1352/2026. Úrskurður frá 9. apríl 2026

Hinn 9. apríl 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1352/2026 í máli ÚNU 26020015.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 26. febrúar 2026, kærði […] ákvörðun Landspítala um afgreiðslu á beiðni hennar um aðgang að gögnum.
 
Upphaflega beindi kærandi erindi til Landspítalans þann 15. nóvember 2025 með ósk um skil­grein­ingu á tiltekinni glæru sem verið hafði hluti af fyrirlestri forstjóra spítalans á fyrirlestri við Háskóla Íslands þann 28. febrúar 2025. Línurit á glærunni sem um ræðir lýsti prósentuhlutfalli af Íslendingum sem greindir voru með SARS-CoV-2 sem lögðust inn á spítala eftir aldri, flokkað eftir því hvort þeir höfðu (i) ekki verið bólusettir eða fengið einn skammt af bóluefni við sjúk­dómnum, (ii) verið bólusettir tvisvar eða (iii) verið bólusettir oftar en tvisvar. Í erindinu kom fram að kærandi óskaði upplýsinga um heildarfjölda innlagðra sjúklinga sem línuritið byggði á, hver skipt­ingin væri á óbólusettum og þeim sem fengið hefðu eina Covid bólusetningu og hver þessi skipt­ing væri yfir lengri tíma.
 
Þann 2. desember 2025 afhenti Landspítalinn kæranda afrit af „Skýrslu um þróun innlagnahlutfalls vegna Covid-19 frá september 2021 til janúar 2021“, eftir […] lækni. Í svari spítalans til kæranda kom fram að glæran sem um ræddi væri byggð á skýrslunni. Í framhaldinu ítrekaði kær­andi þá ósk sína við spítalann að fá afhentar upplýsingar um það hvernig tölfræðilega skipt­ing­in hefði verið á milli þeirra sem fengið hefðu eina bólusetningu við Covid-19 og þeirra sem ekki höfðu fengið neina bólusetningu.
 
Þann 28. janúar 2026 leitaði kærandi til úrskurðarnefndar um upplýsingamál á þeim grundvelli að hún hefði ekki fengið svör við beiðni sinni um aðgang að gögnum. Kæran var kynnt fyrir Land­spítal­an­um þann 2. febrúar.
 
Þann 24. febrúar 2026 afgreiddi Landspítalinn beiðnina með svohljóðandi ákvörðun:
 

Í meðfylgjandi glæru, sem þú hefur bent á, er vísað til óútgefinnar greinar, og þannig gagna, frá íslenskum vísindamanni. Um er að ræða gögn sem líklega hafa orðið til á grundvelli leyfa samkvæmt lögum nr. 44/2014, um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði. Upplýsingarnar lúta þannig reglum þeirra laga og ekki á valdsviði Landspítala að veita aðgang að þeim. Þrátt fyrir að vísindamaðurinn sé starfsmaður spítalans.
 
Með vísan til framangreinds sér spítalinn sér ekki fært annað en að vísa beiðni þinni frá, þar sem hún tekur ekki til gagna sem liggja fyrir hjá Landspítala.

 
Með erindi til úrskurðarnefndar um upplýsingamál, dags. 26. febrúar, kærði […] framangreinda ákvörðun spítalans. Í kæru kemur fram að hún óski eftir upplýsingum um heildarfjölda innlagðra sem línurit á glærunni byggi á, sundurliðun innan sameinaða hópsins, þ.e. hve margir í þeim hópi hefðu ekki verið bólusettir og hve margir fengið einn skammt og sambærilegri sundurliðun yfir lengra tímabil frá upphafi bólusetninga við Covid-19. Það er þessi kæra, dags. 26. febrúar 2026, sem hér er til úrlausnar.
 
Í kæru sinni vísar kærandi til þess að gögnin sem óskað sé eftir hafi verið notuð í opinberri upplýs­inga­gjöf og kynnt opinberlega á fundi sem sé aðgengilegur á vefsíðu Háskóla Íslands. Glæran hafi verið sett fram undir merkjum Landspítala og gögnin séu því hluti af stjórnsýslu stofnunarinnar.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Landspítala með erindi, dags. 2. mars 2026, og spítalanum gefinn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að Landspítali afhenti úrskurðarnefnd um upp­lýs­inga­mál þau gögn sem kær­an varðar.
 
Umsögn Landspítala barst úrskurðarnefndinni 6. mars 2026. Í henni segir svo:
 

Í tilefni af meðfylgjandi kæru, dags. 26. febrúar sl., áréttar Landspítali að ekki er unnt að veita aðgang að rannsóknargögnum vísindamanna á grundvelli upplýsingalaga. Þá skiptir engu hvort vísindamaður sé starfsmaður spítalans eða ekki. Gögn og upplýsingar sem til verða samkvæmt lögum nr. 44/2014, um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði, lúta ekki gildissviði upplýsingalaga. Þá er enn fremur áréttað að slík gögn eru ekki fyrir­liggj­andi í skjalasafni Landspítala í skilningi 5. gr. upplýsingalaga. Landspítali er t.a.m. ekki ábyrgðaraðili slíkra gagna á grundvelli laga nr. 90/2018, um persónuvernd og með­ferð persónuupplýsinga. Ef slík gögn væru fyrirliggjandi hjá Landspítala myndi spítal­inn aldrei afhenda slík gögn án leyfis vísindasiðanefndar og ábyrgðarmanns rannsóknar, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 44/2014, eða samkvæmt dómsúrskurði. Slík gögn verða ekki af­hent á grundvelli upplýsingalaga. Þau geta innihaldið höfundarréttarvarið efni og mögu­legar aðferðir og niðurstöður sem kunna að njóta einkaleyfaverndar. Rétt er að árétta að ekki er um að ræða umsóknargögn til vísindasiðanefndar. Við gerum okkur grein fyrir að slík gögn falla undir gildissvið upplýsingalaga.
 
Þrátt fyrir allt eru umrædd gögn á engan hátt fyrirliggjandi hjá Landspítala og því vísaði spítalinn beiðninni frá. Í kæru er synjun spítalans kærð. Rétt er að árétta við úr­skurð­arnefndina að Landspítali synjaði ekki beiðni kæranda, heldur var henni vísað frá.

 
Umsögn Landspítala var kynnt kæranda með erindi, dags. 6. mars 2026, og honum gefinn kostur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Í athugasemdum kæranda, dags. 11. mars 2026, kemur fram að beiðnin lúti að tölfræðilegri framsetningu sem birt var á opnum fundi í Háskóla Íslands. Beiðnin snúi því að samantektartölum sem liggi til grundvallar opinberri framsetningu en ekki að frumgögnum vísindarannsóknar eða persónugreinanlegum upplýsingum.  
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórnsýslu­laga, nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við meðferð þess.
 

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um afgreiðslu Landspítala á beiðni kæranda um gögn sem liggja að baki töl­fræðilegri framsetningu á línuriti á glæru sem forstjóri Landspítala varpaði fram á opnum fundi í Háskóla Íslands 28. febrúar 2025.
 
Í hinni kærðu ákvörðun felst að Landspítalinn vísaði beiðni kæranda frá, fyrst og fremst á þeim grund­velli að umbeðin gögn væru ekki fyrirliggjandi hjá spítalanum. Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 er heimilt að bera synjun á beiðni um aðgang að gögnum samkvæmt upp­lýsinga­lögum undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál, sem úrskurðar um ágreininginn. Í þessari kæruheimild felst að ákvarðanir þeirra stjórnvalda sem falla undir upplýsingalög og fela í sér synjun eða frávísun á beiðni um aðgang að gögnum verða kærðar til nefndarinnar. Kæru máls­ins er því réttilega beint til úrskurðarnefndarinnar.
 
Kærandi hefur ekki sjálf, umfram aðra, beina, sérstaka eða verulega hagsmuni af aðgangi að um­beðn­um gögnum. Um mögulegan rétt hennar fer því eftir 5. gr. upplýsingalaga, sem mælir fyrir um rétt almennings til aðgangs að gögnum.
 
Landspítali hefur í afstöðu sinni vísað til þriggja meginröksemda. Í fyrsta lagi til þess að ekki sé unnt að veita aðgang að rannsóknargögnum vísindamanna á grundvelli upplýsingalaga, í öðru lagi til þess að ef umbeðin gögn væru til þá myndi afhending þeirra þurfa að fara fram á grundvelli laga nr. 44/2014 en ekki á grundvelli upplýsingalaga. Og í þriðja lagi hefur spítalinn byggt á því að um­beðin gögn séu ekki fyrirliggjandi í skilningi upplýsingalaga.
 
Við þessa afstöðu gerir úrskurðarnefndin í fyrsta lagi þá athugasemd að fyrirfram er ekki hægt að fullyrða að rannsóknargögn vísindamanna falli ekki undir upplýsingarétt samkvæmt upplýsinga­lög­um. Í vissum tilvikum kunna önnur lög sem gilda um upplýsingar að ganga framar upplýsinga­lög­um og í þeim tilvikum myndi fullyrðing Landspítalans geta verið rétt. Þar sem Landspítalinn hafði ekki afmarkað beiðni kæranda við nein tiltekin gögn eða upplýsingar þá gat hann af þeirri ástæðu ekki fullyrt fyrirfram að í þeim kæmu fram upplýsingar um rannsóknir sem ekki féllu undir upplýsingarétt samkvæmt upplýsingalögum. Tilvísanir spítalans til höfundaréttar hafa í því sam­bandi ekki þýðingu en samkvæmt 3. mgr. 19. gr. upplýsingalaga gildir sú regla að þegar „veittur er aðgangur að gögnum sem þriðji maður á lögvarinn réttindi yfir samkvæmt höfundalögum skal veita upplýsingar um nafn rétthafa, liggi þær fyrir.“ Í þessu felst m.a. að höfundaréttur sem slíkur stendur því ekki í vegi að gögn verði afhent á grundvelli upplýsingalaga en getur hins vegar haft áhrif á það hvernig sá sem fær upplýsingar afhentar sem háðar eru höfundarétti má hagnýta þær.
 
Við framangreinda afstöðu Landspítalans gerir úrskurðarnefndin í öðru lagi þá athugasemd að kær­andi hefur ekki með beinum hætti óskað aðgangs að heilbrigðisupplýsingum í skilningi laga nr. 44/2014, heldur einvörðungu að sambærilegum upplýsingum um tölfræði og spítalinn sjálfur hefur þegar birt í þeirri glæru sem kærandi vísar til í upplýsingabeiðni sinni og fram koma í skýrslu sem spítalinn sjálfur afhenti kæranda. Þar sem spítalinn hefur ekki afmarkað það með rannsókn hvort gögn með upplýsingum um það sem kærandi óskaði að fá afhent séu til hjá Landspítalanum, sbr. nánar hér að aftan, gat hann heldur ekki tekið afstöðu til þess hvort þær væru aðeins til í formi sem félli undir lög nr. 44/2014.
 
Landspítalinn hefur í þriðja lagi byggt afstöðu sína í málinu á því að umbeðin gögn séu ekki fyrir­liggjandi hjá spítalanum.
 
Réttur til aðgangs að gögnum samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga nær til fyrirliggjandi gagna. Í athugasemdum við 5. gr. í frumvarpi til gildandi upp­lýs­inga­­laga er meðal annars tekið fram að orðin „fyrirliggjandi gögn“ beri að skilja sem svo að réttur til að­gangs að gögn­um hjá stjórnvöldum nái aðeins til þeirra gagna sem til eru og fyrir liggja á þeim tíma­punkti þegar beiðni um aðgang er sett fram og í þeirri mynd sem þau eru á þeim tíma. Samkvæmt 3. málsl. 1. mgr. 5. gr. laganna er ekki skylt að útbúa ný skjöl eða önnur gögn í ríkari mæli en leiðir af 3. mgr. sömu greinar en í því ákvæði er mælt fyrir um að ef takmörkunarákvæði upplýsingalaga eigi aðeins við um hluta gagns skuli veita aðgang að öðrum hlutum þess.
 
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur almennt ekki forsendur til að draga í efa fullyrðingar stjórn­valda um að tiltekin gögn séu ekki fyrirliggjandi. Í því máli sem hér um ræðir hefur spítalinn fullyrt að gögn sem kærandi óskar eftir séu ekki fyrirliggjandi í skjalasafni Landspítala. Spítalinn hefur á hinn bóginn ekki lagt fram nein gögn eða skýringar um það hvort hann hafi rannsakað það nánar hvort gögn með umbeðnum upplýsingum séu fyrirliggjandi í öðrum málasöfnum eða upp­lýs­ingakerfum á vegum spítalans, t.d. með fyrirspurn til starfsmanns spítalans sem skrifaði þá skýrslu sem kærandi hefur fengið afhenta eða með fyrirspurn til forstjóra spítalans um þá glæru sem fyrirspurn kæranda lýtur að.
 
Þegar horft er til þessa atriðis og þýðing þess metin í samhengi við þá staðreynd að spítalinn virðist án fyrirvara hafa byggt á að beiðni kæranda hljóti að varða gögn sem ekki væri heimilt að afhenda, þá telur úrskurðarnefndin að Landspítalinn hafi ekki lagt fullnægjandi grundvöll að afgreiðslu máls­ins.
 

Úrskurðarorð

Ákvörðun Landspítala, dags. 24. febrúar 2026, um afgreiðslu beiðni kæranda, […], er vísað til Landspítala til nýrrar meðferðar og afgreiðslu.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir