1369/2026. Úrskurður frá 23. júní 2026

Hinn 23. júní 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1369/2026 í máli ÚNU 25110009.
 

Kæra og málsatvik

1. Kæra vegna tafa á afgreiðslu beiðna

Með erindi, dags. 29. október 2025, lagði […] fram kæru til úrskurðarnefndar um upplýsingamál þess efnis að Seðlabanki Íslands hefði ekki afgreitt upplýsingabeiðnir hans. Kæran fékk málsnúmerið ÚNU 2510022 í málaskrá úrskurðarnefndarinnar.
 
Kærandi sendi tölvupóst 7. desember 2024 til Seðlabanka Íslands og óskaði eftir upplýsingum um hver hefði verið heildarupphæð lánasafns fjármálafyrirtækja til húsnæðiskaupa á hverju ári undan­farin fimm ár og hvort mögulegt væri að fá sundurliðun eftir tegund lána. Þá óskaði kærandi eftir upp­lýsingum hvaða hlutfall húsnæðislána á Íslandi væri veitt af viðskiptabönkum í samanburði við aðra lánveitendur. Meðfylgjandi tölvupóstinum var skjal frá kæranda sem bar fyrirsögnina „Hús­næðisliður VNV: Kerfisbundin skekkja sem bitnar á heimilum“.
 
Kærandi sendi annan tölvupóst 23. janúar 2025 til Seðlabanka Íslands og óskaði eftir gögnum um (1) heildarfjárhæð verðbóta á verðtryggð lán með veði í íbúðarhúsnæði fyrir hvert ár frá 2017, (2) hlut­fall húsnæðisliðar í vísitölu neysluverðs í samanburði við heildarverðbætur á lánum fyrir sama tíma­bil, (3) nánari greiningu á þróun húsnæðisliðar í vísitölu neysluverðs og áhrif þess á greiðslu­byrði lántakenda og (4) upplýsingar um horfur og mat Seðlabankans á þróun húsnæðisliðar á næstu árum.
 
Af gögnum málsins þykir mega ráða að kærandi hafi 5. maí 2025 sent Seðlabanka Íslands skjal með fyrirsögninni „Verðtryggð lán og vísitala neysluverðs: Dulin verðflutningsáhætta og óformleg af­leiðu­tenging“. Í niðurlagi skjalsins lagði kærandi til að gripið yrði til tiltekinna aðgerða. Þá sendi kær­andi tölvupóst 2. september 2025 til Seðlabanka Íslands með greiningu á tilteknum atriðum auk þess sem hann óskaði eftir fundi með starfsmönnum bankans. Meðfylgjandi tölvupóstinum var að finna skjal sem hafði að geyma samantekt kæranda á tilteknum atriðum í tengslum við vísi­tölu neysluverðs.  
 
Kærandi sendi tölvupóst 11. október 2025 til Seðlabanka Íslands og óskaði eftir upplýsingum um hver væri staðan á erindinu sem hann hefði sent Seðlabankanum 5. maí 2025. Þá sendi kærandi frekari upplýsingar og gögn til Seðlabankans með tölvupóstum 15. og 21. október 2025.
 
Kæran var kynnt fyrir Seðlabanka Íslands með erindi 3. nóvember 2025. Með tölvupósti 18. sama mánaðar upplýsti Seðlabankinn nefndina um að þann dag hefði bankinn svarað upplýsinga­beiðn­um kæranda frá 7. desember 2024 og 23. janúar 2025 og veitt útskýringar á þeim töfum sem hefðu orðið á svörum bankans. Þá tók Seðlabankinn fram að bankinn liti svo á að önnur erindi og ábend­ing­ar sem hefðu borist frá kæranda fælu ekki í sér formlega upplýsingarbeiðnir samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012.
 
Með erindi 18. nóvember 2025 tilkynnti úrskurðarnefndin kæranda um að málið yrði fellt niður á næsta fundi nefndarinnar og kæranda leiðbeint um að honum væri fært að beina nýrri kæru til nefndarinnar ef kærandi teldi að honum hefði ranglega verið synjað um aðgang að gögnum.
 

2. Kæra vegna ófullnægjandi afgreiðslu beiðna

Með erindi 18. nóvember 2025 kærði kærandi til úrskurðarnefndar um upplýsingamál ófullnægj­andi afgreiðslu Seðlabanka Íslands á erindum hans 7. desember 2024, 23. janúar 2025, 5. maí 2025, 2. september 2025 og 11., 15. og 21. október 2025. Kæran fékk málsnúm­er­ið ÚNU 25110009 í mála­skrá úrskurðarnefndarinnar.
 
Með bréfi 18. nóvember 2025 tók Seðlabanki Íslands afstöðu til framangreindra erinda kæranda. Í bréf­inu kom fram að beiðnir kæranda 7. desember 2024 og 23. janúar 2025 hefðu ekki borist til við­eigandi deilda innan Seðlabankans og hefðu því ekki verið teknar til efnislegrar meðferðar og af­greiðslu. Tölvupóstar, sem höfðu að geyma umræddar beiðnir, hefðu verið fjarlægðir af tölvu­póst­vörn Seðlabankans strax eftir móttöku þeirra og ekki væri hægt að fullyrða hverjar hefðu verið ástæð­ur þess. Baðst Seðlabankinn velvirðingar á að þessi misbrestur hefði orðið í móttöku erind­anna og þar með svörum bankans.
 
Í samhengi við beiðni kæranda 7. desember 2024 tók Seðlabankinn fram að hann birti upplýsingar um útlán til heimila og mánaðarlegt niðurbrot efnahagsreikninga fjármálafyrirtækja en með um­rædd­um gögnum væri hægt að reikna út hlutfall húsnæðislána eftir lánveitendum. Þá var kæranda leið­beint um að hann gæti nálgast upplýsingarnar á tilteknum vefslóðum auk þess sem Seðla­bank­inn benti kæranda á að hann gæti nálgast gögn um ný útlán í hverjum mánuði með sambærilegum hætti fyrir innlánsstofnanir og lífeyrissjóði.
 
Í samhengi við beiðni kæranda 23. janúar 2025 vísaði Seðlabankinn til upplýsinga sem Hagstofa Íslands birti um vísitölu neysluverðs á tilgreindri vefslóð. Með því að nýta gögnin sem þar væri að finna auk fyrrnefndra útlánagagna sem Seðlabankinn birti mætti reikna út umbeðnar stærðir, svo sem verðbætur og hlutfall húsnæðisliðar, og þar með meta áhrif á greiðslubyrði lántakenda. Að lokum benti Seðlabankinn á að hann birti upplýsingar um horfur og mat bankans og vísaði til til­tekinnar vefslóðar þar sem nálgast mætti þær upplýsingar.
 
Í samhengi við erindi kæranda 5. maí 2025, 2. september 2025 og 11., 15. og 21. október 2025 tók Seðla­bankinn fram að ekki yrði séð að þar hefði verið óskað eftir nánar tilgreindum gögnum eða upp­lýs­ingum. Væri því ekki um formlegar upplýsingarbeiðnir að ræða í skilningi 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012.
 
Í kæru til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að Seðlabanki Íslands hafi viðurkennt að upplýsinga­beiðn­ir frá 7. desember 2024 og 23. janúar 2025 hafi aldrei verið teknar til meðferðar þar sem tölvu­póstvörn bankans hafi eytt þeim og þær því ekki komist til viðeigandi starfsmanna. Seðla­bank­inn hafi því viðurkennt að hann hafi brotið gegn 5. og 17. gr. upplýsingalaga. Þá hafi Seðla­bank­inn viðurkennt að hann hafi ekki sinnt öðrum beiðnum kæranda á þeim grundvelli að um ábend­ingar hafi verið að ræða þrátt fyrir að í þeim hafi verið óskað eftir gögnum, forsendum, vinnu­skjölum og útreikningum sem falli ótvírætt undir 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga. Þar sem Seðla­bankinn hafi ekki tekið allar beiðnirnar til efnislegrar meðferðar og hafi vísað frá hluta þeirra á röngum lagagrundvelli sé það mat kæranda að málið sé ekki fullafgreitt í skilningi 17. og 22. gr. upplýsingalaga.
 
Í kæru er þess óskað að úrskurðarnefnd um upplýsingamál taki afstöðu til þess hvort brot hafi verið framið við meðferð erindanna, hvort erindin sem Seðlabankinn skilgreini sem ábendingar séu í raun formlegar upplýsingabeiðnir og hvort bankanum beri að afgreiða þær samkvæmt efni sínu í samræmi við meginreglur upplýsingalaga og skýr réttaráhrif 5. og 17. gr. laganna.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Seðlabanka Íslands með erindi 21. nóvember 2025 og bankanum gefinn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna og frekari rökstuðningi fyrir ákvörðuninni. Þá var þess óskað að nefndinni yrði afhent þau gögn sem kæran lyti að. Umsögn Seðlabanka Íslands barst úr­skurð­arnefndinni 19. desember 2025.
 
Í umsögn Seðlabanka Íslands er meðal annars rakið að kærandi fari fram á að úrskurðarnefnd um upplýs­ingamál taki afstöðu til þess hvort brot hafi verið framin við meðferð erinda hans til Seðla­bank­ans. Seðlabankinn bendir á að hann hafi viðurkennt að upplýsingarbeiðnir kæranda 7. des­em­ber 2024 og 23. janúar 2025 hafi ekki fengið þá efnismeðferð sem þeim hafi borið auk þess sem láðst hafi að staðfesta móttöku á erindum kæranda 11., 15. og 21. október 2025 og hafi bankinn þegar beðist velvirðingar á þessum misbrestum. Þá hafi Seðlabankinn tekið öll erindi kæranda til efnis­meðferðar í kjölfar kæru hans. Að mati Seðlabankans sé þessum þætti málsins því lokið og ekkert fyrir úrskurðarnefnd um upplýsingamál að taka afstöðu til enda hafi bankinn þegar brugðist við öllum beiðnum og erindum kæranda til bankans.
 
Seðlabankinn tekur fram að bankinn sé þegar búinn að svara erindum kæranda 7. desember 2024 og 23. janúar 2025. Í öðrum erindum kæranda Seðlabankans komi hvergi fram formleg upplýsinga­beiðni samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga. Erindin hafi verið almenns eðlis og hafi ekki falið í sér sjálfstæða skyldu fyrir bankann til að taka þau til efnismeðferðar eftir ákvæðum upplýsinga­laga.
 
Umsögn Seðlabankans var kynnt kæranda með erindi 22. desember 2025 og honum gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum sem og hann gerði sama dag. Í athugasemdum kæranda er meðal annars rakið að kæra hans lúti eingöngu að því hvort Seðlabankinn hafi uppfyllt skyldur sínar samkvæmt upplýsingalögum en ekki að efnislegri afstöðu bankans.
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórnsýslu­laga, nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við úrlausn þess.
 

Niðurstaða

1.

Í máli þessu er deilt um afgreiðslu Seðlabanka Íslands á fimm erindum kæranda til bankans, dags. 7. desember 2024, 23. janúar 2025, 5. maí 2025, 2. september 2025 og 11., 15. og 21. október 2025.
 
Seðlabanki Íslands tók beiðnir kæranda 7. desember 2024 og 23. janúar 2025 til meðferðar á grund­velli upplýsingalaga, nr. 140/2012, og svaraði þeim með bréfi 18. nóvember 2025. Með svarinu veitti Seðlabankinn kæranda aðgang að tilteknum upplýsingum og benti honum jafnframt á vef­slóðir þar sem nálgast mætti aðrar upplýsingar, sbr. til hliðsjónar 2. mgr. 19. gr. upplýsingalaga. Seðla­bankinn tók önnur erindi kæranda ekki til meðferðar á grundvelli ákvæða upplýsingalaga með vísan til þess að þau hefðu ekki að geyma upplýsingabeiðni í skilningi laganna.   
 

2.

Eins og kæruefnið horfir við úrskurðarnefnd um upplýsingamál lítur nefndin svo á að ekki séu gerðar athugasemdir við að Seðlabanki Íslands hafi veitt kæranda aðgang að þeim upplýsingum sem hann óskaði eftir með beiðnum sínum 7. desember 2024 og 23. janúar 2025. Á hinn bóginn sé í kæru farið á leit við nefndina að hún taki afstöðu til þess hvort meðferð þeirra hafi brotið í bága við upplýsingalög.
 
Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. upp­lýs­ingalaga er heimilt að bera synjun beiðni um aðgang að gögnum samkvæmt lögunum undir úr­skurð­ar­nefnd um upplýsingamál sem úrskurðar um ágreininginn. Hið sama gildir um synjun beiðni um að afhenda gögn á því formi sem óskað er. Af því leiðir að úr­skurð­arvald nefndarinnar samkvæmt umræddu ákvæði er afmarkað við að fjalla um réttmæti synj­unar um beiðni um aðgang að fyrirliggjandi gögnum samkvæmt lögunum og synj­unar á beiðni um að afhenda fyrirliggjandi gögn á tiltæku formi, sbr. t.d. úrskurð nefndarinnar í máli nr. 1202/2024. Þá er beiðanda jafnframt heimilt að vísa máli til nefndarinnar hafi beiðni um aðgang að gögnum ekki verið afgreidd innan 30 virkra daga frá móttöku hennar og úrskurðar nefndinni þá um rétt hans til aðgangs, sbr. 3. mgr. 17. gr. upplýsingalaga.
 
Samkvæmt framangreindu sætir ákvörðun um að fallast á beiðni um aðgang að upplýsingum ekki kæru til úrskurðarnefndarinnar. Það fellur því utan úrskurðarvalds nefndarinnar að fjalla almennt um málsmeðferð Seðlabanka Íslands í tengslum við beiðnir kæranda 7. desember 2024 og 23. janúar 2025 í aðdraganda þess að ákvörðun var tekin um að fallast á þessar beiðnir, sbr. til hlið­sjónar úrskurð nefndarinnar í máli nr. 1022/2021. Í þessu samhengi þykir þó rétt að benda á að Seðla­bankinn hefur viðurkennt, bæði í bréfi sínu til kæranda 18. nóvember 2025 og umsögn sinni til nefndarinnar, að misbrestir hefðu átt sér stað í meðferð umræddra beiðna.
 

3.

Svo sem fyrr segir tók Seðlabanki Íslands erindi kæranda, dags. 5. maí 2025, 2. september 2025 og 11., 15. og 21. október 2025, ekki til meðferðar á grundvelli ákvæða upplýsingalaga.
 
Upplýsingaréttur almennings tekur samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga til aðgangs að fyrir­liggj­andi gögnum sem varða tiltekið mál og aðgangs að tilteknum fyrirliggjandi gögn­um. Þegar aðili sem heyrir undir gildis­svið laganna tekur á móti erindi sem ber með sér að vera beiðni um aðgang að gögn­um á hann að athuga hvort fyrir liggi annað hvort þau gögn sem bein­línis er óskað eftir eða gögn sem innihalda þær upplýsingar sem tilgreindar eru í beiðninni, og taka ákvörðun um hvort aðgangur að gögn­un­um á grundvelli upplýsingalaga verði veittur.
 
Af upplýsingalögum verður ekki leidd sambærileg skylda til að svara erindum sem bera ekki með sér að vera beiðnir um að­gang að gögnum. Ekki er útilokað að skylt kunni að vera að bregðast við slík­um erind­um, sbr. 1. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og óskráða leiðbeiningarreglu þess efnis að stjórn­völd­um sé skylt að veita þeim sem til þeirra leita nauð­synlega aðstoð og leið­bein­ing­ar varðandi þau mál sem snerta starfssvið þeirra. Hins vegar er það ekki hlutverk úrskurðar­nefnd­ar um upp­lýs­inga­mál að skera úr um rétt beiðanda til að fá svar við slíku erindi eða ágrein­ing um það hvort erindinu hafi verið svarað með full­nægjandi hætti, enda byggja kæruheimildir til nefnd­arinnar í upplýsingalögum á því að beðið hafi verið um aðgang að gögnum, sbr. 3. mgr. 17. gr. og 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga. Þá þarf og að liggja fyrir beiðni um aðgang að gögnum sam­kvæmt upplýsingalögum til að kæru, vegna óhóflegs dráttar á afgreiðslu máls samkvæmt 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga, teljist réttilega beint til úrskurðarnefndarinnar, sbr. úrskurð nefndar­inn­ar nr. 1246/2025.
 
Úrskurðarnefndin hefur farið yfir framangreind erindi kæranda og telur að þau beri ekki með sér að vera beiðnir um gögn í skilningi upplýsingalaga. Samkvæmt þessu og að öðru framanrituðu virtu er óhjákvæmilegt að vísa kærunni frá úrskurðarnefndinni.
 

Úrskurðarorð

Kæru kæranda, […], dags. 18. nóvember 2025, vegna afgreiðslu Seðlabanka Íslands á erindum hans 7. desember 2024, 23. janúar 2025, 5. maí 2025, 2. september 2025 og 11., 15. og 21. október 2025, er vísað frá úrskurðarnefnd um upplýsingamál.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir