1298/2025. Úrskurður frá 25. september 2025

Hinn 25. september 2025 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1298/2025 í máli ÚNU 24050029.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 22. maí 2024, kærði […] lögmaður, f.h A, B og C til úrskurðarnefndar um upplýsinga­mál þá ákvörðun fagráðs eineltismála í grunn- og framhaldsskólum að synja beiðni um aðgang að gögn­um í máli sem til með­ferðar hefði verið hjá fagráðinu.
 
Í kæru til nefndarinnar er rakið að C sé í varanlegu fóstri hjá A og B. Kæran varði gögn í máli sem fagráðið hafi tekið til skoðunar í kjölfar erindis þeirra vegna eineltis sem C hafi orðið fyrir í grunnskólanum […].
 
Með erindi til Menntamálastofnunar (nú Miðstöð menntunar og skólaþjónustu), dags. 22. febrúar 2024, óskaði lögmaður kærenda eftir öllum gögnum sem til væru hjá Menntamálastofnun og fagráði ein­eltismála í grunn- og framhaldsskólum og vörðuðu skólagöngu C eða aðra þjónustu við hann á vegum […]. Beiðnin var afgreidd 13. mars 2024 og gögn afhent.
 
Með erindi, dags. 18. mars 2024, var upplýst fyrir hönd kærenda að ekki hefðu öll gögn verið af­hent. Í afhentum gögnum væri ekki að finna erindi A og B til fagráðsins, gögn sem kynnu að hafa fylgt því erindi, erindi frá foreldrum barna í skólanum, og gögn þar sem skráð væri hvað hefði farið fram á fundum, dags. 6. og 9. febrúar 2023, og vísað væri til í áliti fagráðsins frá 9. mars 2023. Óskað væri eftir þeim gögnum ásamt öðrum gögnum sem heyrðu undir beiðnina en hefðu ekki verið afhent. Með erindi fagráðsins, dags. 19. mars 2024, var upplýst að ekki hefðu verið teknar fundargerðir af fundum, dags. 6. og 9. febrúar 2023, heldur aðeins vinnupunktar þeirra sem unnu málið. Þeim hefði verið eytt strax að lokinni vinnslu málsins. Frekari gögn voru afhent kærendum með erindi, dags. 12. apríl 2024.
 
Í erindi fagráðsins, dags. 16. maí 2024, var vísað til þess að um aðgang að gögnum fagráðs ein­eltis­mála færi samkvæmt 4. mgr. 30. gr. a laga um grunnskóla, nr. 91/2008, og 4. mgr. 33. gr. c laga um framhaldsskóla, nr. 92/2008:
 

Um aðgang að gögnum hjá fagráði eineltismála fer eftir ákvæðum stjórnsýslulaga og upp­lýsingalaga. Fagráðið getur þó með rökstuddri ákvörðun takmarkað aðgang aðila að til­teknum gögnum ef það telur þau geta skaðað hagsmuni barns eða samband þess við aðra. Fagráðið getur einnig ákveðið að aðilar og lögmenn þeirra geti kynnt sér skjöl og önnur gögn án þess að þau eða ljósrit af þeim séu afhent.

 
Fagráði hefðu borist óumbeðin erindi frá foreldrum barna hinn 30. janúar 2023 á meðan á vinnslu máls kærenda stóð. Ákveðið hefði verið að nýta ekki erindin við vinnslu málsins og því hefðu þeir sem unnu að málinu ekki lesið þau. Fagráðið teldi að það væri engu þeirra barna sem um ræddi fyrir bestu að gögnin yrðu afhent.
 
Í kæru til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að óskað sé eftir því að nefndin endurskoði bæði ákvörðun fagráðsins að synja beiðni kærenda og þá málsmeðferð sem fagráðið viðhafði við af­greiðslu beiðninnar.
 
Varðandi hina kærðu ákvörðun gera kærendur athugasemd við að fagráð eineltismála hafi ekki rök­stutt hvernig ákvæði laga um grunnskóla og laga um framhaldsskóla eigi við um afgreiðslu beiðni kærenda. Fagráðið hafi tekið á móti þeim gögnum sem synjað var um aðgang að og vistað þau í málaskrá. Samkvæmt upplýsingalögum sé ekki heimilt að synja aðila um aðgang að gögnum vegna þess að þau hafi ekki skipt máli við vinnslu málsins.
 
C og fósturforeldrar hans hafi verulega hagsmuni af því að fá umrædd gögn afhent, meðal annars til að geta lagt sjálfstætt mat á það hvort tiltekin gögn máls hafi skipt máli við af­greiðslu stjórnvalds á tilteknu erindi frá aðilum. Umrædd gögn geti einnig verið mikilvæg til að leggja heildstætt mat á framgöngu þess stjórnvalds sem kvartað var undan í upphaflegu erindi fóst­urforeldra C til fagráðsins og jafnvel varpað ljósi á hugsanlegt brot á trúnaði skólastjórnenda gagnvart C og fósturforeldrum hans. Tilteknir einstaklingar virðist hafa haft vitneskju um erindi fósturforeldranna til fagráðsins og talið mikilvægt að skila þangað inn upplýsingum um C eða fósturforeldra hans. Mikilvægt sé fyrir þau að fá upplýs­ingar um hvaða einstaklingar hafi sent fagráðinu erindi og hvað komi fram í erindunum.
 
Í kæru eru gerðar athugasemdir við málsmeðferð fagráðsins við afgreiðslu beiðninnar. Margoft hafi þurft að biðja um gögnin þrátt fyrir að upphafleg beiðni væri skýr. Þá hafi um þrír mánuðir liðið frá beiðninni þar til hin kærða ákvörðun var tekin. Umfang gagn­anna sé ekki verulegt og því sé ekki að sjá neinar málefnalegar ástæður fyrir því hve langan tíma það tók að afhenda gögnin. Þá sé rökstuðningur í hinni kærðu ákvörðun ófullnægjandi þar sem ekki sé tilgreint hvers vegna fagráðið hafi talið að ákvæði laga um grunnskóla og laga um fram­haldsskóla ættu við.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt fagráði eineltismála í grunn- og framhaldsskólum með erindi, dags. 24. maí 2024, og fagráðinu gefinn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að fagráðið afhenti úrskurðarnefnd um upp­lýs­inga­mál þau gögn sem kær­an varðar.
 
Umsögn fagráðsins barst úrskurðarnefndinni 6. júní 2024. Í umsögninni er vísað til 6. gr. verklags­reglna um starfsemi fagráðs eineltismála í grunn- og framhaldsskólum, nr. 30/2019, þar sem segir að við meðferð og öflun persónuupplýsinga skuli fagráðið gæta þess að þær séu unnar með sann­gjörn­um, málefnalegum og lögmætum hætti og að meðferð þeirra sé í samræmi við vandaða vinnslu­hætti persónuupplýsinga samkvæmt lögum um persónuvernd og vinnslu persónuupplýs­inga, nr. 90/2018. Þá komi fram að gæta skuli þess að upplýsingar sem aflað er séu viðeigandi og ekki umfram það sem nauðsynlegt sé miðað við tilgang þeirra. Umrædd gögn hafi borist fagráði óumbeðin og hafi verið umfram upplýsingaöflun ráðsins. Gögnin hafi ekki verið nýtt við vinnslu fagráðs í máli kærenda.
 
Öll gögn málsins hafi þegar verið send kærendum. Í þeim gögnum sem synjað var um aðgang að komi fram persónugreinanlegar upplýsingar um börn og aðra aðila sem enga aðkomu höfðu að máli kærenda hjá fagráðinu. Þá komi í þeim fram viðkvæmar persónuupplýsingar um líðan og vel­ferð barna. Fagráðið telji að það sé engu af þeim börnum sem um ræðir fyrir bestu að gögnin séu afhent.
 
Hluti umsagnar fagráðsins var afhentur úrskurðarnefndinni í trúnaði. Þar kemur fram að fagráð ein­eltismála vinni sem stuðningsaðili við skólasamfélagið þegar kemur að eineltismálum sem erfitt reyn­ist að leysa. Ráðgefandi álit séu gefin út varðandi hvað hefði mögulega verið hægt að gera bet­ur í von um að eineltismál verði meðhöndluð betur í framhaldinu. Fagráðið úrskurði ekki um hvort um einelti sé að ræða eða ekki.
 
Umsögn fagráðsins var kynnt kærendum með erindi, dags. 7. júní 2024, og þeim gefinn kostur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Í athugasemdum kærenda, dags. 11. júní 2024, kemur fram að svo virðist sem fagráðið átti sig ekki á því að þegar gagn er sent til stjórnvalds vegna máls sem þar er til meðferðar og stjórnvaldið tekur við gögnunum og vistar á málið, þá teljist gagnið til málsgagna og falli þar með undir gögn sem aðili máls eigi rétt á að fá aðgang að.
 
Rökstuðningur fagráðsins sé rýr. Af umsögninni megi ráða að verið sé að vernda hagsmuni þeirra ein­staklinga sem sendu inn erindin sem fagráðið neiti að afhenda. Kærendur gruni að stjórnendur grunn­skólans […] hafi veitt starfsmönnum skólans og foreldrum annarra barna upplýs­ing­ar varðandi C og fjölskylduna og þannig brotið trúnað gagnvart fjölskyldunni. Það að einhverjir hafi haft vitneskju um vinnslu málsins hjá fagráðinu séu vísbending um að grunur um trúnaðarbrot eigi við rök að styðjast. Ótækt sé að kærendur fái ekki tækifæri til að leggja sjálfir mat á hvort tiltekið gagn hafi haft áhrif á niðurstöðu málsins. Þá sé hvergi í upplýsingalögum heim­ild til að synja um aðgang að gögnum um aðila sjálfan vegna þess að stjórnvald hafi ekki nýtt gagn­ið við vinnslu máls.
 

Niðurstaða

1.

Í máli þessu er deilt um rétt kærenda til aðgangs að gögnum í vörslu fagráðs eineltismála í grunn- og framhaldsskólum í tengslum við mál sem fagráðið hafði til meðferðar. Samkvæmt upplýsing­um frá kærendum var málið tekið til skoðunar í kjölfar erindis kærenda til fagráðsins vegna eineltis sem einn kærenda, C, hefði orðið fyrir í grunnskólanum […]. Málinu hafi lokið með ráð­gefandi áliti fagráðsins. Þar sem ekki kom til greina að fagráðið tæki stjórn­valds­ákvörð­un í því máli lítur úrskurðarnefndin svo á að gagnabeiðni kærenda heyri undir upplýsinga­lög, nr. 140/2012, en ekki stjórnsýslulög, nr. 37/1993, og afgreiðsla fagráðsins á beiðninni því rétti­lega kærð til úrskurðarnefndar um upplýsingamál.
 
Ákvörðun fag­ráðs­ins að afhenda kærend­um ekki gögnin er byggð á ákvæði sem bæði er í lögum um grunnskóla og lögum um framhalds­skóla og veitir fagráðinu heimild að takmarka aðgang að gögnum vegna hags­muna barns. Í umsögn fagráðsins til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að það hafi ekki stuðst við þau gögn sem kærendur óska eftir við meðferð málsins. Kær­endur telja að það eigi ekki að leiða til takmörkunar á aðgangi þeirra að gögnunum. Þeim sé þörf á að fá gögnin afhent til að leggja sjálfstætt mat á hvort þau hafi haft þýðingu við úrlausn málsins og gera þeim kleift að staðreyna hvort trúnaðarbrestur hafi orðið af hálfu grunnskólans.
 

2.

Í III. kafla upplýsingalaga, nr. 140/2012, er mælt fyrir um aðgang aðila að upplýsingum um hann sjálf­an. Samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laganna er stjórnvöldum skylt, sé þess óskað, að veita aðila sjálf­um aðgang að fyrirliggjandi gögnum ef þau hafa að geyma upplýsingar um hann sjálf­an. Í 3. mgr. sömu lagagreinar kemur fram að heimilt sé að takmarka aðgang aðila að gögnum ef þau hafa jafnframt að geyma upplýsingar um einkamálefni annarra, enda vegi þeir hagsmunir sem mæla með því að upplýsingunum sé haldið leyndum þyngra en hagsmunir þess sem fer fram á að­gang að gögnunum.
 
Í athugasemdum við 14. gr. sem fylgdu frumvarpinu sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, segir um 1. mgr. að með orðalaginu að gagn skuli geyma „upplýsingar um hann sjálfan“ sé vís­að til þess að upplýsingar þurfi að varða viðkomandi aðila sérstaklega og verulega umfram aðra. Um
3. mgr. segir að algengt sé að gögn sem hafi að geyma upplýsingar um aðila sjálfan hafi að geyma upp­lýsingar um einka-, fjárhags- eða viðskiptamálefni annarra. Þegar fram komi beiðni um aðgang að slíkum gögnum sé þannig líklegt að það reyni á andstæða hagsmuni, annars veg­ar þess sem upp­lýsinga óskar og hins vegar annarra þeirra sem hlut eiga að máli og kunna að eiga réttmæta hags­muni af því að tilteknum atriðum er þá varða sé haldið leyndum. Kjarni regl­unn­ar í 3. mgr. felist í því að vega skuli og meta þessa gagnstæðu hagsmuni. Aðgangur að gögnum verði því aðeins tak­markaður ef talin sé hætta á að einkahagsmunir skaðist verði aðila veittur að­gangur að upp­lýs­ing­unum. Leggja þurfi mat á aðstæður í hverju máli fyrir sig.
 
Mælt er fyrir um fagráð eineltismála í grunn- og framhaldsskólum í 30. gr. a laga um grunnskóla, nr. 91/2008, og 33. gr. c laga um framhaldsskóla, nr. 92/2008. Til fagráðsins er hægt að vísa ein­elt­is­málum ef ekki tekst að finna á þeim fullnægjandi lausn innan skóla eða sveitarfélags. Í þeim til­vikum gefur fagráðið út ráðgef­andi álit um málið. Samkvæmt 4. mgr. 30. gr. a laga um grunn­skóla og 4. mgr. 33. gr. c laga um fram­haldsskóla fer um aðgang að gögnum hjá fagráði eineltis­mála eftir ákvæðum stjórnsýslulaga og upplýsingalaga. Fagráðið getur þó með rökstuddri ákvörð­un takmarkað aðgang aðila að tiltekn­um gögnum ef það telur þau geta skaðað hagsmuni barns eða sam­band þess við aðra. Fagráðið get­ur einnig ákveðið að aðilar og lögmenn þeirra geti kynnt sér skjöl og önnur gögn án þess að þau eða ljósrit af þeim séu afhent. Fyrirmynd þessa ákvæðis er feng­in úr barnaverndarlögum.
 
Þegar beiðni berst fagráði eineltismála frá aðila sem byggir rétt til að­gangs að gögn­um á 14. gr. upplýsingalaga skal beiðnin afgreidd á þeim lagagrundvelli. Í því felst að afmarka beiðnina við fyrir­liggjandi gögn og leggja mat á hvort og þá hvað standi í vegi fyrir afhend­ingu gagnanna. Telji fagráðið að til greina komi að takmarka aðgang að gögnum sem skaðað gætu einka­hags­muni þriðja aðila yrðu þau afhent, sbr. 3. mgr. 14. gr. upplýsingalaga, eða hagsmuni barns eða sam­band þess við aðra, sbr. 4. mgr. 30. gr. a laga um grunnskóla eða 4. mgr. 33. gr. c laga um framhaldsskóla, er ljóst að framkvæma þarf mat á hagsmunum þess sem óskar aðgangs að gögnunum andspænis þeim hags­munum sem fagráðið telur að gætu skaðast ef gögnin yrðu afhent. Að því loknu skal ákveðið hvort og þá hvernig unnt sé að veita aðgang að gögnunum.
 

3.

Úrskurðarnefndin telur að um rétt kærenda til aðgangs að gögnum sem aðgangur þeirra var tak­mark­aður að fari samkvæmt 1. mgr. 14. gr. upp­lýsingalaga. Nefndin telur að upplýsingarnar varði kær­endur sérstaklega og verulega umfram aðra, enda varða þær að miklu leyti C og bár­ust fagráðinu í tilefni af erindi kærenda til fagráðsins vegna eineltis sem hann hefði orðið fyrir. Nefnd­in mun því leysa úr rétti kærenda til aðgangs að gögnunum á grundvelli 14. gr. upplýs­inga­laga með þeim takmörkunum sem við eiga.
 
Fagráð eineltismála leggur á það áherslu bæði í hinni kærðu ákvörðun og í umsögn til nefndarinnar að ekki hafi verið stuðst við gögnin sem kæran lýtur að við úrlausn málsins hjá fagráðinu. Sam­kvæmt 1. mgr. 14. gr. upplýsingalaga nær réttur sam­kvæmt lagagreininni til fyrirliggjandi gagna í vörslu þess sem beiðni beinist að. Óháð því hvort stuðst hafi verið við gögnin telur nefndin að rétt­ur samkvæmt 14. gr. laganna nái til gagnanna, enda er ljóst að þau liggja fyrir í vörslu fagráðs ein­eltismála.
 
Úrskurðarnefndin hefur kynnt sér þau gögn sem fagráðið ákvað að ekki yrðu afhent kær­endum. Gögnin eru erindi frá foreldrum barna í grunnskólanum […]. Ljóst er að þau voru send fagráði eineltismála meðan mál kærenda var þar til meðferðar. Í erindunum er að finna frá­sagnir og lýsingar á persónulegum upplifunum og tilfinningum barna og foreldra þeirra sem tengj­ast sam­skipt­um á vettvangi grunn­skólans og varða jafnt önnur börn sem C. Nefnd­in telur að eng­inn vafi leiki á um að upplýsingarnar séu af viðkvæmu tagi, einkum þær sem varða þau börn sem í hlut eiga, og teljist til kjarnatilvika um upplýsingar sem varða einka­mál­efni ein­staklinga sem sann­gjarnt og eðlilegt þykir að fari leynt, sbr. 3. mgr. 14. gr. upp­lýs­ingalaga, sbr. og 1. málsl. 9. gr. sömu laga.
 
Nefndin fellst á að kærendur hafi hagsmuni af því að fá aðgang að gögnunum meðal annars með vís­an til þeirra ástæðna sem nefndar eru í kæru til nefndarinnar. Hins vegar verður að telja að hags­munir þeirra barna og foreldra sem gögnin fjalla um af því að upplýsingar um þau fari leynt vegi þyngra á metunum við mat á hvort rétt hafi verið að takmarka rétt kærenda til aðgangs að gögn­unum, sbr. 3. mgr. 14. gr. upplýsinga­laga. Þá telur nefndin að ef kærendur fengju aðgang að gögn­unum væri það til þess fallið að skaða hags­muni þeirra barna sem tilgreind eru í gögnunum og eftir atvikum sambönd þeirra við aðra í skilningi 4. mgr. 30. gr. a laga um grunn­skóla. Jafnvel þótt afmáð væru nöfn barna, nöfn foreldra þeirra og eftir atvikum önnur augljós auðkenni telur nefnd­in, m.a. með hliðsjón af smæð grunnskóla­sam­fél­agsins […], að kærendur myndu geta borið kennsl á hverjir ættu í hlut og að viðkomandi væru þann­ig persónugreinanlegir. Þannig verður ekki séð að hægt sé að veita að­gang að gögnunum að hluta. Það hvort gögnin hafi komið til skoð­un­ar við meðferð málsins hjá fagráði eineltismála hefur ekki áhrif á þessa niðurstöðu. Ákvörðun fagráðs eineltismála í grunn- og framhaldsskólum verður því staðfest.
 

4.

Í rökstuðningi fagráðs eineltismála í hinni kærðu ákvörðun og umsögn fagráðsins til úrskurðar­nefnd­arinnar var vísað til þess að það væri engu af þeim börnum sem um ræddi fyrir bestu að gögn­in yrðu afhent, sbr. 4. mgr. 30. gr. a laga um grunnskóla og 4. mgr. 33. gr. c laga um fram­halds­skóla. Úrskurðarnefndin telur að í rökstuðningnum hefði verið rétt að greina frá mati á hags­munum kærenda af að fá aðgang að gögnunum andspænis hagsmunum annarra af að upplýsingar um þá færu leynt. Í samræmi við 3. mgr. 5. gr. upplýsingalaga hefði líka verið rétt að greina frá hvort fagráðið teldi fært að veita aðgang að gögnunum að hluta.
 
Að lokum nefnir úrskurðarnefndin að samkvæmt 1. mgr. 17. gr. upplýsingalaga skal ákveða hvort orðið verður við beiðni um aðgang að gögnum svo fljótt sem verða má. Hafi beiðni ekki verið afgreidd innan sjö daga frá móttöku hennar skuli skýra aðila frá ástæðum tafanna og hvenær ákvörð­unar sé að vænta. Ekki verður séð að fagráð eineltismála hafi skýrt kær­endum frá ástæðum tafa á afgreiðslu beiðni og hvenær ákvörðunar væri að vænta.
 

Úrskurðarorð

Staðfest er ákvörðun fagráðs eineltismála í grunn- og framhaldsskólum, dags. 16. maí 2024, að synja beiðni kærenda, A, B og C, um aðgang að gögnum.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir