1371/2026. Úrskurður frá 23. júní 2026

Hinn 23. júní 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1371/2026 í máli ÚNU 26040022.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 27. apríl 2026, kærði […] til úrskurðarnefndar um upplýs­inga­mál ákvörðun Akureyrarbæjar að synja beiðni hans um aðgang að gögnum. Hinn 19. apríl 2026 óskaði kærandi eftir upplýsingum um eftirfarandi atriði:
 

1. Fjölda tilkynninga, skv. IV. kafla barnaverndarlaga, nr. 80/2002, varðandi barn eða börn með:
   1. íslenskt ríkisfang,
   2. ýmist úkraínskt, venesúelskt, írakskt, íranskt, palestínskt, sómalskt, nígerískt, sýr­lenskt, afganskt eða kólumbískt ríkisfang,
   3. annað ríkisfang.
2. Fjölda ákvarðana um að hefja könnun máls, sbr. V. kafla barnaverndarlaga, nr. 80/2002, varðandi barn eða börn með:
   1. íslenskt ríkisfang,
   2. ýmist úkraínskt, venesúelskt, írakskt, íranskt, palestínskt, sómalskt, nígerískt, sýr­lenskt, afganskt eða kólumbískt ríkisfang,
   3. annað ríkisfang.
3. Fjölda ákvarðana um ráðstafanir, skv. VI. kafla barnaverndarlaga, nr. 80/2002, sund­ur­lið­að­ar eftir því hvort þær heyrðu undir 23. gr., 23. gr. a, 24. gr., 25. gr., 26. gr., 27. gr., 28. gr., 29. gr., 30. gr. eða 31. gr. barnaverndarlaga, varðandi barn eða börn með:
   1. íslenskt ríkisfang,
   2. ýmist úkraínskt, venesúelskt, írakskt, íranskt, palestínskt, sómalskt, nígerískt, sýr­lenskt, afganskt eða kólumbískt ríkisfang,
   3. annað ríkisfang.

 
Óskað var eftir að upplýsingarnar yrðu afhentar í töfluformi (svo sem Excel). Akureyrarbær svar­aði erindinu 20. apríl 2026. Í svarinu kom fram að gögnin væru ekki fyrir­liggj­andi í skilningi 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012. Þá væri sveitarfélaginu ekki skylt að útbúa ný skjöl, sbr. 3. málsl. sömu málsgreinar, enda teldust upplýsingar sem þyrfti að afla, vinna eða draga saman sér­staklega ekki fyrirliggjandi í skilningi ákvæðisins. Sveitarfélagið vísaði jafn­framt til þess að ekki væri unnt að taka saman og afhenda framangreinda tölfræði þar sem hún varðaði viðkvæma einka­hags­muni í skilningi 9. gr. laganna.
 
Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi dragi í efa að Akureyrarbær hafi engar upplýs­ingar um ríkis­fang barna í barnaverndarmálum, enda sé nær ómögulegt að vinna slíkt mál án þeirra. Telur kær­andi upplýsingar um ríkisföng því liggja fyrir í upplýsingakerfum bæjarins. Þá megi hæglega fletta ríkisfangi upp í Þjóðarsýn með kennitölum viðkomandi barna.
 
Kærandi mótmælir því þannig að upplýsingarnar séu ekki fyrirliggjandi og vísar til úrskurðar­fram­kvæmd­ar þess efnis að gögn í gagnagrunnum teljist fyrirliggjandi ef afhending krefjist óverulegrar fyrir­hafnar, svo sem einfalds útdráttar eða vistunar gagna í þeirri mynd sem þau liggja fyrir í við­kom­andi gagnagrunni.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Akureyrarbæ þann 29. apríl 2026 og sveitarfélaginu gefinn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að úrskurðarnefnd um upp­lýs­inga­mál yrði afhent þau gögn sem kær­an varðar.
 
Umsögn sveitarfélagsins barst úrskurðarnefndinni 12. maí 2026. Í upphafi er tekið fram að beiðni sé beint til Akureyrarbæjar en sveitarfélagið sé leiðandi sveitarfélag fyrir barnaverndarþjónustu á Norðurlandi eystra.
 
Í umsögn­inni kemur fram að sú samantekt sem kærandi óski eftir liggi ekki fyrir hjá sveitarfélaginu sem sjálfstætt eða fyrirliggjandi gagn. Gögn barnaverndar séu skráð í OneSystems-skjalakerfi og byggist á einstaklingsbundnum málum, tilkynningum, könnunum, ákvörðunum, ráðstöfunum og öðrum gögnum sem varði mjög viðkvæmar persónulegar aðstæður barna og fjölskyldna þeirra. Þá sé ríkisfang barns ekki í öllum tilvikum sjálfstæð, áreiðanleg og söguleg flokkunarbreyta í þeim gögn­um sem barnaverndarþjónustan noti við málsmeðferð. Ríkisfang geti breyst, fleira en eitt ríkis­fang geti komið til greina og í einhverjum tilvikum þurfi að staðreyna upplýsingar með saman­burði við önnur gögn eða kerfi. Þær upplýsingar sem barnaverndarþjónustan á Akureyri hafi tekið saman úr barnaverndarmálum í OneSystems sem varði ríkisfang sé flokkunin íslenskt barn, erlent barn og vegalaust barn. Þessi skráning sé í samræmi við kröfur Barna- og fjölskyldustofu og hægt sé að finna upplýsingarnar í opinberum skýrslum Barna- og fjölskyldustofu.
 
Fram kemur að beiðni kæranda sé þannig ekki beiðni um tiltekið fyrirliggjandi skjal heldur beiðni um nýja tölfræðilega úrvinnslu úr barnaverndargögnum sveitarfélagsins.
 
Til að verða við beiðninni þyrfti að fara kerfisbundið yfir mikinn fjölda mála og skráninga á þriggja ára tímabili, yfirfara hvert mál handvirkt, meta það sérstaklega og flokka samkvæmt við­mið­um sem ekki liggi fyrir sem tilbúin tölfræðileg úrtaksbreyta. Ekki nægi að sækja eitt skjal eða keyra staðlaða skýrslu til að fá lista yfir málin.
 
Að mati sveitarfélagsins mætti gera ráð fyrir að skoða þyrfti yfir 1145 mál miðað við mál frá árinu 2023 auk allra mála sem hafi hafist á árunum 2024 og 2025. Miða mætti við að könnun hvers máls tæki að meðaltali 30 mínútur eða samtals 572 klst., ef miðað væri við vinnuna við yfirferð, vinnslu og skrásetningu. Tilkynningar sem væru hluti af þessum málum teldust með í þeim tímafjölda en í 502 tilfellum hefði verið ákveðið að hefja ekki könnun vegna tilkynningar. Það þyrfti því einnig að fara yfir þær tilkynningar og væri miðað við að það tæki að meðaltali 10 mínútur fyrir hvert mál eða alls 83 klst. Undirbúningur vinnunnar myndi hins vegar taka töluverðan tíma þar sem yfir­fara þyrfti öll mál sem hefðu verið skráð í OneSystems-skjalakerfið, þar sem kerfið byði ekki upp á yfir­lit yfir mál sem hefðu verið til meðferðar á tilteknu tímabili. Gömul mál sem skráð væru í eldra skrán­ingarkerfi hefðu verið flutt yfir í skjalakerfið og yrði því að fara yfir öll barnaverndar­mál í kerf­inu, sem tæki mikinn tíma. Þar sem ekki væri hægt að draga upplýsingarnar um virk mál á þess­um tíma úr skjalakerfinu væri áætlað að vinna við undirbúning, þ.e. að skera úr álita­mál­um, finna mál, yfirfara dagsetn­ing­ar, lögheimili o.fl. myndi taka 400 klst. Þannig mætti gera ráð fyrir að heildarfjöldi vinnustunda við samantektina yrði 1055 klst.
 
Vinnan fæli í sér mikla handvirka vinnu starfsmanna auk eftirlits og yfirferðar annarra aðila, sem drægi sérfræðinga frá lögbundnum verkefnum. Beiðnin krefðist ekki aðeins afmörkunar mála og taln­ingar skjala heldur faglegrar yfirferðar og flokkunar allra barnaverndarmála á þriggja ára tímabili, staðfestingar ríkisfangs og persónuverndarmats á samsettri tölfræði um börn. Þá flækti það að mati sveitarfélagsins hlutina enn frekar að aðild sveitarfélaga að barnaverndarþjónustunni á Norðurlandi eystra hefði tekið breytingum á umræddu tímabili. Því þyrfti jafnframt að taka afstöðu til þess hvort mál sveitarfélaga sem bæst hefðu við á þessu tímabili ættu að vera hluti af beiðninni.
 
Þá segir í umsögn sveitarfélagsins að upplýsingarnar varði einka- og fjölskyldumálefni barna. Barna­verndarmál séu í eðli sínu meðal viðkvæmustu mála sem sveitarfélög fari með. Að mati sveit­ar­félagsins geti tölfræðilegar upplýsingar eftir atvikum verið ópersónugreinanlegar. Ef sund­ur­liðun sé hins vegar svo þröng að hægt sé að leiða líkur að því hvaða barn eða fjölskylda eigi í hlut, verði upplýsingarnar persónugreinanlegar í skilningi persónuverndarlaga og varði þá einka- og fjölskyldumálefni í skilningi 9. gr. upplýsingalaga. Þetta eigi sérstaklega við þegar um sé að ræða fámenn ríkisföng og lítil skólasamfélög. Þó ríkisfang teljist í eðli sínu ekki til við­kvæmra persónu­upplýsinga eitt og sér, hefði það sérstaka þýðingu í þessu samhengi.
 
Umsögn Akureyrarbæjar var kynnt kæranda þann 12. maí 2026, og honum gefinn kostur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Frekari athugasemdir bárust ekki frá kæranda.
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórnsýslu­laga nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við úrlausn þess.
 

Niðurstaða

Mál þetta varðar beiðni kæranda til Akureyrarbæjar um tölfræðiupplýsingar um ríkisföng barna sem njóta þjónustu sveitarfélagsins. Akureyrarbær kveður að ekki liggi fyrir gagn með þessum upp­lýs­ingum og að ekki sé hægt að kalla það fram með einföldum skipunum í gagnagrunnum sveit­arfélagsins, heldur myndi það útheimta umfangsmikla vinnu að útbúa gagnið í þeirri mynd sem kærandi óskar eftir.
 
Í 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, er mælt fyrir um að upplýsingaréttur almennings nái til aðgangs að fyrirliggjandi gögnum sem varði tiltekið mál og aðgangs að tilteknum fyrirliggjandi gögnum. Samkvæmt 3. málsl. 1. mgr. er ekki skylt að útbúa ný skjöl eða önnur gögn í ríkari mæli en leiðir af 3. mgr. 5. gr. lag­anna þar sem mælt er fyrir um að ef ákvæði 6.–10. gr. laganna eigi aðeins við um hluta gagns skuli veita aðgang að öðrum hlutum þess. Í athugasemdum við 5. gr. í greinargerð með frum­varpi því sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, segir að skilyrði þess að gagn sé undirorpið upp­lýs­ingarétti sé að það liggi fyrir hjá þeim sem fær beiðni um aðgang til afgreiðslu. Þá segir enn fremur að réttur til aðgangs að gögnum nái þannig aðeins til þeirra gagna sem til eru og fyrir liggja á þeim tímapunkti þegar beiðni um aðgang er sett fram og í þeirri mynd sem þau eru á þeim tíma.
 
Úrskurðarnefndin hefur ekki forsendur til að draga í efa þá fullyrðingu Akureyrarbæjar að gagn með um­beðnum upplýsingum sé ekki fyrirliggjandi hjá sveitarfélaginu. Þá kemur fram í umsögn sveit­arfélagsins að upplýsingar um ríkisfang barna í einstökum málum sé að finna í skjala­vist­un­ar­kerfi sveitarfélagsins ef skoðað er handvirkt hvert og eitt skráð mál. Þó verði að setja fyrirvara um það að þær upplýsingar séu ávallt réttar. Jafnvel þótt hjá sveitarfélaginu lægju fyrir allar nauðsyn­leg­ar upplýsingar til að kalla fram það gagn sem óskað var eftir er ljóst að ekki væri unnt að gera það með tiltölulega einföldum hætti, svo sem með nokkrum einföldum skipunum í gagna­grunni, held­ur þyrfti að ráðast í nokkuð umfangsmikla vinnu sem m.a. fæli í sér handvirka úrvinnslu og yfir­ferð sérfræðinga á vegum sveitarfélagsins. Að framangreindu virtu og með vísan til 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga telur úrskurðarnefndin að Akureyrarbæ sé ekki skylt að verða við beiðni kær­anda.
 
Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að umbeðið gagn sé ekki fyrirliggjandi hjá Akureyrarbæ í skilningi upplýsingalaga. Þar af leiðandi liggur ekki fyrir gagn sem réttur kæranda gæti náð til samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga. Því telur nefndin rétt, á þeim grundvelli, að stað­festa ákvörðun Akureyrarbæjar um afgreiðslu beiðni kæranda.
 

Úrskurðarorð

Staðfest er ákvörðun Akureyrarbæjar, dags. 20. apríl 2026, um afgreiðslu beiðni kæranda, […], dags. 19. apríl 2026, um aðgang að tölfræðiupplýsingum.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir