1342/2026. Úrskurður frá 10. mars 2026

Hinn 10. mars 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1342/2026 í máli ÚNU 26010005.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 8. janúar 2026, kærði […] til úrskurðarnefndar um upplýs­inga­mál ákvörðun Völustalls ehf. að synja upplýsingabeiðni hans.
 
Með erindi, dags. 7. janúar 2026, óskaði kærandi eftir upp­lýs­ingum um öll skráð gæludýr í gagnagrunninum Dýra­auð­kenni, sem starfræktur er af fyrirtækinu Völustalli ehf., nánar tiltekið allar þær upplýsingar sem vörðuðu hvert skráð gælu­dýr og birtust á vefsíðu Dýra­auð­kennis þegar dýri væri flett upp. Fyrir eiganda dýrs væru upp­lýsingarnar nafn, heimilisfang, sveit­arfélag, símanúmer og netfang. Fyrir gæludýr væru upp­lýs­ingarnar örmerki, nafn, kyn, tegund, fæðingardagur, hvort dýr væri gelt, litur og hvort dýr væri skráð týnt. Kærandi fékk svar daginn eftir þar sem fram kom að ekki væri skylt að verða við beiðni kæranda.
 
Í kæru til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að hægt sé án mikillar fyrirhafnar að draga allar upp­lýsingar úr gagnagrunninum Dýraauðkenni og flytja þær yfir á annað form, t.d. excel-form, til af­hendingar.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Völustalli ehf. með erindi, dags. 9. janúar 2026, og kostur gefinn á að koma á fram­færi umsögn um kæruna.
 
Umsögn Völustalls ehf. barst úrskurðarnefndinni með erindi, dags. 22. janúar 2026. Í umsögn­inni kemur fram að beiðni kæranda lúti ekki að fyrirliggjandi gögnum í skilningi upplýsingalaga heldur umfangsmiklum gagnagrunni sem innihaldi rúmlega 117 þúsund skráningar. Upplýsingalög geri ekki ráð fyrir að veittur sé aðgangur að heilum gagnagrunnum eða útdráttum úr þeim þegar það krefst verulegrar úrvinnslu eða vinnslu nýrra gagna. Aðeins einn starfsmaður starfi hjá Völustalli ehf. Ef ráðast ætti í að afrita gagnagrunninn eða taka saman upplýsingarnar sem kærandi óskaði eftir þyrfti að yfirfara allar upplýsingar handvirkt og fjarlægja úr þeim upplýsingar sem féllu undir 9. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, svo sem símanúmer og netföng eigenda gæludýra. Að fjarlægja persónugreinanlegar upplýsingar úr gögnum frá yfir hundrað þúsund dýraeigendum væri verkefni sem útheimti mikla vinnu og mikinn tíma. Ekki væri hægt að draga upplýsingar úr gagnagrunnin­um í excel-skjal líkt og kærandi héldi fram.
 
Umsögn Völustalls ehf. var kynnt kæranda með erindi, dags. 9. febrúar 2026, og honum gefinn kostur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Athugasemdir kæranda bárust nefndinni með erindi, dags. 23. febrúar 2026. Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins, sbr. 31. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Úrskurðar­nefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við úrlausn þess.
 

Niðurstaða

1.

Mál þetta varðar beiðni kæranda um upplýsingar um öll skráð gæludýr í gagnagrunninum Dýra­auð­kenni, nánar tiltekið allar upplýsingar um hvert skráð gæludýr sem birtast á vefsíðu gagna­grunnsins þegar dýri er flett upp.
 
Gagnagrunnurinn Dýraauðkenni hefur að geyma upplýsingar um örmerkingar og einstaklings­merk­ingar gæludýra. Hann er aðgengilegur á vefsíðunni Dýraauðkenni.is, þar sem dýralæknar geta skráð ný gæludýr í gagnagrunninn og flett upp örmerkjum og einstaklingsmerkjum gæludýra auk þess sem eigendur gæludýra geta uppfært upplýsingar um gæludýr sín, framkvæmt eigendaskipti og sett inn myndir. Gagnagrunnurinn og vefsíðan eru starfrækt af félaginu Völustalli ehf., sem er í eigu Dýralæknafélags Íslands. Úrskurðarnefndin lítur svo á að beiðni kæranda hafi verið beint að Völustalli ehf. sem hafi tekið hina kærðu ákvörðun og sé þannig hinn kærði aðili í málinu.
 
Völustallur ehf. heyrir ekki undir gildissvið upplýsingalaga samkvæmt 2. gr. laganna. Í 3. gr. lag­anna er hins vegar mælt fyrir um að lögin taki til einkaaðila, hvort sem þeir eru í opinberri eigu eða ekki, að því leyti sem þeim hefur með lögum eða með ákvörðun eða samningi sem byggist á heimild í lögum verið falið að taka stjórnvaldsákvörðun eða sinna þjónustu sem kveðið er á um í lögum að stjórnvald skuli sinna eða telst að öðru leyti liður í opinberu hlutverki stjórnvalds.
 
Í 1. mgr. 22. gr. laga um velferð dýra, nr. 55/2013, er kveðið á um að skylt sé að einstaklingsmerkja kanínur, ketti, hunda, geitur, hross, nautgripi, sauðfé og svín. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar ber Matvælastofnun ábyrgð á að starfræktir séu gagnagrunnar um skráningu einstaklingsmerkja samkvæmt 1. mgr. lagagreinarinnar. Stofnuninni sé heimilt að fela öðrum starfrækslu gagnagrunns með samningi. Í 11. gr. reglugerðar um velferð gæludýra, nr. 80/2016, segir að umráðamanni hunda, katta og kan­ína sé skylt að auðkenna öll dýr með einstaklingsörmerki, sem skráð skuli í mið­lægan gagnagrunn sem samþykktur sé eða rekinn af Matvælastofnun. Samkvæmt notenda­skil­málum gagnagrunnsins Dýra­auðkennis hefur Matvælastofnun óskað eftir því að nýta gagna­grunn­inn til að uppfylla fram­angreindar skyldur. Að þessu virtu telur úrskurðarnefndin að Völustallur ehf. falli undir gildis­svið upplýsingalaga samkvæmt 3. gr. laganna að því er varðar starfrækslu gagna­grunnsins Dýraauð­kennis, og að beiðni kæranda falli þannig undir gildissvið laganna. Því verður hin kærða ákvörð­un Völustalls ehf. tekin til efnislegrar endurskoðunar.
 

2.

Kærandi telur að hægt sé að draga umbeðnar upplýsingar út úr gagna­grunn­inum án mikillar fyrirhafnar og flytja yfir í t.d. excel-skjal. Af hálfu kærða hefur kom­ið fram að gagnagrunnurinn sé umfangs­mikill. Ekki sé hægt að draga upplýsingarnar út úr gagna­grunn­inum með þeim hætti sem kærandi lýsir. Þá starfi aðeins einn starfsmaður við að halda úti gagna­grunn­inum. Að verða við beiðni kær­anda myndi útheimta mikla vinnu auk þess sem yfirfara þyrfti upplýsingarnar eftir á með hliðsjón af takmörkunarákvæðum upplýsingalaga.
 
Í 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, er mælt fyrir um að upplýsingaréttur almennings nái til fyrirliggjandi gagna sem varða tiltekið mál og tiltekinna fyrirliggjandi gagna. Samkvæmt 3. málsl. 1. mgr. er ekki skylt að útbúa ný skjöl eða önnur gögn í ríkari mæli en leiðir af 3. mgr. 5. gr. laganna þar sem mælt er fyrir um að ef ákvæði 6.–10. gr. laganna eigi aðeins við um hluta gagns skuli veita aðgang að öðrum hlutum þess. Í athugasemdum við 5. gr. í greinargerð með frum­varpi því sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, segir að skilyrði þess að gagn sé undir­orpið upplýsingarétti sé að það liggi fyrir hjá þeim sem fær beiðni um aðgang til afgreiðslu. Þá segir enn fremur að réttur til aðgangs að gögnum nái þannig aðeins til þeirra gagna sem til eru og fyrir liggja á þeim tímapunkti þegar beiðni um aðgang er sett fram og í þeirri mynd sem þau eru á þeim tíma.
 
Af gögnum málsins verður ráðið að í vörslu Völustalls ehf. liggi ekki fyrir gagn með þeim upp­lýsingum sem kærandi óskaði eftir. Úrskurðarnefndin hefur ekki forsendur til að draga það í efa. Nefndin leggur þann skilning í upplýsingar frá Völustalli ehf. að ekki sé hægt að kalla fram yfirlit yfir umbeðnar upplýsingar með einföldum hætti. Að framangreindu virtu og með vísan til 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga telur úrskurðarnefndin að Völustalli ehf. sé ekki skylt að verða við beiðni kæranda.
 
Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að gagn með umbeðnum upplýsingum sé ekki fyrirliggjandi hjá Völustalli ehf. í skilningi upplýsingalaga. Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. upplýs­inga­laga er heimilt að bera synjun beiðni um aðgang að gögnum samkvæmt lögunum undir úr­skurð­arnefnd um upplýs­inga­mál. Hið sama gildir um synjun beiðni um að afhenda gögn á því formi sem óskað er. Því liggur ekki fyrir synjun beiðni um afhendingu gagna í skilningi 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga og verður því staðfest afgreiðsla Völustalls ehf. á beiðni kæranda.
 

Úrskurðarorð

Staðfest er ákvörðun Völustalls ehf., dags. 8. janúar 2026, um afgreiðslu beiðni kæranda, […].
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir