekanda að hann væri fluttur til C og hafi því hafnað atvinnutilboðinu.

Með erindi, dags. 10. febrúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysistrygginga til hans hefðu verið varanlega stöðvaðar sökum þess að hann hafi hafnað atvinnutilboði. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. og 4. mgr. 57. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 25. febrúar 2026. Í kæru segi kærandi að hann hafi hvorki verið boðaður í atvinnuviðtal né hafnað atvinnutilboði.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir séu að leita sér að nýju starfi. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Gert sé ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir séu í virkri atvinnuleit þann tíma og séu jafnframt reiðubúnir að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem þeim standi til boða. Atvinnuleysistryggingar veiti þannig þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins fjárhagslegt úrræði í tímabundnu atvinnuleysi sínu. Ríkar kröfur beri að gera til þeirra sem hafni starfi á innlendum vinnumarkaði að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem sé á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt fyrir ástæðu höfnunar á atvinnutilboði séu að honum hafi ekki verið boðið í atvinnuviðtal hjá B né hafi hann hafnað atvinnutilboði. Hann hafi sent fyrirtækinu símanúmerið sitt í pósti.

Samkvæmt gögnum frá atvinnurekanda hafi kærandi hafnað fyrirliggjandi atvinnutilboði þar sem hann væri fluttur til C. Samkvæmt skráningu kæranda hjá Þjóðskrá Íslands hafi hann ekki flutt lögheimili sitt. Kærandi sé enn með skráð lögheimili á D. Kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæði 1. mgr. 57. gr. sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Samkvæmt 4. mgr. 57. gr. skuli Vinnumálastofnun meta við ákvörðun um viðurlög samkvæmt 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna atvinnutilboði hafi verið réttlætanleg en í 4. mgr. segi orðrétt:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans ótímabundið í starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Vinnumálastofnun sé gert að meta skýringar atvinnuleitanda vegna höfnunar á atvinnutilboði með hliðsjón af þeirri ríku skyldu sem hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til að vera reiðubúin að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Gert sé ráð fyrir því að Vinnumálastofnun sé heimilt að líta til aldurs hins tryggða, félagslegra aðstæðna tengdum skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima við ákvörðun um hvort hinn tryggði skuli sæta viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganna. Enn fremur sé Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar í boði sé starf fjarri heimili hans sem geri kröfur um að hlutaðeigandi flytji búferlum.

Í máli þessu liggi fyrir að kærandi hafi hafnað atvinnu hjá atvinnurekanda á þeim grunni að hann væri fluttur til C. Þó bendi ekkert til þess að kærandi hafi flutt búferlum. Hann sé enn skráður til lögheimilis að D. Þá sé hann enn skráður á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar á D. Að mati Vinnumálastofnunar beri fyrirliggjandi gögn með sér að kærandi hafi sannarlega hafnað atvinnutilboði sem honum hafi staðið til boða hjá B og hafi ekki lagt fram gildar skýringar sem réttlæti höfnun á umræddu atvinnutilboði. Kæranda beri því að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Þann [16. júlí] 2025 hafi kærandi sætt niðurfellingu bótaréttar í tvo mánuði þar sem að starfslok hans hafi ekki verið metin gild og þann 13. október 2025 hafi hann sætt niðurfellingu bótaréttar í þrjá mánuði vegna fjarveru á boðaðan kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 18. september 2025.

Í tilfelli kæranda hafi því verið um niðurfellingu bótaréttar í þriðja sinn að ræða, sbr. 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Samkvæmt ákvæðinu skuli sá sem þurfi að sæta biðtíma eða viðurlögum í þriðja sinn ekki að eiga rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfylli skilyrði 31. gr. laganna.

Í samræmi við framangreint geti kærandi ekki átt rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en hann hafi starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það afstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta niðurfellingu bótaréttar á grundvelli 1. mgr. 57. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og að ákvörðun stofnunarinnar frá 10. febrúar 2026 skuli standa.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 1. mgr. 57. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Þá segir svo í 4. mgr. 57. gr. laganna:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda þann 7. janúar 2026 miðlað í starf hjá fyrirtækinu B. Fyrirtækið tilkynnti Vinnumálastofnun þann 20. janúar 2026 að kærandi hefði hafnað starfinu þar sem hann væri að flytja til C. Kærandi hefur gefið þær skýringar að hann hafi hvorki hafnað atvinnuviðtali né starfi. Hann hafi nefnt í símtali við atvinnurekanda að vegna fjárhagslegrar stöðu hans gæti hann þurft að flytja til annars sveitarfélags. 

Úrskurðarnefndin telur að framkomin gögn bendi til þess að kæranda hafi staðið til boða starf hjá fyrirtækinu B. Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði þess að vera tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum er að vera í virkri atvinnuleit samkvæmt 14. gr. en í því felst meðal annars að hafa vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara, sbr. d. lið 1. mgr. ákvæðisins og að vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi, sbr. e. lið 1. mgr. ákvæðisins. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndarinnar að þær skýringar sem kærandi hefur gefið séu ekki þess eðlis að þær réttlæti höfnun á starfinu, sbr. 4. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Þá segir í 4. mgr. 61. gr. að ef atvik sem lýst sé í 1. málsl. 1. mgr. endurtaki sig á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr. Samkvæmt 29. gr. laga nr. 54/2006 getur sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standa yfir. Í 31. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.

Samkvæmt gögnum málsins hófst bótatímabil kæranda í maí 2025. Kærandi sætti niðurfellingu bótaréttar á grundvelli 54. gr. laga nr. 54/2006 þann 16. júlí 2025 og sætti aftur viðurlögum á grundvelli 58. gr. laganna þann 13. október 2025.

Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kom til ítrekunaráhrifa samkvæmt 4. mgr. 61. gr. laganna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 1. mgr. 57. gr., sbr. 4. mgr. 61. laga nr. 54/2006, staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2026, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir