Stjórnvaldssekt vegna flutnings seiða í eldisstöð án rekstrarleyfis.

Þriðjudaginn, 23. júní 2026, var í atvinnuvegaráðuneytinu

kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:

Stjórnsýslukæra

Með bréfi, dags. 22. júní 2025, bar [A] lögmaður fram kæru f.h. [B] (kærandi) vegna ákvörðunar Matvælastofnunar frá 10. apríl 2025 um að leggja á kæranda stjórnvaldssekt að fjárhæð 3.000.000 kr.

Stjórnsýslukæran er byggð á 5. mgr. 21. gr. d laga um fiskeldi og barst innan kærufrests.

Kröfur

Þess er aðallega krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara að fjárhæð stjórnvaldssektar samkvæmt hinni kærðu ákvörðun verði lækkuð verulega. 

Málsatvik

Kærandi er veiðifélag sem hefur starfs- og rekstarleyfi fyrir landeldisstöð að [C]. Þar eru ræktuð seiði úr klakfiskum frá [D] sem síðar er sleppt aftur í sömu á til þess að viðhalda laxastofninum þar. Í ágúst 2024 flutti kærandi 150.000 seiði frá umræddri eldisstöð yfir í eldisstöð að [E], þrátt fyrir að hafa hvorki rekstrar- né starfsleyfi til eldis á þeim stað.

Í kjölfar ábendingar um að leyfislaus eldisstarfsemi ætti sér stað á [E] fór Matvælastofnun hinn 15. janúar 2025 í eftirlitsferð þangað. Kom í ljós að eldið væri á vegum kæranda og var honum tilkynnt með boðunarbréfi 21. janúar 2025 að Matvælastofnun hygðist stöðva starfsemi stöðvarinnar að [E] eigi síðar en 18. febrúar 2025. Fram kemur í umsögn stofnunarinnar að stöðvun starfseminnar hafi verið staðfest hinn 9. júní 2025.

Hinn 17. mars 2025 var kæranda tilkynnt að stofnunin hygðist jafnframt leggja á kæranda stjórnvaldssekt vegna flutnings seiða í fiskeldisstöð án rekstrarleyfis. Að fengnum andmælum kæranda tók Matvælastofnun endanlega ákvörðun og lagði stjórnvaldssekt á kæranda að fjárhæð 3.000.000 kr. Mál þetta varðar þá ákvörðun.

Málsmeðferð ráðuneytisins

Með bréfi, dags. 22. júní 2025, var ákvörðun Matvælastofnunar kærð til ráðuneytisins. Hinn 9. september 2025 var óskað eftir umsögn stofnunarinnar og barst hún ásamt gögnum málsins til ráðuneytisins 16. september 2025. Kæranda var í kjölfarið veitt tækifæri til þess að tjá sig um umsögn Matvælastofnunar en gerði það ekki.

 

Sjónarmið kæranda

Kærandi byggir á því að flutningur hans á seiðum frá [C] og að [E] hafi verið neyðarráðstöfun til þess að forða heilbrigðum seiðum frá veirusýkingum sem upp höfðu komið hjá seiðaeldisstöðinni að [C]. Kærandi hafi engan annan kost haft en að koma seiðunum fyrir að [E], en þar hafi um áratugaskeið verið starfrækt seiðaeldisstöð af hálfu [F] á grundvelli tilskilinna leyfa. Við stöðina sé til staðar setlón auk þess sem kærandi hafi ráðist í fjármögnun og uppsetningu á nýjum niðurfallsstútum til þess að tryggja að ekki yrðu seiðasleppingar. Þá rúmist samanlögð starfsemi að [C] og [E] einnig að öllu leyti innan starfsleyfis kæranda frá 2021 sem mælir fyrir um 20 tonna lífmassa.

Að mati kæranda forðuðu flutningarnir honum og félagsmönnum frá verulegu tjóni. Hefðu umrædd seiði sýkst eða verið slátrað vegna lokunar á starfseminni hefðu afleiðingarnar orðið þær að útséð væri með frekari starfsemi kæranda. Án umrædds seiðaeldis yrði engin laxveiði í [D] og hefði kærandi ekki getað staðið við gerða samninga við leigutaka að veiðum félagsins.

Aðilar að kæranda séu veiðiréttarhafar í [D] og uppistaðan í þeim hópi séu bændur á svæðinu. Stjórnarmennska í kæranda sé oft á tíðum unnin við ýmis verkefni í sjálfboðavinnu og ljóst sé að arður til hvers og eins félagsmanns nemi ekki háum fjárhæðum. Rekstur félagsins við seiðaeldi sé enda kostnaðarsamur og flókinn. Stjórnvaldssekt að fjárhæð kr. 3.000.000 muni því hafa veruleg áhrif á rekstrargetu kæranda og hagsmuni félagsmanna.

Kærandi hafi auk þess sýnt mikinn samstarfsvilja í málinu. Í kjölfar eftirlitsheimsókna Matvælastofnunar og þeirra frávika sem stofnunin hafi vakið athygli á í starfseminni að [E] hafi kærandi brugðist hratt við og unnið statt og stöðugt að úrbótum í samstarfi og samráði við stofnunina.

Þá er að lokum áréttað að seiðaeldi kæranda sé ekki til manneldis heldur séu seiðin eingöngu notuð til seiðasleppinga í [D]. Rekstur kæranda sé forsenda þess að unnt sé að stunda áfram laxveiði í ánum líkt og gert hafi verið um áratugaskeið.

Sjónarmið Matvælastofnunar

Matvælastofnun byggir á því að óumdeilt sé að kærandi hafi brotið gegn ákvæði 2. mgr. 11. gr. laga um fiskeldi nr. 71/2008 með því að flytja 150.000 seiði frá eldisstöðinni [C] yfir á [E]. Þá telur stofnunin að ekkert af þeim atriðum sem tilgreind eru í 3. mgr. 21. d. gr. eigi við um mál kæranda. Því beri að hafna kröfu kæranda um niðurfellingu sektar.

Stofnunin bendir á að kærandi hafi ekki verið í neinum samskiptum við Matvælastofnun um flutning seiðanna yfir í leyfislausa stöð. Telur hún einsýnt að fjárhagslegur hvati fremur en neyðarsjónarmið hafi legið að baki þessari ráðstöfun kæranda.

Að því er fjárhæð sektarinnar varðar bendir Matvælastofnun á að þar hafi verið horft til þeirra atriða sem fram komi í 2. mgr. 21. gr. d. laga um fiskeldi nr. 71/2008. Við ákvörðun stjórnvaldssektarinnar hafi verið horft til samstarfsvilja kæranda en jafnframt stærðar hans, verðmætis seiðanna m.t.t. fjölda þeirra og mögulegs söluhagnaðar.

 

Forsendur og niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Matvælastofnunar um að leggja á kæranda stjórnvaldssekt að fjárhæð 3.000.000 kr. vegna brots gegn banni við flutningi eldisfisks eða seiða í fiskeldisstöð án rekstrarleyfis. Samkvæmt 7. gr. laga nr. 71/2008 þarf rekstrarleyfi til starfrækslu fiskeldisstöðva sem Matvælastofnun veitir. Þá segir í 2. mgr. 11. gr. sömu laga að fiskeldisstöðvum sé óheimilt að flytja eldisfisk eða seiði í fiskeldisstöð fyrr en rekstrarleyfi er fengið og úttekt hefur farið fram. Í 2. tl. 1. mgr. 21. gr. d laganna er kveðið á um að Matvælastofnun geti lagt stjórnvaldssektir á aðila sem brýtur gegn bannákvæði 2. mgr. 11. gr.

Ágreiningslaust er að kærandi hafði ekki rekstrarleyfi fyrir eldisstöðinni á [E]. Með því að flytja seiði þangað braut hann því gegn ákvæði 2. mgr. 11. gr. um bann við flutningum seiða til eldisstöðvar án rekstrarleyfis. Af hans hálfu er hins vegar byggt á því að aðstæður hafi verið með þeim hætti að rétt sé að fella niður sekt í málinu. Um heimild Matvælastofnunar í þá veru er fjallað í 3. mgr. 21. gr. d laga nr. 71/2008 og er þar m.a. nefnt í c. lið að heimilt sé að fella mál niður í stað þess að leggja á stjórnvaldssektir ef sérstaklega stendur og álagning stjórnvaldssekta þykir ekki brýn af almennum réttarvörsluástæðum.

Ráðuneytið áréttar að markmið útgáfu rekstrarleyfa fyrir eldisstöðvar er meðal annars að tryggja að starfsemin uppfylli þær kröfur sem mælt er fyrir um í lögum um fiskeldi og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Áður en rekstrarleyfi eru gefin út ber þannig að ganga úr skugga um að eldisbúnaður og aðstæður á starfsstöð séu fullnægjandi með hliðsjón af kröfum um heilbrigði lagareldisdýra og afurða þeirra, kröfum um forvarnir og varnir gegn tilteknum sjúkdómum í lagardýrum og kröfum um velferð lagareldisdýra.

Þá bendir ráðuneytið á að í reglugerð nr. 300/2018, um velferð lagardýra, varnir gegn sjúkdómum og heilbrigðiseftirlit með eldisstöðvum, er sérstaklega fjallað um skyldur rekstraraðila vakni grunur um smitsjúkdóm í eldisstöð. Þannig bar kæranda m.a. að tilkynna Matvælastofnun þegar í stað um að grunur hafi vaknað um smitsjúkdóm í stöðinni, sbr. 1. mgr. 17. gr. reglugerðarinnar.

Taka má undir það með kæranda að honum hafi verið rétt að bregðast við þeim smitsjúkdómum sem upp komu í eldisstöðinni að [C]. Hins vegar verður ekki séð að honum hafi verið sú ein leið fær að flytja seiði, þvert gegn fyrirmælum laga og án nokkurs samráðs við Matvælastofnun, yfir á eldisstöð án rekstrarleyfis. Verður það ekki talið hafa þýðingu í þessu samhengi að annað veiðifélag hafi áður fengið rekstrarleyfi fyrir eldisstöðinni en það leyfi féll úr gildi í byrjun árs 2023. Í ljósi alls þessa telur ráðuneytið að ekki séu skilyrði til þess að fella málið niður á grundvelli 3. mgr. 21. gr. d laga nr. 71/2008.

Í 2. mgr. 21. gr. d laga nr. 71/2008 er fjallað um fjárhæð sekta. Þar segir að sektir geti numið frá 100.000 kr. til 150.000.000 kr. Við ákvörðun sekta skuli m.a. tekið tillit til alvarleika brots, hvað það hefur staðið lengi, þeirra hagsmuna sem í húfi eru, verðmætis ólögmætrar framleiðslu, samstarfsvilja hins brotlega aðila og hvort um ítrekað brot hefur verið að ræða síðastliðin þrjú ár. Jafnframt skal líta til þess hvort ætla megi að brotið hafi verið framið í þágu hagsmuna lögaðila, hann hafi eða hafi getað haft ávinning af broti og hvort hægt hafi verið að koma í veg fyrir brotið með stjórnun og eftirliti. Í skýringum við ákvæðið í greinargerð kemur fram að ákvæðið miði að því að tryggja að einstaklingar eða lögaðilar geti ekki hagnast á því að brjóta gegn ákvæðum laganna og að fjárhæðir stjórnvaldssekta hafi almenn og virk varnaðaráhrif.

Að mati ráðuneytisins er það alvarlegt brot að flytja seiði á eldisstöð sem hefur ekki fengið útgefið rekstrarleyfi og þannig ekki farið í gegnum það ferli sem áskilið er í því skyni að ganga úr skugga um að starfsemi uppfylli þær kröfur sem gerðar eru til heilbrigðis lagareldisdýra og varna gegn stroki og smitsjúkdómum. Skal tekið fram að vegna þessa gat Matvælastofnun ekki haft eftirlit með því hvort einungis væri um að ræða ræktun seiða úr stofni veiðivatns [D]. Í því fólst aukin áhætta á erfðablöndun sem hefði getað haft í för með sér óafturkræf áhrif á villta nytjastofna. Þá verður ekki horft fram hjá þeim fjárhagslegu hagsmunum sem óhjákvæmilega lágu að baki flutningunum. Á móti dregur það að einhverju leyti úr alvarleika brotsins að tilgangur þess var að koma í veg fyrir útbreiðslu veirusýkingar. Verður og að virða samstarfsvilja kæranda eftir að brotið kom í ljós honum til málsbóta.

Að öllu þessu virtu telur ráðuneytið að sú 3.000.000 kr. sektarfjárhæð sem lögð var til grundvallar í hinni kærðu ákvörðun hafi verið hæfileg. Verður ákvörðun Matvælastofnunar því staðfest. 

Úrskurðarorð

Ákvörðun Matvælastofnunar, dags. 10. apríl 2025, um að leggja á kæranda stjórnvaldssekt að fjárhæð 3.000.000 kr. er hér með staðfest.