Úrskurður í máli nr. IRN24090024

Þann 31. mars 2026 er í innviðaráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi úrskurður í máli nr. IRN24090024: 

Kæra og kröfur  

Þann 5. september 2024 barst innviðaráðuneytinu (hér eftir ráðuneytið) stjórnsýslukæra X (hér eftir kærandi), sem er eigandi jarðarinnar að Y. Telur kærandi að Fjarðabyggð (hér eftir sveitarfélagið) hafi ekki brugðist nægilega hratt við beiðni hans um smölun ágangsfjár af jörð hans og þannig brotið gegn málshraðareglunni. Jafnframt er kærð ákvörðun sveitarfélagsins dags. 22. júlí 2024 um að synja beiðni kæranda, dags. 2. júlí 2024, um smölun ágangsfjár af landi hans. Af kæru má ráða að kærandi krefjist þess að ákvörðun sveitarfélagsins frá 22. júlí 2024 verði felld úr gildi. 

Málsatvik og málsmeðferð 

2. júlí 2024 óskaði kærandi eftir því að sveitarfélagið hlutaðist til um að smala ágangsfé af landi hans. 

Áðurnefnd beiðni kæranda var lögð fram á fundi bæjarráðs sveitarfélagsins 8. júlí 2024. Á þeim fundi var verkefnastjóra umhverfismála sveitarfélagsins falið að kanna ágang í landi jarðar kæranda og leggja í kjölfarið fram upplýsingar þar um fyrir bæjarráð. Við könnunina skyldi verkefnastjóri umhverfismála taka tillit til leiðbeininga frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um ágang þegar lausaganga fjár er heimil. 

11. júlí 2024 svaraði sveitarfélagið kæranda og upplýsti um að beiðni hans hefði verið tekin fyrir á áðurnefndum fundi bæjarráðs 8. júlí 2024, og yrði tekin fyrir að nýju þegar mat verkefnastjóra umhverfismála lægi fyrir. 

21. og 22. júlí 2024 ítrekaði kærandi beiðni sína um smölun ágangsfjár við sveitarfélagið og sendi ljósmyndir af ágangsfé á jörð hans til sönnunar. 

Á fundi bæjarráðs 22. júlí 2024 var  mat verkefnastjóra umhverfismála sveitarfélagsins á ágangi sauðfjár í landi kæranda lagt fram. Sama dag svaraði sveitarfélagið ítrekun kæranda með tölvupósti og upplýsti hann um að sveitarfélagið hefði ákveðið að beina meðferð málsins í framangreindan farveg og að það hafi rætt við eiganda fjárins. Tölvupóstinum fylgdi minnisblað verkefnastjóra umhverfismála um mat á ágangi sauðfjár á landi kæranda, dags. 11. júlí 2024. Var niðurstaða verkefnastjórans sú að þegar fjöldi sjáanlegs fjár væri veginn við stærð svæðisins, væri ekki um ágang fjár að ræða. Tekið var fram í tölvupósti sveitarfélagsins til kæranda að mat verkefnastjórans hafi ekki tekið til framlagðra ljósmynda kæranda eða upplýsinga um viðbrögð hans við að halda sauðfé af landi hans, sem fólust í daglegri smölun, kvölds og morgna. 

26. júlí 2024 sendi kærandi að nýju beiðni til sveitarfélagsins um smölun ágangsfjár af landi sínu. Upplýsti kærandi um ágang búfjár að bænum. Óskaði kærandi eftir því við sveitarfélagið að það kæmist að því hver væri eigandi fjárins og það yrði sótt. 

Framangreindur tölvupóstur kæranda frá 26. júlí 2024 var lagður fram á fundi bæjarráðs sveitarfélagsins þann 12. ágúst 2024. Samkvæmt bókun bæjarráðs var bæjarritara falið að fylgja erindi kæranda eftir í samræmi við fyrri afgreiðslur bæjarráðs. 

26. ágúst 2024 var fjallað um ágang sauðfjár í landi kæranda á fundi bæjarráðs sveitarfélagsins í framhaldi af fundi bæjarráðs frá 12. ágúst 2024. Málinu var við svo búið frestað þar til næsta fundar sem yrði 2. september 2024. 

1. september 2024 sendi kærandi ljósmyndir af ágangi búfjár á landi sínu til sveitarfélagsins. 

Mál kæranda var tekið aftur fyrir á fundi bæjarráðs sveitarfélagsins 2. september 2024. Sveitarfélagið upplýsti kæranda með tölvupósti sama dag að eigandi ágangsfjárins hefði gert ráðstafanir til að smala fénu sem væri að valda ágangi. Í sama tölvupósti segir jafnframt að í ljósi þess að um endurtekinn ágang sé að ræða hafi bæjarritara sveitarfélagsins verið falið að ræða við eiganda fjárins. 

Kærandi svaraði erindi sveitarfélagsins samdægurs og kvaðst ekki hafa orðið var við smölun fjáreiganda um sumarið, en hafi smölun átt sér stað þá hafi hún ekki skilað tilætluðum árangri. Hafi kærandi talið um 40 kindur rétt í kringum sig á landi sínu þennan sama morgunn. 

4. september 2024 ítrekaði kærandi beiðni sína um smölun á ný og lýsti efasemdum um smölun fjárins. Sendi kærandi fleiri ljósmyndir af ágangsfénu í landinu. Sveitarfélagið svaraði kæranda sama dag og spurði hvort kærandi hefði áhuga á að setjast niður með fjáreiganda og bæjarritara sveitarfélagsins og fara yfir þessi mál. 

Næsta dag, 5. september 2024, svaraði kærandi sveitarfélaginu því að hann vildi sjá raunverulegar aðgerðir í þessu máli. Í svari kæranda kom fram að hann teldi að hvorki fjáreigandi né sveitarfélagið vildi smala fénu. Einnig taldi kærandi það rangt að fjáreigandi hefði brugðist við erindinu um ágangsféð og smalað fénu. Fénu hefði ekki fækkað. 

Sama dag, 5. september 2024, barst ráðuneytinu framkomin kæra. Með bréfi ráðuneytisins dags. 9. september var óskað eftir umsögn sveitarfélagsins og gögnum málsins. Umsögn sveitarfélagsins auk fylgiskjala bárust ráðuneytinu 27. september 2025. 

Með bréfi ráðuneytisins 27. september 2024 var kæranda veittur kostur á að gæta andmælaréttar gagnvart sjónarmiðum sveitarfélagsins en engin frekari andmæli bárust frá kæranda. 

Ráðuneytið óskaði eftir umsögn atvinnuvegaráðuneytisins 14. mars 2025 um túlkun á tilteknum ákvæðum laga um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. nr. 6/1986. Barst umsögn atvinnuvegaráðuneytisins 18. júlí 2024. 

Sjónarmið kæranda 

Í kæru lýsir kærandi ágangi sauðfjár í landi sínu og því að hann hafi ítrekað óskað eftir því við sveitarfélagið að það smali fénu af landi hans. Kærandi hafi sent sveitarfélaginu beiðnir um smölun á tímabilinu frá 2. júlí til 5. september 2024 án þess að sveitarfélagið hafi brugðist við og látið smala ágangsfénu. Segir kærandi að hann hafi varið u.þ.b. 120-160 klukkustundum í að smala ágangsfé af landi sínu yfir sumarið 2024. Segir kærandi ástæðuna fyrir allri þessari vinnu vera þá að hann […].

Segir kærandi að skyldan til smölunar byggist ekki á ákvörðun sveitarstjórnar heldur ákvörðun Alþingis sem þegar hafi verið tekin. Sveitarfélög eigi því ekki að taka ákvörðun um hvort smalað verði heldur beri þeim eingöngu skylda til að fylgja lögum og láta smala ágangsfénu að uppfylltum skilyrðum laga. 

Að mati kæranda séu skilyrði þess að skylda sveitarfélagsins stofnist til að smala ágangsfé aðeins tvö. Annars vegar að ágangsfé sé í landinu og hins vegar að eigandi kæri. Rannsókn sveitarfélags skuli því að mati kæranda ekki lúta að öðru. Hvort ágangsfé sé í landinu sé hægt að sanna með ljósmyndum sé þess krafist. Hvort sá sem kæri sé eigandi landsins sé hægt að sannreyna með þinglýsingarvottorði. Á þinglýsingarvottorði ætti einnig að koma fram hvort einhver eigi beitarrétt í landinu. 

Bendir kærandi á úrskurð ráðuneytisins frá 16. febrúar 2024 í þessu sambandi, þar sem fram komi að sveitarstjórnir megi ekki setja borgurum frekari skilyrði en fram koma í lögum.  

Kærandi segir að eðli máls samkvæmt beri sveitarstjórn að smala eins fljótt og auðið er, eins og ráðuneytið hafi bent á í úrskurði frá því í apríl 2024. Oft sé um mikla hagsmuni að ræða og tjónshætta mikil. Þá segir kærandi að það sé augljóst að ekki sé hægt að sannreyna hver eigi ágangsféð fyrr en því hafi verið smalað. 

Umsögn sveitarfélagsins 

Sveitarfélagið kveðst ekki gera athugasemd við málsatvikalýsingu kæranda og lýsir því að bæjarráð þess hafi samþykkt að málsmeðferð beiðna um smölun færi til umfjöllunar bæjarráðs sem kæmi til með að taka afstöðu til hverrar beiðni fyrir sig. Framkvæmdin yrði á grunni 33. gr. laga nr. 6/1986 um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. þar sem segi að „stafi ágangur hins vegar af búfé sem heimilt er að hafa í heimahögum, ber sveitarstjórn að láta smala ágangsfénaði og reka þangað, sem hann á að vera, á kostnað eiganda, nema annað sé ákveðið í fjallskilasamþykkt.“. 

Sveitarfélagið kveðst hafa afgreitt málið á grundvelli stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem meðferð þess styðjist við áskilnað um málsmeðferðarreglur. Það hafi falið í sér að málið hafi verið kannað, leitað hafi verið umsagna og meðalhófi beitt við úrlausn þess. Í því skyni hafi áskorunum verið beint að meintum fjáreiganda um að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir ágang í landi kæranda. Sveitarfélagið hafi reynt til þrautar að koma á samtali milli hlutaðeigandi aðila sem gæti leitt til lausnar á málinu. Þá segir í umsögn að verulega hafi dregið úr ágangi sauðfjár tímabundið um mánaðarmót ágúst og september 2024 þar sem talið hafi verið að ráðstafanir hefðu verið gerðar en síðar hafi komið í ljós að tilviljun hafi virst hafa ráðið því að aðstæður hafi breyst. Málið sé enn til úrvinnslu hjá sveitarfélaginu. 

Niðurstaða 

1. Úrlausnarefni 

Að mati ráðuneytisins verður málatilbúnaður kæranda skilinn þannig að hann telji ákvörðun sveitarfélagsins frá 22. júlí 2024, um að synja beiðni kæranda um smölun ágangsfjár, ólögmæta og krefjist þess að hún verði felld úr gildi. Einnig kemur til skoðunar málsmeðferð sveitarfélagsins á beiðnum kæranda um smölun ágangsfjár af landi hans frá 2. júlí 2024 og 26. júlí 2024. Þá verður ráðið að krafa kæranda um smölun ágangsfjár sé byggð á 33. gr. laga nr. 6/1986.  

1. Sjónarmið um málshraða 

Ein af meginreglum stjórnsýslunnar er sú að stjórnvöldum er skylt að taka mál til meðferðar eins fljótt og verða má, sem hefur verið lögfest með 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. 

Þess skal getið að atvinnuvegaráðuneytið fer með stjórnarmálefni er varða landbúnað og er því það fagráðuneyti sem lög nr. 6/1986 heyra undir. Innviðaráðuneytið óskaði því eftir umsögn atvinuvegaráðuneytisins um túlkun á tilteknum ákvæðum laga um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. nr. 6/1986. Var m.a. óskað eftir því að atvinnuvegaráðuneytið svaraði því hver skuli vera málsmeðferð sveitarfélagsins, sem og eðlilegur málsmeðferðartími, samkvæmt lögum nr. 6/1986 þegar borist hefur beiðni frá landeiganda um smölun á ágangsfé.  

Svaraði atvinnuvegaráðuneytið því þannig að sveitarfélögum sem opinberum aðilum beri að fylgja ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þegar erindi berast. Sveitarfélög sem fá beiðni um smölun ættu við afgreiðslu slíkra mála að gæta að samþykkt um búfjárhald í viðkomandi sveitarfélagi og ákvæðum fjallskilasamþykktar á viðkomandi svæði. Segir jafnframt í umsögn atvinnuvegaráðuneytisins að æskilegt sé að tilkynning um ágangsfé sé tekin til meðferðar hjá sveitarstjórn eins fljótt og verða má, m.a. til að draga úr því tjóni sem kann að verða af ágangi á umræddu svæði. Skerðing og tjón á eignum landeiganda haldi áfram á meðan ágangsfé hefur ekki verið fjarlægt og því þurfi að bregðast við sem fyrst skv. 2. mgr. 33. gr. laganna.  

Telur innviðaráðuneytið því ljóst, með vísan til framangreindrar umsagnar atvinnuvegaráðuneytisins sem og álits umboðsmanns Alþingis í máli nr. 11167/2021, að beiðni landeiganda um smölun á ágangsfé skuli tekin til meðferðar svo fljótt sem unnt er, sbr. 9. gr. stjórnsýslulaga. Þá leiðir af framangreindu að afstaða sveitarfélags til slíkrar beiðni verði að liggja fyrir eins fljótt og kostur er með vísan til sömu sjónarmiða. Að auki beri sveitarfélagi, eftir atvikum, að fylgja eftir þeirri afstöðu án ástæðulauss dráttar. 

1. Málsmeðferð sveitarfélagsins 

Í umsögn sveitarfélagsins segir að málsmeðferð og afstaða til tilkynninga um ágangsfé og beiðna um smölun ágangsfjár sé í höndum bæjarráðs. Samkvæmt samþykkt Fjarðabyggðar um stjórn og fundarsköp bæjarstjórnar nr. 252/2022, og síðari breytingum, segir að bæjarráð skuli að jafnaði halda fundi vikulega á reglulegum fundartímum. Aukafund skuli halda ef bæjarstjóri, formaður bæjarráðs eða a.m.k. tveir bæjarráðsmenn óski þess. 

Fyrri beiðni kæranda um smölun var lögð fram 2. júlí 2024 og var tekin fyrir á næsta fundi bæjarráðs eftir að beiðnin barst, 8. júlí 2024. Ljóst er að sveitarfélagið synjaði fyrri beiðni kæranda um smölun ágangsfjár 22. júlí 2024, eða 20 dögum eftir að hún barst sveitarfélaginu. Verður jafnframt ekki annað séð en að liðið hafi tvær vikur milli funda bæjarráðs sveitarfélagsins, þ.e. frá fundinum 8. júlí til næsta fundar sem var 22. júlí 2024. 

Seinni beiðni kæranda um smölun ágangsfjár var lögð fram 26. júlí 2024. Var beiðnin tekin fyrir á fyrsta fundi bæjarráðs eftir að sú beiðni barst, þ.e. 12. ágúst 2024, eða 17 dögum eftir að seinni beiðni kæranda barst. Liðu þá 21 dagur á milli funda bæjarráðs sveitarfélagsins. Einnig var málið tekið fyrir á fundi bæjarráðs 2. september 2024, og sama dag tilkynnti sveitarfélagið kæranda um að það hefði haft samband við eiganda fjárins sem hefði hlutast til um að smala fénu. Þá var bæjarritara falið að ræða við eigendur fjárins þar sem um endurtekinn ágang sauðfjár væri að ræða. Kærandi ítrekaði beiðni sína um smölun enn á ný 4. september 2024 og taldi að fjáreigandi hefði ekki smalað fénu. Sama dag óskaði sveitarfélagið eftir afstöðu kæranda til þess að eiga samtal við fjáreiganda um lausn á málinu. Hafði seinni beiðni kæranda um smölun ágangsfjárins því verið til meðferðar hjá sveitarfélaginu í 41 dag þegar kæran barst ráðuneytinu án þess að sveitarfélagið hefði lokið málinu. Þá var málinu sem fyrr segir ekki lokið þegar umsögn sveitarfélagsins barst ráðuneytinu 27. september 2024.  

Þó játa verði sveitarfélögum nokkurt svigrúm til að bregðast við beiðnum landeigenda um smölun ágangsfjár, þá er ítrekað það sem að framan greinir, þ.e. að landeigendur og eigendur búfjárins hafa ríka hagsmuni af því að fá skjóta úrlausn slíkra mála. Því ber sveitarfélögum að bregðast hratt við slíkum beiðnum og standa málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins ekki í vegi fyrir því að mál af þessum toga fái svo skjóta úrlausn sem þörf er á. Bendir ráðuneytið því á það að þrátt fyrir að sveitarfélaginu sé ekki óheimilt að haga meðferð þessara mála með þeim hætti er að framan greinir, þ.e. að bæjarráð taki afstöðu til beiðna um smölun ágangsfjár, þá ber sveitarfélögum engu að síður að tryggja að málum sem þeim eru falin lögum samkvæmt sé sinnt í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga.  

Er það því mat ráðuneytisins, með hliðsjón af hagsmunum hlutaðeigandi aðila, nauðsyn þess að mál sem þessi fái skjóta úrlausn og málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga, að sveitarfélagið hafi ekki tekið ákvörðun í málinu eins fljótt og unnt var, hvorki vegna beiðni kæranda dags. 2. júlí 2024 þegar 20 dagar liðu þar til afstaða sveitarfélagsins lá fyrir, né vegna seinni beiðni kæranda dags. 26. júlí 2024, þegar 41 dagur hafði liðið án þess að beiðni kæranda hafi verið afgreidd og kæran barst ráðuneytinu.  

Þá verði ekki heldur séð að tilhögun sveitarfélagsins í umrætt sinn hafi tryggt að meðferð slíkra mála væri í samræmi við framangreind sjónarmið um málshraða eða í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga. Að mati ráðuneytisins hafi m.a. liðið of langur tími á milli funda bæjarráðs svo því markmiði yrði náð.  

1. Sáttaumleitanir sveitarfélagsins  

Þegar kærandi lagði fram aðra beiðni um smölun ágangsfjár 26. júlí 2024 sem var ítrekuð reglulega allt þar til í september 2024, voru viðbrögð sveitarfélagsins m.a. þau að hafa samband við eiganda sauðfjárins og veita honum tækifæri á að smala því af jörð kæranda. Þá bauð sveitarfélagið kæranda sem fyrr segir til fundar með bæjarritara sveitarfélagsins og fjáreiganda til þess að ræða saman um þessi mál. Fyrir liggur þó að á sama tíma mótmælti kærandi því að fjáreigandi hafi smalað ágangsfénu og afhenti sveitarfélaginu ljósmyndir af ágangsfé á landi sínu máli sínu til stuðnings. 

Líkt og að framan greinir óskaði ráðuneytið eftir umsögn atvinnuvegaráðuneytisins um túlkun á tilteknum ákvæðum laga nr. 6/1986. Nánar tiltekið óskaði ráðuneytið m.a. eftir túlkun atvinnuvegaráðuneytisins á því ef sveitarfélag hefur fallist á að um ágang búfjár sé að ræða, hvort sveitarfélaginu sé heimilt að freista þess að koma á samtali milli fjáreiganda og ágangsþola þegar ágangur búfjár á landi ágangsþola er enn yfirstandandi. 

Í svari atvinnuvegaráðuneytisins segir m.a. eftirfarandi um þetta atriði: „Í ákvæðum laga um fjallskil, afréttarmálefni o.fl. er hvergi fjallað um slíka skyldu sveitarfélaga né er í ákvæðum laganna eitthvað sem kemur í veg fyrir að sveitarfélög geti hlutast til um slíkt í samræmi við almennar málsmeðferðarreglur sveitarfélaga“. 

Telur innviðaráðuneytið þó rétt í þessu samhengi að árétta að þrátt fyrir að ekkert komi í veg fyrir að sveitarfélag geti hlutast til um samtal milli ágangsþola og fjáreiganda vegna ágangs sauðfjár, þá er 1. mgr. 33. gr. laga nr. 6/1986 samkvæmt orðanna hljóðan skýr um skyldur sveitarfélaga, þ.m.t. um hvenær sveitarstjórn skuli láta smala ágangsfé og reka þangað sem það á að vera, á kostnað eiganda þess. Getur því tilraun sveitarfélagsins til þess að fá fjáreiganda og landeiganda til að ræða saman um mögulegar lausnir á ágangi, ekki komið í stað skyldu sveitarfélags til að smala ágangsfé, hafi sú skylda stofnast lögum samkvæmt. Þá geta slíkar tilraunir heldur ekki leyst sveitarfélag undan þeirri lögbundnu skyldu  að taka afstöðu til beiðni kæranda um smölun ágangsfjár á grundvelli 1. mgr. 33. gr. laga nr. 6/1986. 

1. Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga  

Samkvæmt rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga ber stjórnvaldi skylda til að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því.  

Af tölvupósti sveitarfélagsins til kæranda þann 22. júlí 2024 og bókunar á fundi bæjarráðs þann sama dag um beiðni kæranda verður lagt til grundvallar að hin kærða ákvörðun sveitarfélagsins, um að synja beiðni kæranda um að láta smala ágangsfé af jörð hans frá 22. júlí 2024, hafi verið byggð á mati verkefnastjóra umhverfismála sveitarfélagsins, dags. 11. júlí 2024. Í sama tölvupósti tók sveitarfélagið fram að matið hafi ekki tekið til ljósmynda kæranda sem hafi sýnt ágangsféð, lýsingum hans á áganginum og viðbrögðum við að halda því af landi hans, sem hafi falist í daglegri smölun þess kvölds og morgna. Ekki verður séð af gögnum málsins að sveitarfélagið hafi heldur tekið afstöðu til framangreindra gagna sem kærandi lagði fram um áganginn og viðbrögð hans við þeim með sjálfstæðum hætti. 

Þrátt fyrir að sveitarfélaginu verði ekki gert að taka til greina allar upplýsingar og gögn sem koma frá beiðanda um smölun ágangsfjár, þá þarf sveitarfélagið að leggja sjálfstætt mat á inntak þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu og hvort og þá með hvaða hætti þau hafa áhrif á niðurstöðu máls. Óumdeilt er í málinu að mat verkefnastjóra umhverfismála sveitarfélagsins var hvorki bindandi fyrir sveitarfélagið um mat á ágangi sauðfjár á landi kæranda, né eina gagn málsins. Bar sveitarfélaginu því að leggja mat á niðurstöðu mats verkefnastjóra umhverfismála með tilliti til framkominna upplýsinga og gagna frá kæranda. 

Með hliðsjón af framangreindu telur ráðuneytið að málsmeðferð sveitarfélagsins hafi ekki verið í samræmi við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og málið því ekki nægjanlega upplýst áður en ákvörðunin um að synja beiðni kæranda um smölun ágangsfjár var tekin. Er það því niðurstaða ráðuneytisins að ákvörðun sveitarfélagsins frá 22. júlí 2024, um að synja beiðni kæranda um smölun ágangsfjár, sé þá þegar af þeirri ástæðu ólögmæt. 

1. Niðurstaða 

Líkt og að framan greinir er til úrlausnar í máli þessu annars vegar ákvörðun sveitarfélagsins frá 22. júlí 2024 um að synja beiðni kæranda um smölun ágangsfjár, og hins vegar sá dráttur sem kærandi telur að hafi verið á meðferð beiðna kæranda um smölun ágangsfjár frá 2. júlí 2024 og 26. júlí 2024. 

Samkvæmt því sem að framan er rakið er það mat ráðuneytisins að málsmeðferð sveitarfélagsins á beiðnum kæranda um smölun ágangsfjár frá 2. júlí 2024 og 26. júlí 2024, hafi ekki verið í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga.  

Að auki telur ráðuneytið að tilhögun málsmeðferðar sveitarfélagsins hafi í fyrrnefnd skipti ekki tryggt að málsmeðferðin væri í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga, m.a. með hliðsjón af því hversu langt hafi liðið á milli funda bæjarráðs. 

Ráðuneytið hefur einnig bent á að tilraunir sveitarfélagsins til að koma á samræðum milli kæranda og eiganda ágangsfjárins leysi það ekki undan lögbundinni skyldu til þess að taka afstöðu til beiðna kæranda um að láta smala ágangsfé eða skyldu til þess að láta smala ágangsfé hafi lögbundin skylda stofnast til þess samkvæmt IV. kafla laga nr. 6/1986. 

Þá er það mat ráðuneytisins að ákvörðun sveitarfélagsins frá 22. júlí 2024 um að synja beiðni kæranda um smölun ágangsfjár hafi ekki verið í samræmi við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og sé af þeirri ástæðu ólögmæt.   

Kemur þá næst til skoðunar hvort ógilda beri hina kærðu ákvörðun sveitarfélagsins. Samkvæmt framangreindu áttu atvik málsins sér stað í lok sumars 2024. Er ljóst að sá ágangur búfjár á landi kæranda sem um er rætt er yfirstaðinn og mun ógilding ákvörðunar sveitarfélagsins því ekki ná markmiði sínu. Af þeim sökum er ekki unnt að fallast á kröfu kæranda um að ógilda hina kærðu ákvörðun sveitarfélagsins. Því er hins vegar beint til sveitarfélagsins að hafa framangreind sjónarmið til hliðsjónar við meðferð sambærilegra mála í framtíðinni. 

Uppkvaðning úrskurðar hefur dregist vegna mikilla anna í ráðuneytinu og er beðist velvirðingar á því. 

Úrskurðarorð 

Ákvörðun Fjarðabyggðar frá 22. júlí 2024, um að synja beiðni X um að láta smala ágangsfé af jörð hans að Y, er ólögmæt.