Mál nr. 217/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 217/2026

Miðvikudaginn 1. júlí 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 17. mars 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 2. mars 2026 þar sem umsókn kæranda um örorkulífeyri og tengdar greiðslur var synjað.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins með umsókn 24. nóvember 2025. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 2. mars 2026, var umsókn kæranda synjað á þeim forsendum að endurhæfing/viðurkennd meðferð væri ekki fullreynd.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 17. mars 2026. Með bréfi, dags. 9. apríl 2026, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 17. apríl 2026, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 20. apríl 2026. Athugasemdir bárust ekki.  

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að umsókn kæranda um örorkulífeyri hafi verið synjað án þess að hún hafi fengið að tala við matsmann Tryggingastofnunar ríkisins. Kærandi hafi verið endalaust í endurhæfingu sem hafi ekki gert neitt fyrir hana. Hún geti ekki unnið vegna andlegra og líkamlegra veikinda.

 

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun, dags. 3. mars 2026, um að synja umsókn um örorkulífeyri á þeim grundvelli að endurhæfing hafi ekki verið talin fullreynd.

Ágreiningur málsins lúti að því hvort kærandi eigi rétt á örorkulífeyri samkvæmt 24. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar.

Örorkulífeyrir greiðist samkvæmt 24. gr. laga um almannatryggingar. Réttur til örorkulífeyris sé bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar.

Í 1. mgr. 26. gr. laganna segi að Tryggingastofnun beri ábyrgð á gerð samþætts sérfræðimats sem sé forsenda fyrir greiðslu örorkulífeyris samkvæmt 24. gr. og hlutaörorkulífeyris samkvæmt 25. gr. Þó sé Tryggingastofnun heimilt að víkja frá skilyrði um samþætt sérfræðimat ef slíkt mat sé bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar. Í niðurstöðu matsins skuli koma fram hver geta viðkomandi einstaklings til virkni á vinnumarkaði sé. Í 2. mgr. 26. gr. sé tekið fram að áður en til samþætts sérfræðimats komi skuli endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hafi það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd. Þó sé Tryggingastofnun heimilt að víkja frá því skilyrði ef það sé bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar.

Kveðið sé á um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í 27. gr. laga um almannatryggingar. Í 1. mgr. ákvæðisins komi fram:

„Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur þegar einstaklingur, sem býr við langvarandi eða alvarlegan heilsubrest, eða fötlun, sem talinn er geta haft áhrif til frambúðar á getu hans til virkni á vinnumarkaði, fær viðurkennda meðferð eða tekur virkan þátt í endurhæfingu með það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta. Forsenda fyrir greiðslum er að heilsubrestur einstaklings sé afleiðing af sjúkdómi, slysi eða áfalli og skal við það miðað að heilsubrestur eða fötlun valdi því að hlutaðeigandi einstaklingur geti hvorki stundað vinnu né nám. Heimilt er þó að líta á þátttöku á vinnumarkaði eða nám sem lið í endurhæfingu eða viðurkenndri meðferð að því tilskildu að atvinnuþátttakan eða námið þjóni markmiði viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar samkvæmt fyrirliggjandi endurhæfingaráætlun.“

Samkvæmt 5. mgr. sé heimilt að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 60 mánuði, þó aðeins 12 mánuði í senn, með mögulegri framlengingu um allt að 24 mánuði í undantekningartilvikum eða í allt að þrjá mánuði eftir lok endurhæfingar meðan beðið er niðurstöðu sérfræðimats.

Nánar sé kveðið á um sjúkra- og endurhæfingarlífeyri í reglugerð nr. 933/2025 um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur.

Í 45. gr. laga um almannatryggingar sé m.a. kveðið á um að Tryggingastofnun ríkisins skuli kynna sér aðstæður umsækjenda og greiðsluþega og gera þeim grein fyrir rétti þeirra samkvæmt lögum þessum og öðrum lögum er stofnunin starfi eftir, reglugerðum settum á grundvelli laganna og starfsreglum stofnunarinnar. Við meðferð máls skuli staða og réttindi umsækjanda eða greiðsluþega skoðuð heildstætt. Stofnunin skuli jafnframt leiðbeina umsækjanda um réttarstöðu hans, um þau gögn sem þurfi að fylgja með umsókn og um framhald málsins og hafi því öllu verið sinnt í þessu máli.

Kærandi hafi verið með endurhæfingarlífeyrisgreiðslur á tímabilunum 1. október 2017 til 1. apríl 2018, 1. desember 2018 til 1. júní 2019 og sjúkra- og endurhæfingargreiðslur á tímabilinu 1. september 2025 til 1. mars 2026.

Kærandi hafi sótt um örorkulífeyri 24. nóvember 2025. Með umsókninni hafi fylgt spurningalisti vegna færniskerðingar, dags. 3. desember 2025, sjálfsmat vegna örorku, dags. 31. desember 2025, læknisvottorð, dags. 26. janúar 2026, og vottorð frá geðheilsuteymi B. 

Einnig hafi borist umsókn frá kæranda um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur, dags. 31. desember 2025, en þann 12. febrúar 2026 hafi kærandi sent inn skriflega staðfestingu um að hún væri aðeins að sækja um örorkulífeyri. Með þeirri umsókn hafi borist læknisvottorð, dags. 24. nóvember 2025, staðfesting frá geðheilsuteymi B, dags. 11. desember 2025, vottorð vegna staðfestingar á heilsubresti, dags. 15. desember 2025, og vottorð um sjúkra og endurhæfingu, dags. 14. apríl 2026. Við mat á örorku hafi einnig verið litið til þeirra gagna.

Umsókn kæranda um örorkulífeyri hafi verið synjað með bréfi, dags. 3. mars 2026, á þeim grundvelli að endurhæfing/viðurkennd meðferð væri ekki fullreynd. Í kjölfarið hafi borist nýtt læknisvottorð, dags. 31. mars 2026, en ekki hafi borist ný umsókn eða frekari gögn.

Í læknisvottorði, dags. 28. janúar 2026 komi fram að kærandi sé með eftirfarandi sjúkdómsgreiningar:

„Blandin kvíða- og geðlægðarröskun (F41.2)

Streituröskun eftir áfall (F43.1)

Lifraraskanir í þungun, barnsburði og sængurlegu (O26.6)“

Í vottorði komi fram að kærandi segist undirlögð af verkjum og döpur og treysti sér engan veginn til vinnu. Vilji fá vottorð vegna andlegrar örorku. Í nákvæmri skoðun komi fram að um sé að ræða X árs konu með útlit sem samsvari aldri. Grunnstemming sé neutral.

Í starfsgetu hafi læknir merkt við að kærandi hafi verið óvinnufær frá 1. janúar 2022 og að starfsgeta hennar sé hverfandi. Þá hafi læknir merkt í „nei“ þegar spurt sé hvort gera megi ráð fyrir að sjúklingur geti eftir læknisaðgerð/meðferð snúið aftur að fyrra starfi eða hliðstæðu starfi.

Í vottorði frá geðheilsuteymi B, dags. 26. janúar 2026, segi að kærandi sé með eftirfarandi sjúkdómsgreiningar:

„Tal- og málþroskaröskun (F80.9)

Lyf/efni, geðvirk, vandamál/fíkn (F19)

Kvíði (F41.9)

Aðrar svaranir við mikilli streitu (F43.8)

Offita, ótilgreind (E66.9)

Hypercholesterolemia (E78.9)

Rhinitis Chronica (J31.0)

Migraine, unspecified (G43.9)“

Farið sé yfir sögu kæranda frá barnsaldri og neyslusögu. Fram komi að kærandi hafi mætt í tvö af fimm bókuðum viðtölum í inntökufasa C á síðasta ári. Hún hafi ekki ráðið við að klára inntökufasta C og því hafi ekki verið nánara mat eða meðferð hjá teyminu.

Í vottorði sé farið yfir sjúkrasögu síðustu ára, þar komi fram að kærandi hafi verið í C í fimm mánuði 2021-2022, léleg mæting og neysla hafi verið staðfest tvisvar með „stixi“. Tilvísun á Reykjalund í mars 2025, henni hafi verið vísað frá vegna gruns um fíknivanda út frá upplýsingum sjúkraskrár. C í tvo mánuði 2025, hún hafi ekki uppfyllt mætingakröfu, hafi ekki klárað inntökufasa og ekki nýtt tækifæri til framlengingar þjónustu gegnum mætingasamning. Þriðju tilvísun í C í desember 2025 hafi verið synjað, þar sem forsendur kæranda til að nýta þjónustu þverfaglegs meðferðarteymis hafi verið óbreyttar.

Í vottorði um sjúkra og endurhæfingu, dags. 24. nóvember 2025, komi eftirfarandi m.a. fram í fyrri heilsusögu:

„Vísaði til C (C) sem útskrifaði hana 12.11.2025 þar sem segir :" A var innskrifuð í teymið 12.09.2025 og útskrifast 12.11.2025, hún var því enn í byrjunarfasa þjónustu sem lagt er upp með að vari 6-8 vikur, þar sem viðkomandi mætir x 1 í viku til málastjóra, situr 4 fræðsluerindi og hittir lækni eftir þörfum. A náði að mæta á 3 fræðsluerindi af 4 á tímabilinu. A hitti lækni teymis x 2 og mætti svo ekki í næstu 2 viðtöl en í viðtali hjá lækni teymis þann 16.10.2025 var send beiðni í F-blóðrannsókn og í svefnrannsókn.”

Þá komi eftirfarandi fram undir útskýringu í þátttöku og virkni erfiði:

„Í bréfi C kemur fram: " Mæting hefur verið ábótavant og stendur nú í 73% þegar lágmarksmæting í teymið er 80%. Aðspurð segist A ekki hafa lesið skilaboðin nægilega vel en ur bendir henni á að í símtali við ur þann 6.11 sl. var mikilvægi mætingar ítrekað og planað að mætingasamningur yrði gerður í bókuðu viðtali hjá ur daginn eftir eða þann 7.11 sl. A mætti ekki í þann viðtalstíma og boðaði ekki forföll. Einnig hafði A ekki samband við teymið í kjölfarið né eftir að beiðni þar um var send til hennar í gegnum Heilsuveruskilaboð. Komið er því að útskrift úr teymi og sýnir A því skilning en veit þó ekki hvað tekur við. Ur hvetur hana að setja sig í samband við sína heilsugæslu og fá heimilislækni til að finna út úr því með sér hver næstu skref verða. Einnig er A upplýst um tilkynningaskyldu teymis til TR varðandi útskrift og getur tengst framfærslumálum hennar næstu mánuði".“

Í vottorðinu komi fram að Reykjalundur hafi synjað meðferð vegna fíknivanda sem þurfi að meðhöndla.

Kærandi hafi skilað inn sjálfsmati vegna örorku, dags. 31. desember 2025. Þar komi fram að hún hafi síðast verið í launuðu starfi árið 2022, hún hafi hafið bóknám til stúdentsprófs/iðnprófs eða starfsnám í framhaldsskóla en náminu sé ólokið. Þá hafi kærandi svarað því að það sé ekki mikilvægt fyrir hana að vera í vinnu.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá því sem fram kemur í spurningalista vegna færniskerðingar.

Kærandi hafi einnig skilað inn spurningalista vegna færniskerðingar með umsókn.

Í staðfestingu á útskrift úr geðheilsuteymi B, dags. 11. desember 2025, segi að kærandi sé útskrifuð úr teyminu yfir til heilsugæslu. Hún hafi verið með endurhæfingaráætlun í gildi út febrúar 2026 en sé nú búin að sækja um örorku.

Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri með bréfi, dags. 2. mars 2026. Í ákvörðun Tryggingastofnunar komi eftirfarandi m.a. fram:

„Fram koma upplýsingar um fyrri feril í endurhæfing til janúar 2019. Þá liggja fyrir upplýsingar um að nýtt endurhæfingartímabil hafi staðið í 6 mánuði út febrúar 2026, meðal annars hafi endurhæfing farið fram hjáC, en mætingu hafi verið ábótavant og að beiðni um endurhæfingu á Reykjalundi hafi verið synjað þar sem grunur var talinn um virkan fíknivanda.“

Ákvörðun Tryggingastofnunar hafi verið byggð á því að endurhæfing/viðurkennd meðferð væri ekki fullreynd og að taka þyrfti markvisst og heildrænt á heilsufarsvanda umsækjanda áður en tímabært væri að meta varanlega starfsgetu.

Tryggingastofnun ítreki að stofnuninni sé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi um örorkulífeyri gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til samþætts sérfræðimats komi, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar.

Við mat á færniskerðingu leggi Tryggingastofnun sjálfstætt mat á framlagðar upplýsingar, þar sem m.a. sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir og endurhæfingu sem kærandi hafi gengist undir. Tryggingastofnun sé því ekki bundin af ályktunum meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni. Þá skipti máli hvort gögn séu rökstudd og frá hlutlausum aðilum, auk þess sem metið sé hvort lýst einkenni fái stoð í atvikum daglegs lífs og samrýmist því sem almennt gerist vegna sambærilegra áverka, sjúkdóma eða fötlunar.

Samkvæmt gögnum málsins glími kærandi við fjölþættan vanda. Kærandi hafi verið með sjúkra- og endurhæfingargreiðslur á tímabilinu 1. september 2025 til 1. mars 2026. Þar áður hafi hún verið með greiðslur endurhæfingarlífeyris á tímabilunum 1. október 2017 til 1. apríl 2018 og 1. desember 2018 til 1. júní 2019. Samkvæmt upplýsingum frá geðheilsuteymi HH B hafi kærandi ekki lokið síðasta tímabili endurhæfingar og hafi verið útskrifuð úr teyminu áður en endurhæfingu hafi átt að ljúka. Einnig hafi verið send beiðni á Reykjalund, en henni hafi verið synjað vegna fíknivanda sem þurfi að meðhöndla. Í ákvörðun Tryggingastofnunar komi fram að í fyrirliggjandi gögnum komi fram upplýsingar um fjölþættan heilsufarsvanda meðal annars langa sögu um kvíða og geðlægðarröskun, streituröskun eftir áfall, erfiðleika eftir meðgöngu og fíknivanda. Að mati Tryggingastofnunar sé endurhæfing/viðurkennd meðferð ekki fullreynd og að taka þurfi markvisst og heildrænt á heilsufarsvanda umsækjanda áður en til tímabært sé að meta varanlega starfsgetu. Í vissum tilvikum geti sjúkra- og endurhæfingagreiðslur verið greiddar í allt að 85 mánuði og séu greiðslurnar sambærilegar örorkulífeyri. Ekki sé talið tímabært að meta starfsgetu til 67 ára aldurs í tilviki kæranda.

Það sé því mat Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki skilyrði fyrir því að vera send í samþætt sérfræðimat að svo stöddu til þess að meta örorku, þar sem endurhæfing hafi ekki verið fullreynd og talið sé að enn sé hægt að vinna með heilsufarsvanda kæranda til þess að auka vinnuhæfni. Á þeim forsendum telji stofnunin það vera í fullu samræmi við gögn málsins að hafna örorkumati í tilviki kæranda að svo stöddu.

Í því sambandi skuli þó áréttað að það sé ekki hlutverk Tryggingastofnunar að leggja til meðferðar- eða endurhæfingarúrræði, heldur sé sú ábyrgð lögð á lækna kæranda, þ.e. að koma umsækjendum um sjúkra- og endurhæfingagreiðslur og/eða örorkulífeyri í viðeigandi endurhæfingarúrræði sem taki mið af vanda einstaklingsins hverju sinni.

Að öllu framangreindu virtu sé það niðurstaða Tryggingastofnunar að endurhæfing kæranda sé ekki fullreynd. Kærandi hafi því ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 26. gr. og 24. gr. laga um almannatryggingar.

Mikilvægt sé að þeir einstaklingar sem mögulega geti endurheimt vinnuhæfni fullnýti þau endurhæfingarúrræði sem í boði séu áður en til örorkumats komi. Af gögnum málsins verði ekki ráðið að heilsufarsvandi kæranda sé þess eðlis að endurhæfing geti ekki komið að gagni. Með vísan til framangreinds hafi í samræmi við lög og fyrri úrskurðaframkvæmd umsókn kæranda um örorkulífeyri verið synjað. Tryggingastofnun fari því fram á að kærð ákvörðun verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 2. mars 2026, þar sem kæranda var synjað um örorkulífeyri. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort heimilt hafi verið að synja kæranda um örorkulífeyri samkvæmt 24. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar á þeim grundvelli að endurhæfing/viðurkennd meðferð hafi ekki verið fullreynd.

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga um almannatryggingar er réttur til örorkulífeyris bundinn því skilyrði að geta umsækjenda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar.

Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar ber Tryggingastofnun ábyrgð á gerð samþætts sérfræðimats sem er forsenda fyrir greiðslu örorkulífeyris samkvæmt 24. gr. og hlutaörorkulífeyris samkvæmt 25. gr. Í 2. mgr. 26. gr. er tilgreint að áður en til samþætts sérfræðimats komi skuli endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hafi það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd. Tryggingastofnun er heimilt að víkja frá því skilyrði ef það er bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar.

Í 27. gr. laga um almannatryggingar er fjallað um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur. Svohljóðandi eru 1. og 5. mgr.:

„Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur þegar einstaklingur, sem býr við langvarandi eða alvarlegan heilsubrest, eða fötlun, sem talinn er geta haft áhrif til frambúðar á getu hans til virkni á vinnumarkaði, fær viðurkennda meðferð eða tekur virkan þátt í endurhæfingu með það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta. Forsenda fyrir greiðslum er að heilsubrestur einstaklings sé afleiðing af sjúkdómi, slysi eða áfalli og skal við það miðað að heilsubrestur eða fötlun valdi því að hlutaðeigandi einstaklingur geti hvorki stundað vinnu né nám. Heimilt er þó að líta á þátttöku á vinnumarkaði eða nám sem lið í endurhæfingu eða viðurkenndri meðferð að því tilskildu að atvinnuþátttakan eða námið þjóni markmiði viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar samkvæmt fyrirliggjandi endurhæfingaráætlun.

[…]

Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 60 mánuði en þó að hámarki í 12 mánuði í senn. Heimilt er að framlengja greiðslutímabilið um allt að 24 mánuði ef um er að ræða einstakling í mjög viðkvæmri stöðu sem vegna fjölþætts vanda er talinn þarfnast frekari viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar. Þá er auk þess heimilt að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að þrjá mánuði eftir að endurhæfingu lýkur, að því tilskildu að greiðsluþegi sé skráður í atvinnuleit hjá Vinnumálastofnun eða öðrum þjónustuaðila og samþætt sérfræðimat liggi ekki fyrir sem sýni getu til virkni á vinnumarkaði 50% eða minni.“

Í reglugerð nr. 933/2025 er fjallað nánar um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur.

Fyrir liggur læknisvottorð D vegna umsóknar kæranda um örorku, dags. 28. janúar 2026, þar sem greint er frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„Blandin kvíða- og geðlægðarröskun

Streituröskun eftir áfall

Lifraraskanir í þungun, barnsburði og sængurlegu“

Um almenna heilsufarssögu og sjúkrasögu er vísað í læknisvottorð frá 24. nóvember og 15. desember 2025.

Í vottorðinu kemur fram að kærandi hafi verið óvinnufær frá 1. janúar 2022 og að meginorsök óvinnufærni sé kvíði, depurð og verkir. Í vottorðinu kemur fram að kærandi geti ekki snúið aftur að fyrra starfi eða hliðstæðu starfi. Í athugasemdum segir:

„Óska eftir að samhæfingarteymi taki yfir frekari uppvinnslu þessarrar konu, því finn ekki frekari úrræði til hjálpar. Sjá afrit C undirritað af E“

Í samskiptaseðli E, dags. 26. janúar 2026, segir í sjúkrasögu:

„Þetta vottorð er ritað sem fylgigögn með beiðni frá D heimilislækni til samhæfingarteymis um fyrirtöku máls.

Vottorðið er unnið upp úr rafænni sjúkraskrá m.a. viðtalsnótum úr. í C.

A er X árs gömul kona í sambúð. Parið býr í félagslegri íbúð sambýlismanns. A á X ára son, sem býr hjá […]. A missti forræðið á sínum tíma vegna neysluvanda. Hún hefur verið í forræðisdeilu við barnsföður. A umgengst son hennar hjá[…] og hefur hann stundum heima há sér yfir nótt.

[…]

Vinnusaga er stopul. A fær sjúkra- og endurhæfingargreiðslur.

Erfiðleikar hafa fylgt A alla tíð.

[…]

Skv gögnum sjúkraskrár var A sett á […] og fór síðan í fóstur. Tengslaröskun var lýst fyrstu árin þar.

Skor á Adverse Childhood Experiences spurningalistinum er 4/10.

Tilfinningavandi hefur fylgt A frá unga aldri með kvíða, reiði og depurð.

[…]

Í sjúkraskrá er greint frá tveimur sjálfsvígstilraunum.

Ekki finnst saga um greiningu persónuleikaröskunar eða dialektiska atferlismeðferð.

Hegðunarvandi þróaðist og byrjaði A X ára í neyslu - notaði áfengi, gras, róandi og amfetamín, sem varð kjörefnið.

Eina fíknimeðferðin var á Stuðlum um "11. A hefur ekki nýtt AA kerfið.

A hefur greint frá fimm ára edrútímabili, líklega '15-'2O og lýst falli vegna álags, þegar hún var orðin einstæð móðir með X ára gamalt barn.

Næstu árin hefur A viðurkennt spíttneyslu og viljað meina að það hafa veitt henni stöðugleika, því hún sé líklega með ADHD. Tilvísun í ADHD teymi B var samþykkt 12.02.25.

A hefur sagst vera edrú sl. tvö ár – að vísu hafi áfengið verið inni í myndinni.

Í heilbrigðiskerfinu hafa verið áhyggjur um neysluvanda.

Taugasálfræðilegar veikleikar mældust í æsku og skv. gögnum Landspítala háskólasjúkrahúss (LSH) var A við X ára aldur með almennan vitsmunaþroska við neðri mörk meðalgetu, afgerandi þroskamynstur málhömlunar og blandaðra sértækra námserfiðleika sbr. neðangreint.

Var um svipað leyti sett greiningin mótþrjóaþrjóskuröskun.

A hefur ekki getað staðfest hér í C, hvort hún hafi fengið talþjálfun.

Hún hefur lýst dæmigerðum einkennum lesblindu og fékk e-a aðstoð með hana.

Hún hefur tjáð hér eiga erfitt með að skilja mál t.d. í samtölum við […].

A mætti í tvo af fimm bókuðum viðtölum til ur. í inntökufasa C á síðasta ári:

Hún óskaði meðferðar við áfallastreitu, kvíða og svefnerfiðleikum.

Endurtekin þungbær lífsreynsla hefur átt sér stað gegnum ævina.

Vanræksla, ýmis konar ofbeldi og missir eru í áfallasögu.

Kvíð virtist með almennum og félagslegum blæ. Kvíðakast voru með líkamlegum einkennum en viðvarandi áhyggjum af nýju kasti var neitað.

A lýsti mjög lágu sjálfsmati, sem hún tengdi við gagnrýni, dæmingu og ofbeldi í nánum samböndun.

A lysti rofnun svefni.

Fengin var PSG svefnrannsókn LSH í heimamælingu 02.11.25. Frumniðurstöður greina frá óeðlilegum svefnstigum með skertum N3 og engum REM. Ekki var kæfisvefn eða útlimaóeirð. Beðið er frekari túlkunar og ráðgjafar frá göngudeild svefntengdra sjúkdóma LSH.

Fram kom lífstílsvandi með óheilsusamlegu mataræði og lítilli hreyfingu.

Þar sem A réð ekki við að klára inntökufasa í C varð ekki af nánara mati eða meðferð í teyminu.“

Í læknisvottorði D vegna sjúkra- og endurhæfingargreiðslna, dags. 24. nóvember 2025, kemur eftirfarandi m.a. fram í fyrri heilsusögu:

„Vísaði til C (C) sem útskrifaði hana 12.11.2025 þar sem segir :" A var innskrifuð í teymið 12.09.2025 og útskrifast 12.11.2025, hún var því enn í byrjunarfasa þjónustu sem lagt er upp með að vari 6-8 vikur, þar sem viðkomandi mætir x 1 í viku til málastjóra, situr 4 fræðsluerindi og hittir lækni eftir þörfum. A náði að mæta á 3 fræðsluerindi af 4 á tímabilinu. A hitti lækni teymis x 2 og mætti svo ekki í næstu 2 viðtöl en í viðtali hjá lækni teymis þann 16.10.2025 var send beiðni í F-blóðrannsókn og í svefnrannsókn.“

Þá segir undir útskýringu í þátttöku og virkni erfiði:

„Í bréfi C kemur fram: " Mæting hefur verið ábótavant og stendur nú í 73% þegar lágmarksmæting í teymið er 80%. Aðspurð segist A ekki hafa lesið skilaboðin nægilega vel en ur bendir henni á að í símtali við ur þann 6.11 sl. var mikilvægi mætingar ítrekað og planað að mætingasamningur yrði gerður í bókuðu viðtali hjá ur daginn eftir eða þann 7.11 sl. A mætti ekki í þann viðtalstíma og boðaði ekki forföll. Einnig hafði A ekki samband við teymið í kjölfarið né eftir að beiðni þar um var send til hennar í gegnum Heilsuveruskilaboð. Komið er því að útskrift úr teymi og sýnir A því skilning en veit þó ekki hvað tekur við. Ur hvetur hana að setja sig í samband við sína heilsugæslu og fá heimilislækni til að finna út úr því með sér hver næstu skref verða. Einnig er A upplýst um tilkynningaskyldu teymis til TR varðandi útskrift og getur tengst framfærslumálum hennar næstu mánuði".“

Jafnframt kemur fram að læknir biðji Tryggingastofnun um aðstoð þar sem kærandi komi alls staðar að lokuðum dyrum. Send hafi verið tilvísun á Reykjalund en henni hafi verið synjað 4. apríl 2025 vegna fíknivanda sem þurfi að meðhöndla. Tekið er fram að í synjun Reykjalundar segi: „Samkvæmt nótum frá B 12.11. þá er sterkur grunur um virkan neysluvanda. Ef saga um fíknivanda þarf viðkomandi að hafa haldið sig frá notkun vímuefna.“

Einnig liggur fyrir sjúkradagpeningavottorð D, dags. 31. mars 2026. 

Í fyrirliggjandi spurningalista vegna færniskerðingar, sem kærandi lagði fram með umsókn um örorkumat, svaraði hún spurningum sem snúa að líkamlegri og andlegri færni. Af svörum kæranda verður ráðið að hún eigi erfitt með hægðir og sumar hreyfingar vegna verkja. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hún glími við geðræn vandamál að svo sé og tilgreinir í því sambandi að hún sé með þunglyndi, ofsakvíða, Asperger og OCD og sé komin í ADHD teymið.

Í sjálfsmati vegna örorku, dags. 31. desember 2025, kemur fram að kærandi sé ekki á vinnumarkaði vegna heilsubrests eða fötlunar og að hún hafi síðast verið í launuðu starfi á árinu 2022. Þá kemur fram að kærandi meti starfsgetu sína enga og að það sé ekki mikilvægt fyrir hana að vera í vinnu. Kærandi tilgreinir að hún hafi verið í endurhæfingu og ekki hafi verið mikill árangur af henni.

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, leggur sjálfstætt mat á öll fyrirliggjandi gögn. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar skal endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hefur það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd áður en til samþætts sérfræðimats kemur. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að endurhæfing/viðurkennd meðferð hafi ekki verið fullreynd. Þá var kæranda leiðbeint að fá ráðgjöf hjá heimilislækni um þau endurhæfingarúrræði sem væru í boði.

Samkvæmt gögnum málsins fékk kærandi greiddan endurhæfingarlífeyri í samtals 12 mánuði á árunum 2017 til 2019 og fékk greiddar sjúkra- og endurhæfingargreiðslur á tímabilinu 1. september 2025 til 28. febrúar 2026. Kærandi hefur meðal annars verið greind með blandna kvíða- og geðlægðarröskun og streituröskun eftir áfall. Þá er saga um fíknivanda. Samkvæmt gögnum málsins var kærandi útskrifuð úr geðheilsuteymi suður 12. nóvember 2025 vegna slæmrar mætingar. Þá var kæranda synjað um endurhæfingu hjá Reykjalundi 4. apríl 2025 vegna fíknivanda.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ekki verði ráðið af upplýsingum í framangreindum gögnum að frekari endurhæfing geti ekki stuðlað að aukinni færni til atvinnuþátttöku. Þá liggur fyrir að kærandi hefur einungis fengið greiddar sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í sex mánuði mánuði en heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 84 mánuði samkvæmt 5. mgr. 27. gr. laga um almannatryggingar. Í ljósi framangreinds telur úrskurðarnefnd velferðarmála rétt að kærandi láti reyna á endurhæfingu áður en til örorkumats kemur.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 2. mars 2026, um að synja kæranda um örorkulífeyri.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, um örorkulífeyri, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir