1328/2025. Úrskurður frá 18. desember 2025

Hinn 18. desember 2025 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1328/2025 í máli ÚNU 25060007.
 

Kæra og málsatvik

Með tveimur erindum, dags. 17. júní 2025, kærði […] til úrskurðarnefndar um upplýsingamál synjun embættis landlæknis á beiðnum hennar um aðgang að upplýsingum.
 
Á vef Stjórnarráðs Íslands birtist frétt 25. mars 2025 um að heilbrigðisráðherra hefði heimilað sótt­varnalækni að ganga til kaupa á mótefni við RS-veiru (Beyfortus) til tveggja ára. Bólusetning með efninu yrði í boði fyrir 4.500 ungbörn næsta vetur og einnig 2026–2027. Kærandi sendi tölvu­póst til embættis landlæknis sama dag, vísaði til fréttarinnar og óskaði eftir upplýsingum um hverjir væru framleiðendur mótefnisins. Þá óskaði kærandi með tölvupósti sama dag einnig eftir upp­lýs­ing­um um kostnaðinn við hvern lyfjaskammt.
 
Svar barst frá sóttvarnalækni með tölvupósti 31. mars 2025 og kom þar fram að Sanofi væri fram­leið­andi mótefnisins en verð væri ekki fyrirliggjandi. Kærandi svaraði tölvupóstinum 3. apríl 2025 og benti meðal annars á að framleiðandi mótefnisins væri AstraZeneca. Þá vísaði kærandi til tiltek­inna verðupplýsinga um mótefnið og spurði hvort það verð hefði breyst eða væri umsemjanlegt. Með tölvupósti 27. maí 2025 óskaði kærandi eftir upplýsingum um hvert væri verðið fyrir 4.500 skammta af mótefninu og hvort ráðgert væri að kaupa meira af efninu á tilteknu tímamarki.
 
Í framangreindu sambandi tekur úrskurðarnefndin fram að sóttvarnalæknir starfar á vegum land­lækn­is­embættisins, sbr. 2. mgr. 4. gr. sóttvarnalaga, nr. 19/1997. Í úrskurði þessum er því vísað til land­læknis eða landlæknisembættisins þótt þau erindi sem lýst er kunni að vera sett fram í nafni sótt­varnalæknis.
 
Á vef Stjórnarráðs Íslands birtist önnur frétt 21. maí 2025 þar sem meðal annars kom fram að heil­brigðisráðherra hefði ákveðið að veita fjármagn til HPV-bólusetningar fyrir drengi upp í 18 ára aldur og að bólusetningar myndu hefjast næsta haust. Með tölvupósti 30. sama mánaðar til emb­ætt­is landlæknis vísaði kærandi til fréttarinnar og óskaði eftir upplýsingum um skammtaverð bólu­efnis­ins Gardasil og hversu margir skammtar yrðu keyptir fyrir veturinn.
 
Embætti landlæknis svaraði erindunum með tveimur tölvupóstum 13. júní 2025 og synjaði beiðn­um kæranda um aðgang að upplýsingum um einingarverð Gardasil og Beyfortus með vísan til 9. og 10. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Þá upplýsti embættið hversu marga skammta stæði til að kaupa af Beyfortus en að ekki væri vitað hversu margir skammtar af Gardasil yrðu notaðir næsta vetur.
 
Í kæru bendir kærandi meðal annars á að samkvæmt upplýsingum af veraldarvefnum sé verð á hvern skammt af Beyfortus 500–1.000 bandarískir dollarar en verðið fari eftir skammtastærð. Fram­leið­andi Beyfortus sé AstraZeneca en fyrirtækið hafi skilað markaðsleyfi sínu varðandi bóluefni við Covid vegna alvarlegra aukaverkana. Í málinu virðist eiga nota sömu ástæðu og var færð fram fyrir synjun um upplýsingar varðandi Covid-bóluefnin.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt embætti landlæknis með erindi 19. júní 2025 og embættinu veittur kostur á að koma framfæri umsögn um hana. Jafnframt var þess óskað að embættið léti úrskurðarnefnd um upp­lýsingamál í té afrit af þeim gögnum sem kæran lyti að.
 
Umsögn embætti landlæknis barst úrskurðarnefndinni 30. júní 2025 og meðfylgjandi henni voru þau gögn sem embættið taldi að kæran lyti að.
 
Í umsögn embættis landlæknis kemur fram að beiðni kæranda hafi verið synjað grundvelli 9. gr. upp­lýsingalaga þar sem umbeðnar upplýsingar varði mikilvæga virka fjárhags- eða við­skipta­hags­muni fyrirtækja. Við meðferð málsins hafi verið leitað afstöðu samningsaðila embættisins varðandi af­hendingu upplýsinganna, sbr. 2. mgr. 17. gr. upplýsingalaga. Samningsaðili hafi lýst sig and­vígan því að veittur yrði aðgangur að umræddum upplýsingum á grundvelli viðskiptahagsmuna sinna og viðskiptatengsla við framleiðanda umræddra bóluefna. Embætti landlæknis hafi talið rétt að virða þá afstöðu samningsaðila síns.
 
Framangreindu til viðbótar hafi embættið litið til almannahagsmuna samkvæmt 10. gr. upplýs­inga­laga. Embættið telji að upplýsingagjöf um verð á bóluefnum geti leitt til þess að óhagstæðari samn­ingar fáist síðar meir og sé það einnig byggt á upplýsingum frá seljendum umræddra bóluefna hér á landi. Í versta falli geti slík upplýsingagjöf skert aðgengi íslenskra heilbrigðisyfirvalda að bólu­efnum sem geti haft í för með sér mjög neikvæð áhrif á sóttvarnir og lýðheilsu. Þar sem bæði almanna­hagsmunir og hagsmunir viðkomandi fyrirtækja hafi mælt gegn afhendingu umbeðinna upp­lýsinga hafi rök ekki staðið til þess að veita aukinn aðgang að umbeðnum upplýsingum á grund­velli 11. gr. upplýsingalaga.
 
Umsögn embættis landlæknis var kynnt kæranda með erindi 1. júlí 2025 og honum gefinn kostur á að koma á framfæri frekari athugasemdum sem hann og gerði með tölvupósti degi síðar. Kærandi bend­ir meðal annars á að um ráðstöfun skattpeninga sé að ræða og að gagnsæi eigi að ríkja varð­andi meðferð slíkra fjármuna samkvæmt lögum. Fyrir liggi upplýsingar um einingarverð Gardasil á veraldarvefnum auk þess sem upplýsingar hafi fengist með aðstoð gervigreindar um hvað fjögur önnur Evrópulönd greiði fyrir Beyfortus. Kærandi spyr sig hvers vegna engin viðskiptaleynd ríki í þessum löndum þar sem framleiðandi mótefnisins sé sá sami.
 
Auk framangreinds vísar kærandi til þess að Evrópudómstóllinn hafi lagt til grundvallar að fram­kvæmda­stjórn Evrópusambandsins hafi brotið lög með því að viðhalda leynd yfir samningum varð­andi Covid-bóluefni. Fyrst sú leynd hafi ekki staðist lög samkvæmt Evrópudómstólum fái kær­andi ekki séð hvers vegna hún ætti að gilda varðandi umrædd bólu- og mótefni. Upplýsingalög geri ráð fyrir að stjórnvöld rökstyðji ástæðu þess að upplýsingar séu undanþegnar birtingu og sá rök­stuðningur þurfi að standast skoðun. Sé trúnaðarskyldan notuð til að fela upplýsingar um með­ferð skattpeninga án fullnægjandi rökstuðnings geti það vakið spurningar hvort verið sé að virða lögin. Ef úrskurðarnefndin taki undir afgreiðslu beiðninnar sé óskað eftir því að fá afrit af samn­ing­unum og öðrum gögnum sem nefndin hafi fengið í hendurnar varðandi málið.
 
Með erindi 30. september 2025 leitaði úrskurðarnefnd um upplýsingamál eftir afstöðu Vistor ehf. til afhendingar tveggja samninga sem höfðu að geyma umbeðnar upplýsingar. Í svari sem barst nefnd­inni 31. október 2025 lagðist félagið gegn afhendingu þeirra með vísan til 9. gr. upplýs­inga­laga.
 
Í svarinu er meðal annars rakið að umræddir samningar innihaldi afar viðkvæm viðskipta­leyndar­mál, svo sem upplýsingar um verð, afhendingarskilmála, magn og greiðslufyrirkomulag. Umrædd­ar upplýsingar hafi gífurleg áhrif á samkeppnishæfni Vistor ehf. og enn frekar á framleiðendur og um­boðs­aðila Vistors, MSD og Sanofi Pasteur, og telji félagið að afhending þeirra geti valdið öllum þremur félögum verulegu fjárhags- og samkeppnislegu tjóni.
 
Afhending umbeðinna samninga hefði veruleg og víðtæk áhrif, bæði innanlands og á alþjóðlegum mörk­uðum. Í flestum ríkjum innan Evrópska efnahagssvæðisins sé lyfjaverð ákvarðað á grundvelli svo­kallaðs viðmiðunarverðs þar sem verð í einu landi sé notað sem viðmið við ákvörðun verðs í öðru landi. Ef samningsverð á Íslandi yrði birt geti önnur ríki nýtt það sem viðmið með þeim afleið­ingum að framleiðendur bóluefnanna yrðu fyrir beinum fjárhagslegum skaða á stærri mörk­uð­um og samningsstaða þeirra gagnvart erlendum heilbrigðisyfirvöldum veikst verulega.
 
Evrópusambandið hafi í þessu sambandi viðurkennt að birting raunverulegs samningsverðs í einu landi geti raskað viðmiðunarverðakerfum og skaðað sanngjarna samkeppni milli markaða. Trún­að­ur um samningsverð sé forsenda fyrir eðlilegum samningum milli framleiðenda og opinberra aðila í lyfjamálum innan EES. Ísland sé lítið markaðssvæði sem njóti oft sérkjara í formi af­slátta og sveigjanlegra afhendingarskilmála, sem aðeins sé veitt á grundvelli trúnaðar. Ef slíkar upp­lýs­ing­ar séu gerðar opinberar megi telja afar líklegt að framleiðendur verði tregari til að bjóða sér­stök kjör eða jafnvel láta af samstarfi. Þetta hafi í för með sér hærri útgjöld fyrir opinbera aðila og geti takmarkað aðgengi að nýjum lyfjum og bóluefnum fyrir íslenska sjúklinga.
 
Birting upplýsinga geti einnig grafið undan möguleikum íslenskra heilbrigðisyfirvalda til að endur­nýja samninginn á hagstæðum kjörum og leitt til þess að framleiðandinn myndi endurskoða samn­ings­skilmála eða framboð til Íslands. Birting þessara upplýsinga hafi því ekki aðeins áhrif á virka við­skiptahagsmuni Sanofi Pasteur og MSD heldur geti hún haft bein áhrif á aðgengi íslensks heil­brigð­is­kerfis að mikilvægum lyfjum. Af þeim ástæðum liggja bæði samkeppnishagsmunir og almenn­ir lýðheilsuhagsmunir bak við það að trúnaður um verð og skilmála sé virtur, enda myndi rof slíks trúnaðar grafa undan trausti framleiðenda til íslenskra stjórnvalda og torvelda áfram­hald­andi samninga um nauðsynleg bóluefni á hagkvæmum kjörum.
 
Samningarnir séu báðir nýlega undirritaðir og innihaldi upplýsingar um virka fjárhags- og við­skipta­hagsmuni; þeir endurspegli raunverulega verðlagningu, afhendingarfyrirkomulag og samn­ings­bundið samstarf sem sé í framkvæmd og hafi bein áhrif á samkeppnisstöðu beggja aðila á mark­aði. Þeir feli því ekki í sér sögulegar upplýsingar heldur gildandi viðskiptaskilmála og upplýs­ing­ar um núverandi samstarf milli embætti landlæknis, Vistor ehf. og umræddra framleiðanda.
 
Þá sé einnig á það bent að Vistor ehf. sé ekki meðvitað um fordæmi, hvorki á Íslandi né á Norður­lönd­unum, um að sambærilegir samningar við alþjóðlega lyfjaframleiðendur hafi verið gerðir opin­berir. Slík ákvörðun hafi því fordæmisgildi og geti haft gífurlegar, víðtækar og neikvæðar afleið­ingar fyrir íslenskan lyfjamarkað og alþjóðlegt samstarf um lyfjainnkaup. Hún myndi raska þeirri alþjóðlegu framkvæmd sem hafi ríkt um trúnað í slíkum samningum og geti haft áhrif á stöðu Íslands sem áreiðanlegs samningsaðila innan evrópska heilbrigðiskerfisins.
 
Með erindi 5. nóvember 2025 afhenti úrskurðarnefnd um upplýsingamál kæranda afrit af athuga­semd­um Vistor ehf. Með tölvupósti degi síðar kom kærandi á framfæri þeim upplýsingum að kær­an hennar lyti eingöngu að því verði sem ríkið greiddi fyrir tiltekin bóluefni en ekki aðgangi að samningum milli embætti landlæknis og Vistor ehf. Þá óskaði kærandi meðal annars eftir að nefnd­in tryggði að drög að úrskurði byggðu á því kæruefni sem hún hefði lagt fram, það er beiðni um aðgang að verðupplýsingum.
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórn­sýslu­laga, nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við úrlausn þess.
 

Niðurstaða

1.

Í máli þessu er deilt um synjun embætti landlæknis á tveimur beiðnum kæranda varðandi aðgang að verðupplýsingum vegna innkaupa á mótefninu Beyfortus og bóluefninu Gardasil. Embætti land­lækn­is afhenti nefndinni afrit af tveimur samningum sem embættið taldi að beiðni kæranda lyti að. Um er að ræða eftirfarandi gögn.
 

1. Rammasamningur milli sóttvarnalæknis/embættis landlæknis, vegna heilbrigðis­ráðu­neyt­is­ins, og Vistor ehf./MSD um kaup á bóluefni gegn pneumókokkum og papillómaveirum til notkunar í almennum bólusetningum á Íslandi, dags. 10. mars 2023.
2. Samningur milli sóttvarnalæknis/embættis landlæknis, vegna heilbrigðisráðuneytis, og Vistor ehf./Sanofi Pasteur um kaup á mótefni gegn RS veiru til notkunar í almennum ónæm­is­aðgerðum ungbarna á Íslandi, undirritaður 7. maí 2025.

 
Í ljósi orðalags beiðna kæranda til embættis landlæknis og þeirra skýringa sem hann hefur komið á fram­færi við meðferð þessa máls lítur úrskurðarnefndin svo á að kæruefnið varði aðeins þær verð­upp­lýsingar sem umræddir samningar hafa að geyma um umrædd bólu- og mótefni. Verður í úr­skurði þessum því ekki tekin afstaða til þess hvort kærandi eigi rétt til aðgangs að öðrum upp­lýs­ing­um sem samningarnir hafa að geyma.
 
Þær verðupplýsingar sem samningarnir hafa að geyma um umrædd efni eru annars vegar 1. gr. samn­ingsins, sem er tilgreindur undir lið 1 hér að framan, en þar koma meðal annars fram upp­lýs­ing­ar um einingarverð bóluefnisins Gardasil. Í greinum 1.1 og 1.2 í samningnum sem er tilgreindur und­ir lið 2 hér að framan koma bæði fram upplýsingar um einingarverð mótefnisins Beyfortus auk upp­lýsinga um árlegt heildarverðmæti samningsins.
 
Um rétt kæranda til aðgangs að umbeðnum upplýsingum fer eftir 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga en sam­kvæmt ákvæð­inu er þeim sem falla undir lögin skylt, sé þess óskað, að veita almenningi aðgang að fyrir­liggj­andi gögnum með þeim takmörkunum sem greinir í 6.–10. gr. laganna.
 

2.

Synjun embættis landlæknis byggir meðal annars á að 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga standi í vegi fyrir afhendingu umbeðinna upplýsinga, með tilliti til hagsmuna samningsaðila embættisins. Í 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga er mælt fyrir um að óheimilt sé að veita almenningi aðgang að upp­lýsingum sem varða mikilvæga virka fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja og annarra lög­aðila sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, nema sá samþykki sem í hlut á. Fyrir liggur að Vistor ehf., sem er aðili að báðum samningunum, leggst gegn afhendingu umbeðinna upplýsinga til kæranda.
 
Í athugasemdum við 9. gr. í frumvarpi því er varð að upplýsingalögum segir meðal annars:
 

Ákvæði 9. gr. frumvarpsins felur í sér nokkurs konar vísireglu um það hvenær rétt sé að halda leyndum upplýsingum um einkahagsmuni. Stjórnvaldi, eða öðrum aðila sem ákvörð­un tekur á grundvelli laganna, er með öðrum orðum ætlað að vega og meta um­beðin gögn með tilliti til þess hvort upplýsingar sem þau hafa að geyma séu þess eðlis að rétt sé að undanþiggja þær aðgangi almennings. Við það mat verður að taka mið af því hvort upplýsingarnar séu samkvæmt almennum sjónarmiðum svo viðkvæmar að þær eigi ekkert erindi við allan þorra manna.

 
Í athugasemdunum segir jafnframt um 2. málsl. greinarinnar:
 

Óheimilt er að veita almenningi aðgang að gögnum um mikilvæga fjárhags- eða við­skipta­hagsmuni fyrirtækja og annarra lögaðila. Þannig er óheimilt að veita upplýsingar um atvinnu-, framleiðslu- og viðskiptaleyndarmál eða viðkvæmar upplýsingar um rekstrar- eða samkeppnisstöðu svo og aðra mikilvæga viðskiptahagsmuni. Hér skiptir miklu að lagt sé mat á tilvik hverju sinni með hliðsjón af hagsmunum þess lögaðila sem upp­lýsingar varða. Við matið þarf almennt að vega saman hagsmuni viðkomandi lög­aðila af því að upplýsingum sé haldið leyndum gagnvart þeim mikilvægu hags­mun­um að upplýsingar um ráðstöfun opinberra hagsmuna séu aðgengilegar almenningi. Þegar lögaðilar gera samninga við opinbera aðila, þar sem ráðstafað er opinberum hags­mun­um, getur þetta sjónarmið haft mikið vægi við ákvörðun um aðgang að upplýs­ing­um.

 
Við beitingu ákvæðis 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga gera lögin ráð fyrir að metið sé í hverju og einu tilviki hvort viðkomandi upplýsingar varði svo mikilvæga fjárhags- eða viðskiptahagsmuni við­komandi fyrirtækja eða annarra lögaðila að ætla megi að þær séu til þess fallnar að valda þeim tjóni, verði þær gerðar opinberar. Við framkvæmd slíks mats verður að líta til þess hversu mikið tjón­ið geti orðið og hversu líklegt það er að tjón muni verða ef aðgangur er veittur að upp­lýs­ing­un­um. Enn fremur verður að líta til eðlis upplýsinganna, framsetningar þeirra og aldurs, svo og hvaða þýðingu þær hafa fyrir þann lögaðila sem um ræðir á þeim tíma er matið fer fram.
 
Þegar allt þetta hefur verið virt verður að meta hvort vegi þyngra, hagsmunir viðkomandi lögaðila af því að upplýsingunum sé haldið leyndum eða þeir hagsmunir sem meginreglu upplýsingalaga um upplýsingarétt almennings er ætlað að tryggja. Líkt og er rakið í fyrrgreindum athugasemdum skipt­ir almennt verulegu máli við mat á hagsmunum almennings hvort og þá að hvaða leyti upp­lýs­ingar sem um ræðir lúta að ákvörðunum um ráðstöfun opinbers fjár. Á þetta reynir sérstaklega þegar lögaðilar gera samninga við opinbera aðila, sem fela í sér að hið opin­bera kaupir af þeim þjón­ustu, verk eða annað. Í ljósi meginreglu upplýsingalaga, sbr. 5. gr. laganna, geta hagsmunir al­menn­ings af því að fá að­gang að slíkum upplýsingum rutt til hliðar við­skiptalegum hagsmunum enda hafi ekki verið sýnt fram á að það valdi viðkomandi samningsaðila tjóni verði upplýsingarnar gerð­ar opinberar.
 
Hefur úrskurðarnefndin m.a. byggt á því í úrskurðum sínum að það sjónarmið, að upplýsingar um um­samið endurgjald opinberra aðila til einkaaðila fyrir veitta þjónustu eða vörur skuli fara leynt, verði að jafnaði að víkja fyrir almennum fyrirmælum upp­lýs­ingalaga um upplýsingarétt almenn­ings, sbr. m.a. úrskurði nefndarinnar nr. 1162/2023, 1202/2024 og 1219/2024. Þá er rétt að líta til þess að fyrir­tæki og aðrir lögaðilar, sem gera samninga við stjórnvöld eða lögaðila er falla undir ákvæði upp­lýsingalaga, verða í senn að vera búin undir að mæta samkeppni frá öðrum sem og að borgar­arnir láti reyna á rétt sinn til aðgangs að upplýsingum um viðkomandi samninga, meðal annars í því skyni að stuðla að gagnsæi í stjórn­sýsl­unni og veita stjórnvöldum aðhald.
 

3.

Svo sem fyrr segir hafa samningarnir sem eru tilgreindir í kafla 1 hér að framan að geyma upp­lýs­ing­ar um einingarverð bóluefnisins Gardasil og mótefnisins Beyfortus. Í þeim samningi sem varðar kaup á mótefninu koma einnig fram upplýsingar um árlegt verðmæti samningsins. Þar sem fyrir liggja upplýsingar um fjölda þeirra lyfjaskammta sem verða keyptir af mótefninu á næstu árum er unnt að ráða einingarverð þess af fyrrnefndum upplýsingum um árlegt verðmæti samningsins.
 
Fyrir liggur að rammasamningurinn, sem tekur meðal annars til kaupa á bóluefninu Gardasil, komst á í kjölfar útboðs nr. 21871 sem varðaði innkaup innan gagnvirks innkaupakerfis og eru upp­lýsingar um heildartilboðsfjárhæðir bjóðenda í útboðinu aðgengilegar almenningi á heimasíðu Fjár­sýslu ríkisins. Á hinn bóginn verður ekki ráðið að upplýsingar um einingarverð umrædds ramma­samnings eða verðupplýsingar í samningnum varðandi kaup á mótefninu Beyfortus hafi verið gerðar aðgengilegar almenningi. Í þessu samhengi þykir rétt að benda á að þær upplýsingar sem kærandi hefur látið nefndinni í té varðandi einingarverð efnanna samsvara ekki þeim einingar­verð­um sem koma fram í fyrirliggjandi samningum.
 
Við mat á því hvort umbeðnar upplýsingar varði mikilvæga virka fjárhags- eða viðskiptahagsmuni hlutaðeigandi félaga í skilningi 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga er þess að gæta að Vistor ehf. hefur meðal annars bent á að opinberun þeirra geti haft neikvæð áhrif á samningsstöðu framleiðanda gagnvart erlendum heilbrigðisyfirvöldum. Þessi sjónarmið Vistor ehf. finna sér stoð í dómi Almenna dómstóls Evrópusambandsins í máli nr. T-689/2021 sem varðaði aðgang að upplýsingum í samningnum sem framkvæmdastjórn Evrópu­sambandsins hafði gert við tiltekin lyfjafyrirtæki varðandi kaup á Covid-bóluefnum.
 
Í þeim dómi var meðal annars deilt um aðgang að upplýsingum um fyrirframgreiðslur og útborg­anir (e. down payments or advance payments) en af dóminum þykir mega ráða að þær upplýsingar hafi verið til þess fallnar að varpa ljósi á verð á lyfjaskömmtum (e. prices per dose), sbr. 102. mgr. dóms­ins. Í dóminum kom fram að framkvæmdastjórnin hefði gengið of langt í vissum takmörk­unum á aðgangi að þeim samningum sem málið snerist um. Hún hefði hins vegar réttilega metið að opin­berun samn­ings­ákvæða sem lutu að útborgunum eða fyrirframgreiðslum gætu veitt keppi­naut­um viðkomandi fyrir­tækja og öðrum kaupendum viðkvæmar viðskiptalegar upplýsingar um viðskipta- og verð­lagn­ingarstefnu viðkomandi fyrirtækja, sbr. 118. mgr. dómsins.
 
Auk framangreinds héldu kærendur því fram í málinu að fyrir hendi væru almannahagsmunir sem mæltu með birtingu umræddra samninga og vægju þyngra en hagsmunir viðkomandi fyrirtækja. Var því þannig m.a. haldið fram að opinberun samninganna myndi skapa traust almennings á hlut­verki framkvæmdastjórnarinnar í sameiginlegum innkaupum á Covid-bóluefnum og notkun opin­berra fjármuna í því sambandi. Jafnframt auka traust almennings á bóluefnunum sjálfum og þannig draga úr varfærni við bólusetningar og rangupplýsingum, sbr. 205 mgr. dómsins. Evrópudóm­stóll­inn hafnaði þessum sjónarmiðum, meðal annars með vísan til þess að kærendur hefðu ekki útskýrt hvern­ig opinberun á viðkvæmum fjárhagslegum upplýsingum sem væri líklega unnt að nota gegn við­komandi fyrirtækjum í samningum þeirra við ríki utan Evrópusambandsins,  þ.m.t. varðandi verð á lyfjaskömmtum, myndi styrkja traust almennings á sameiginlegum innkaupum á Covid-bólu­efnum, sbr. 226. mgr. dómsins.
 
Umræddur dómur laut einkum að túlkun reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1049/2001 um almennan aðgang að skjölum Evrópuþingsins, ráðsins og framkvæmdastjórnarinnar. Þrátt fyrir að dómurinn hafi þannig ekki beina þýðingu við túlkun á ákvæðum upplýsingalaga þykir að mati nefndarinnar mega hafa hliðsjón af dóminum við mat á því hvort upplýsingar um einingarverð bólu­efnisins Gardasil og mótefnisins Beyfortus varði mikilvæga virka fjárhags- eða viðskipta­hags­muni fyrirtækja eða annarra lögaðila í skilningi 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga.
 
Að mati úrskurðarnefndar um upplýsingamál verður að telja að opinberun þeirra upplýsinga sem samningarnir hafa að geyma um einingarverð geti, með sama hætti og kom fram í fyrrgreindum dómi Evrópudómstólsins, varpað ljósi á verðlagningastefnu hlutaðeigandi fyrirtækja og haft í för með sér neikvæðar afleiðingar fyrir þau bæði með tilliti til samkeppni við samkeppnisaðila á mark­aði sem og samninga fyrirtækjanna við aðra kaupendur bóluefna. Þá er til þess að líta að samn­ing­arnir hafa báðir að geyma nýlegar upplýsingar um einingarverð og á það sérstaklega við um þann samn­ing sem var gerður í maí á þessu ári. Jafnframt verður ekki annað ráðið en að báðir samning­arn­ir séu í gildi og að innkaupum á grundvelli þeirra sé ekki lokið.
 
Samkvæmt framangreindu og að virtu eðli umbeðinna upplýsinga að öðru leyti verður að telja að þær upplýsingar sem samningarnir hafa að geyma um einingarverð bóluefnisins Gardasil og mót­efnis­ins Beyfortus varði mikilvæga virka fjárhags- eða viðskiptahagsmuni hlutaðeigandi fyrirtækja í skilningi 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga og að aðgangur kæranda og almennings að þessum upp­lýs­ingum sé til þess fallin að hafa í för með sér tjón fyrir þau.
 
Við mat á því hvort að sanngjarnt og eðlilegt sé að þessar upplýsingar fari leynt þarf að vega og meta framangreinda hagsmuni saman við hagsmuni almennings. Við mat á hagsmunum almenn­ings skiptir töluverðu máli að umbeðnar upplýsingar lúta með beinum hætti að kaupum hins opin­bera á vörum og þar með ráðstöfun opinberra fjármuna.
 
Fyrir liggur að heildartilboðsfjárhæðir í útboðinu, sem var undanfari rammasamningsins varðandi kaup á bóluefninu Gardasil, hafa verið birtar á opinberum vettvangi. Þrátt fyrir að almenningur geti haft sérstaka hagsmuni af því að kynna sér upplýsingar um einingarverð opinberra samninga verð­ur að telja að opinber birting upplýsinga um tilboðsfjárhæðir bjóðenda í opinberu útboði dragi almennt úr vægi þeirra hagsmuna sem væru annars fyrir hendi án slíkrar birtingar. Auk framan­greinds varpar rammasamningurinn ekki nánara ljósi á verðmæti innkaupanna enda kemur þar fram að ekki sé um fasta samningsfjárhæð að ræða heldur sé greitt fyrir afhent magn samkvæmt um­sömdu einingarverði.
 
Svo sem fyrr segir er í samningnum sem varðar kaup á mótefninu Beyfortus að finna upplýsingar um árlegt heildarverðmæti samningsins. Öfugt við framangreindan rammasamning verður ekki séð, eins og áður hefur verið rakið, að birtar hafi verið opinberlega upplýsingar sem varpa ljósi á verðmæti þessara innkaupa og verður því að telja að almenningur hafi töluverða hagsmuni af því að kynna sér þessar upplýsingar. Á hinn bóginn verður ekki framhjá því litið að aðgangur almenn­ings að upplýsingum um árlegt heildarverðmæti samningsins varpar ljósi á einingarverð hans þar sem upplýsingar um fjölda lyfjaskammta hafa þegar verið gerðar opinberar. Þá vegur að mati nefnd­arinnar þungt við hagsmunamatið hversu nýlegur samningurinn er.
 
Eins og áður hefur verið rakið er það mat nefndarinnar að aðgangur kæranda og almennings að umbeðn­um upplýsingum sé til þess fallinn að valda hlutaðeigandi einkaaðilum tjóni. Þá er það mat nefnd­arinnar, eins og atvikum er háttað í þessu máli, að hagsmunir umræddra einkaaðila vegi þyngra en hagsmunir almennings að því að fá aðgang að upplýsingunum. Verður því fallist á með embætti landlæknis að umbeðnar upplýsingar varði mikil­væga virka fjárhags- og viðskipta­hags­muni hlutaðeigandi einkaaðila sem sanngjarnt er og eðli­legt að leynt fari og að embættinu hafi verið heimilt að synja kæranda um aðgang að þessum upp­lýsingum með vísan til 2. málsl. 9. gr. upp­lýsingalaga. Verða ákvarðanir embættis landlæknis því staðfestar.
 
Að endingu þykir einnig rétt að nefna að embætti landlæknis hefur byggt á því að 10. gr. upplýs­inga­laga standi í vegi fyrir afhendingu umbeðinna upplýsinga. Samkvæmt ákvæðinu er heimilt að takmarka aðgang almennings að gögnum þegar mikilvægir almannahagsmunir krefjast enda hafi þau að geyma upplýsingar um eitthvert þeirra atriða sem fram koma í 1. til 6. tölul. ákvæðisins.
 
Í ljósi röksemda embættis landlæknis verður að mati úrskurðarnefndarinnar að telja að 10. gr. upp­lýs­ingalaga gæti jafnframt haft þýðingu við nánara mat á rétti kæranda til aðgangs að umbeðnum gögnum og þá einkum 1. tölul. ákvæðisins sem mælir m.a. fyrir um að heimilt sé að takmarka aðgang þegar upp­lýsingar lúta að öryggi ríkisins. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar um að embætti landlæknis hafi verið heimilt að takmarka aðgang að umbeðnum upplýsingum á grundvelli 9. gr. upplýsingalaga þykir á hinn bóginn ekki þörf á að fjalla nánar um þetta atriði.
 

Úrskurðarorð

Staðfestar eru ákvarðanir embættis landlæknis, dags. 13. júní 2025, að synja beiðnum kæranda, […], um aðgang að upplýsingum.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir