Mál nr. 434/2026-Beiðni um frestun réttaráhrifa

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 434/2026 – Beiðni um frestun réttaráhrifa

Miðvikudaginn 24. júní 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, móttekinni 16. júní 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 15. júní 2026 um endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta vegna ársins 2025 og innheimtu ofgreiddra bóta. Í kæru er óskað eftir að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan kæran er til meðferðar hjá úrskurðarnefnd velferðarmála. Í úrskurði þessum verður einungis tekin afstaða til beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra bóta ársins 2025 var sú að kæranda hefðu verið ofgreiddar bætur það ár að fjárhæð 727.659 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kæranda var tilkynnt um framangreinda ofgreiðslu og innheimtu með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 15. júní 2026. Í bréfinu kemur fram að innheimtu verði dreift á 12 mánuði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 16. júní 2026.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi óskar þess að réttaráhrifum ákvörðunar Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 15. júní 2026, um endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta vegna ársins 2025 og innheimtu ofgreiddra bóta, þar með talið fyrirhuguðum frádrætti að fjárhæð 60.639 kr. á mánuði, verði frestað á meðan kæran er til meðferðar hjá úrskurðarnefnd velferðarmála. Í kæru kemur meðal annars fram að ágreiningur málsins varði hvernig Tryggingastofnun meðhöndli einstaka innlausn hagnaðar sem safnast hafi upp yfir mörg ár en komi allur fram á einu skattári og hvort sú meðferð gefi rétta og málefnalega mynd af framfærslugetu kæranda á tólf mánaða tímabili.

III.  Niðurstaða

Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála frestar stjórnsýslukæra ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar nema á annan veg sé mælt í lögum sem kæranleg ákvörðun byggist á. Úrskurðarnefndinni er þó heimilt að fresta réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar á meðan kæra er til meðferðar þar sem ástæður mæla með því. Í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar segir að stjórnsýslukæra fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en stjórnsýslukæra fresti þó aðför á grundvelli ákvörðunar Tryggingastofnunar um endurkröfu ofgreiddra bóta, sbr. 34. gr. laganna. Einnig er fjallað um frestun réttaráhrifa í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 en þar segir í 1. mgr. ákvæðisins að stjórnsýslukæra fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Í 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga kemur fram að æðra stjórnvaldi sé þó heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar á meðan kæra sé til meðferðar þar sem ástæður mæli með því.

Í athugasemdum við 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga í frumvarpi til stjórnsýslulaga kemur fram að ávallt verði að vega og meta hvort réttlætanlegt sé að fresta réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar í hverju tilviki fyrir sig. Við slíkt mat beri að líta til réttmætra hagsmuna hjá öllum aðilum málsins. Líta beri til þess hversu langt sé um liðið frá því að hin kærða ákvörðun hafi verið tilkynnt aðilum, en einnig verði að horfa til þess hversu líklegt það sé að ákvörðuninni verði breytt. Almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili séu að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta eða ef til staðar séu mikilvægir almannahagsmunir, til dæmis þar sem ákvörðun hafi að markmiði að koma í veg fyrir hættuástand. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun sé íþyngjandi fyrir hann, valdi honum til dæmis tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu, enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.

Úrskurðarnefnd telur ljóst af framangreindu að meginreglan er sú að stjórnsýslukæra frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar. Þó er heimilt að fresta réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar á meðan kæra er til meðferðar þar sem ástæður mæli með því, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga um úrskurðarnefnd velferðarmála og 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Um er að ræða undantekningarreglu sem skýra ber þröngt samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum.

Úrskurðarnefnd velferðarmála horfir til þess við mat á frestun réttaráhrifa hvaða áhrif og afleiðingar það muni hafa á hagsmuni kæranda verði réttaráhrifum ákvörðunar Tryggingastofnunar ríkisins ekki frestað. Meðal þeirra sjónarmiða, sem litið er til við heildstætt mat á málinu, er hvort ákvörðunin muni valda kæranda óafturkræfu tjóni eða tjóni sem erfitt yrði að bæta ef réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar yrði ekki frestað.

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda með hinni kærðu ákvörðun, dags. 15. júní 2026, tilkynnt um niðurstöðu endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra bóta ársins 2025 og innheimtu ofgreiddra bóta. Niðurstaðan var sú að kæranda hefðu verið ofgreiddar bætur það ár að fjárhæð 727.659 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Innheimtunni var dreift á 12 mánuði en í ákvörðuninni er sérstaklega tekið fram að semja megi um innheimtu skuldar.

Með hliðsjónar af framangreindu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að ekki standi rök til þess að víkja frá þeirri meginreglu að kæra fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Ekki verður ráðið af gögnum málsins að mánaðarleg innheimta muni valda kæranda óafturkræfu tjóni eða tjóni sem erfitt yrði að bæta verði ákvörðunin síðar felld úr gildi. Kæranda er bent á að hann getur óskað eftir frekari greiðsludreifingu kröfunnar með beiðni til Tryggingastofnunar.

Beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa ákvörðunar Tryggingastofnunar frá 15. júní 2026 er því synjað.

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Beiðni A, um að fresta réttaráhrifum ákvörðunar Tryggingastofnunar ríkisins frá 15. júní 2026 er synjað.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir