1346/2026. Úrskurður frá 26. mars 2026

Hinn 26. mars 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1346/2026 í máli ÚNU 25100018.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 21. október 2025, kærði […], fréttamaður hjá Nú­tímanum, þá ákvörðun Sjúkrahússins á Akureyri (SAk) að synja beiðni hennar um gögn.
 
Með erindi til Sjúkrahússins á Akureyri, dags. 9. október 2025, óskaði kærandi eftir „afriti af samningi SAk og […] læknis skv. frétt á mbl.is og einnig upp­lýs­ingum um hverjar greiðslurnar hafa verið samtals frá upphafi til hans beint eða í gegnum félagið Jónasson og Möller slf.“
 
Í svari Sjúkrahússins á Akureyri, dags. 16. október 2025, var beiðni kæranda hafnað með vísan til þess að umbeðnar upplýsingar veittu umfangsmikla innsýn inn í fjárhagsmálefni þess einstaklings sem gögnin varða.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Sjúkrahúsinu á Akureyri með erindi, dags. 23. október 2025, og sjúkrahúsinu gefinn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að sjúkra­húsið afhenti úrskurðarnefnd um upp­lýs­inga­mál þau gögn sem kær­an varðar.
 
Umsögn Sjúkra­hússins á Akureyri barst úrskurðarnefndinni 29. október 2025. Um­sögn­inni fyl­gdu afrit gagna sem sjúkrahúsið hefur afmarkað kærumálið við en þar er um að ræða ráðningar­samning við […] lækni, dags. 1. janúar 2021, viðauka við hann dagsettan sama dag, fimm blaðsíðna skjal sem ber yfirskriftina „Hreyfingarlisti fjárhags“ og inniheldur yfirlit yfir greiðslur frá sjúkrahúsinu til félagsins Jónassonar og Möller slf. frá 30. september 2016 til 30. september 2025.
 
Í umsögn­inni kemur fram að í kjölfar beiðni kæranda til sjúkrahússins hafi læknirinn sem upplýsingarnar varða verið upplýstur um beiðnina. Hann hafi lagst gegn afhendingunni með vísan til 9. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Sjúkrahúsið hafi í framhaldi ákveðið að synja beiðni kæranda um aðgang að gögn­unum með vísan til 9. gr. upplýsingalaga og með hliðsjón af umfangi þeirra upp­lýs­inga sem kærandi óskaði eftir. Afhending þeirra veiti óeðlilega mikla innsýn í fjárhags­málefni þess ein­staklings sem gögnin varða.
 
Umsögn Sjúkrahússins á Akureyri var kynnt kæranda með erindi, dags. 30. október 2025, og honum gefinn kostur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Í athuga­semdum kæranda, dags. 11. nóvember 2025, kemur fram að í málinu liggi fyrir sérstakir almanna­hagsmunir, annars vegar vegna þess að annar eigandi félagsins sem gögnin varða sé heilbrigðisráðherra. Hins vegar hafi verið fjallað um þá tegund samninga sem deilt er um í máli þessu í fjölmiðlum og þeir gagnrýndir fyrir að fela í sér gervi­verktöku.
 
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál sendi erindi, dags. 6. nóvember 2025, bæði til einstaklingsins og félagsins sem upplýsingarnar varða, þar sem óskað var eftir afstöðu hans og samlagsfélagsins til afhendingar gagnanna. Viðbrögð við erindinu bárust ekki.
 
Í frétt Ríkisútvarpsins 10. mars 2026 var fjallað um upplýsingar um greiðslur frá Sjúkrahúsinu á Akureyri til samlagsfélagsins Jónassonar og Möller slf. á árunum 2023 til 2025 sem fram kom að heilbrigðisráðuneytið hefði afhent fjölmiðlinum. Í fréttinni kom fram að félagið hefði fengið greiddar tæplega 30 milljónir króna frá sjúkrahúsinu á tímabilinu vegna útseldrar vinnu […] læknis. Í kjölfarið sendi úrskurðarnefnd um upplýsingamál erindi, dags. 11. mars 2026, til Sjúkrahússins á Akureyri og óskaði eftir upplýsingum um það hvort frétt Ríkisútvarpsins hefði áhrif á afstöðu sjúkrahússins til afhendingar þeirra gagna sem deilt er um í máli þessu. Sjúkrahúsið brást við erindinu samdægurs og sagði afstöðu sína til afhendingar gagnanna vera óbreytta.
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við meðferð þess.
 

Niðurstaða

1.

Í máli þessu er deilt um rétt kæranda til aðgangs að samningi Sjúkrahússins á Akureyri og […] læknis auk yfirlits yfir greiðslur frá sjúkrahúsinu til hans eða félags sem er að hluta í hans eigu. Um rétt kæranda til aðgangs að gögnunum fer samkvæmt 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, um upplýsingarétt almennings. Sjúkrahúsið á Akureyri byggir synjun sína á því að gögnin innihaldi upp­lýs­ingar um fjárhagsmálefni bæði einstaklings og lögaðila sem sanngjarnt og eðlilegt er að leynt fari í skilningi 9. gr. upplýsingalaga.
 
Sjúkrahúsið á Akureyri afhenti úrskurðarnefndinni afrit af ráðningar­samningi þess og […], dags. 1. janúar 2021, sem og viðauka við hann sem dagsettur er sama dag.
 
Í 4. tölul. 6. gr. upplýsingalaga er mælt fyrir um að réttur almennings til aðgangs að gögnum taki ekki til gagna sem tengjast málefnum starfsmanna. Ákvæðið er útfært í 7. gr. laganna, þar sem segir í 1. málsl. 1. mgr. lagagreinarinnar að réttur almennings til aðgangs að gögnum um mál­efni starfsmanna sem starfa hjá aðilum sem lögin taka til samkvæmt 2. gr. taki ekki til gagna í mál­um sem varða umsóknir um starf, framgang í starfi eða starfssambandið að öðru leyti.
 
Í athugasemdum við 7. gr. með frumvarpi því sem varð að upp­lýs­ingalögum kemur fram að með gögnum í málum sem varða starfssambandið sé átt við gögn í málum þar sem teknar eru ákvarðanir um réttindi og skyldur starfsmanna, til dæmis mál þar starfsmaður hefur þurft að sæta frá­drætti frá launum, ákvarðanir stjórnenda um sveigjanlegan vinnutíma og um auka­störf, og enn frem­ur mál er lúta að aðfinnslum og áminningu eða eftir atvikum starfslokum.
 
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál telur að gögn í málum einstakra starfs­manna sem varða ráðn­ingu þeirra í starf teljist einnig varða starfssambandið í skilningi 1. málsl. 1. mgr. 7. gr. upp­lýs­ingalaga. Ráðningarsamningur viðkomandi starfsmanns og viðaukar við hann eru gögn í sem falla undir þessa afmörkun og verður því að telja að aðila sem heyrir undir gildissvið upplýsingalaga sé almennt rétt að tak­marka aðgang að slík­um samn­ingi, þótt ákveðnar upplýsingar úr ráðningar­samn­ingnum geti engu að síður fallið undir upplýsingarétt almennings á grundvelli 2. mgr. 7. gr. upp­lýsingalaga.
 
Undantekningarákvæði 2. mgr. 7. gr. upplýsingalaga kveður á um að skylt sé að veita aðgang að eftirfarandi upplýsingum er varða opinbera starfsmenn:
 

1. nöfn og starfsheiti umsækjenda um starf, þegar umsóknarfrestur er liðinn,
2. nöfn starfsmanna og starfssvið,
3. föst launakjör annarra starfsmanna en æðstu stjórnenda,
4. launakjör æðstu stjórnenda,
5. áherslur og kröfur um árangur í starfi æðstu stjórnenda sem fram koma í ráðningarsamningi eða öðrum gögnum og upplýsingar um menntun þeirra.

 
Þótt ráðningarsamningur […] og Sjúkrahússins á Akureyri sé gagn í máli sem varðar starfssamband þeirra í skilningi 1. mgr. 7. gr. upplýsingalaga eru í gagninu jafnframt upp­lýsingar sem skylt er að veita samkvæmt 2. mgr. 7. gr. upplýsingalaga, svo sem um starfsheiti og föst launakjör. Þótt úrskurðarnefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu að stjórnvöldum sé almennt heimilt að takmarka aðgang að ráðningarsamningum þarf að horfa til þess að ef ákvæði 6.-10. gr. upplýsingalaga um takmarkanir á upplýsingarétti eiga aðeins við um hluta gagns skal veita aðgang að öðrum hlutum þess, sbr. 3. mgr. 5. gr. laganna. Verður því að ætla að ef ráðningar­samn­ingur inniheldur þær upplýsingar sem getið er um í 2. mgr. 7. gr. upplýsingalaga sé stjórn­valdi skylt að afhenda þann hluta ráðningarsamningsins sem hefur að geyma upplýsingarnar, sbr. einnig úrskurð nefndarinnar nr. 1266/2025 frá 9. apríl 2025. Það er því niðurstaða úrskurðar­nefnd­arinnar að Sjúkrahúsinu á Akureyri sé skylt að afhenda kæranda upplýsingar ráðningar­samn­ingsins og viðauka hans um föst launakjör, nafn starfsmanns og starfssvið.
 
Í ljósi framangreinds er Sjúkrahúsinu á Akureyri skylt að veita kæranda aðgang að eftirfarandi upplýsingum sem er að finna í ráðningarsamningi Sjúkrahússins á Akureyri við […] og viðauka við hann:
 

1. Upplýsingar um nafn starfsmanns.
2. Upplýsingar um starfsheiti í ráðningarsamningi.
3. Upplýsingar um starfsheiti í 1. gr. viðauka.
4. Upplýsingar um föst launakjör í 3. gr. viðauka.
5. Upplýsingar um föst launakjör í a. – c. lið 4. gr. viðauka.

 
Að öðru leyti verður ákvörðun sjúkrahússins um að synja kæranda um aðgang að ráðningar­samn­ingi og viðauka hans staðfest.
 

2.

Eftir stendur að taka afstöðu til réttar kæranda til hreyfingarlista yfir greiðslur frá Sjúkrahúsinu á Akureyri til félagsins Jónassonar og Möller slf.
 
Úrskurðarnefndin telur ljóst, þegar litið er til efnis hreyfingarlistans og skýringa sjúkrahússins í málinu, að á listanum séu upplýsingar um greiðslur til félagins Jónassonar og Möller slf. sem tengist útseldri vinnu læknisins […]. Þar sem greiðslurnar eru hins vegar ekki inntar af hendi til hans sem launamanns heldur til einkaréttarlegs félags þá fellur gagnið ekki undir upplýs­ingar um starfssamband læknisins og sjúkrahússins í skilningi 7. gr. upplýsingalaga. Takmörkun á aðgangi að þessu skjali verður því ekki byggð á því lagaákvæði.
 
Samkvæmt 9. gr. upplýsingalaga er óheimilt að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, nema sá sam­þykki sem í hlut á. Sömu takmarkanir gilda um aðgang að gögnum er varða mikilvæga virka fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja og annarra lögaðila. Umræddur listi inniheldur upplýsingar sem varða bæði fjárhagsleg málefni félagsins Jónassonar og Möller slf. og þá tengjast upplýsingarnar eðli málsins samkvæmt einnig fjárhagsmálefnum læknisins […]. Ákvæðið í 9. gr. upp­lýs­ingalaga felur í sér undan­tekningu frá upplýsingarétti almennings samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upp­lýs­ingalaga og ber því að túlka þröngt.
 
Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að upplýsingalögum segir meðal annars:
 

Ákvæði 9. gr. frumvarpsins felur í sér nokkurs konar vísireglu um það hvenær rétt sé að halda leyndum upplýsingum um einkahagsmuni. Stjórnvaldi, eða öðrum aðila sem ákvörð­un tekur á grundvelli laganna, er með öðrum orðum ætlað að vega og meta umbeðin gögn með tilliti til þess hvort upplýsingar sem þau hafa að geyma séu þess eðlis að rétt sé að undanþiggja þær aðgangi almennings. Við það mat verður að taka mið af því hvort upplýsingarnar séu samkvæmt almennum sjónarmiðum svo viðkvæmar að þær eigi ekkert erindi við allan þorra manna.

 
Að því er varðar takmörkun á aðgangi að upplýsingum um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga, sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, segir í athugasemdunum:
 

Erfitt er að tilgreina nákvæmlega þau sjónarmið sem stjórnvaldi er rétt að leggja til grund­vallar við mat á því hvaða einkamálefni einstaklinga eru þannig vaxin að þau rétt­læti undanþágu frá upplýsingarétti í hverju tilviki. […]. Þannig er engum vafa undir­orpið að viðkvæmar persónuupplýsingar samkvæmt lögum um persónuvernd eru allar undanþegnar aðgangi almennings skv. 9. gr. Þar má t.d. nefna upplýsingar um litar­hátt, kynþátt, stjórnmálaskoðanir og trúarbrögð, upplýsingar um hvort maður hafi verið grun­aður, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað, upplýsingar um kynlíf manna og heilsu­hagi, lyfja-, áfengis- og vímuefnanotkun, svo og upplýsingar um félags­leg vanda­mál. Aðrar upplýsingar sem geta talist viðkvæmar samkvæmt almennum við­mið­um í íslensk­um rétti kunna einnig að falla undir ákvæðið þótt þær teljist ekki við­kvæm­ar persónuupplýsingar samkvæmt persónuverndarlögum. Hér undir geta til að mynda fallið upplýsingar um fjármál einstaklinga og upplýsingar sem lúta beinlínis að öryggi þeirra.

 
Úrskurðarnefndin telur ekki útilokað að upplýsingar um greiðslur til samlagsfélags geti varpað ljósi á einka- eða fjárhagsmálefni einstaklings sem á félagið með þeim hætti að óheimilt sé að afhenda upplýsingarnar samkvæmt 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga. Á því tímabili sem skjalið nær til fór […] með 60% hlut sem ótakmarkaður ábyrgðaraðili í samlagsfélaginu Jónas­syni og Möller slf. Samkvæmt bæði núgildandi og eldri félagssamningi fyrir samlagsfélagið er tilgangur þess rekstur læknastofu, svo og almennar lækningar, fyrirlestrarhald, kennsla, grafísk hönnun, lánastarfsemi, rekstur fasteigna og annar skyldur og tengdur rekstur.
 
Upplýsingar í skjalinu eru í eðli sínu bókhaldsupplýsingar Sjúkrahússins á Akureyri um útgjöld þess til samlagsfélagsins. Skjalið sýnir því viðskipti milli tveggja lögaðila og ráðstöfun opinbers fjár en ekki hversu mikið […] fékk persónulega í laun eða tekjur.
 
Með hliðsjón af framangreindu og meginreglu 5. gr. upplýsingalaga um upplýsingarétt almennings telur nefndin að aðgangur að upplýsingum í skjalinu sem ber yfirskriftina „Hreyfingar­listi fjár­hags“ verði ekki takmarkaður á grundvelli undantekningar­ákvæðis 1. málsl. 9. gr. upplýsinga­laga um einka- og fjárhagsmálefni einstaklinga.
 

3.

Í 2. máls. 9. gr. er fjallað um takmarkanir á upplýsingarétti almennings vegna mikilvægra virkar fjárhags- eða viðskiptahagsmuna fyrirtækja og annarra lögaðila. Í athugasemdum með frumvarpi til upplýsingalaga segir um 2. málsl. 9. gr.:
 

Óheimilt er að veita almenningi aðgang að gögnum um mikilvæga fjárhags- eða viðskipta­hagsmuni fyrirtækja og annarra lögaðila. Þannig er óheimilt að veita upplýs­ing­ar um atvinnu-, framleiðslu- og viðskiptaleyndarmál eða viðkvæmar upp­lýsingar um rekstrar- eða samkeppnisstöðu svo og aðra mikilvæga viðskiptahagsmuni. Hér skiptir miklu að lagt sé mat á tilvik hverju sinni með hliðsjón af hagsmunum þess lögaðila sem upplýsingar varða. Við matið þarf almennt að vega saman hagsmuni viðkomandi lög­aðila af því að upplýsingum sé haldið leynd­um gagn­vart þeim mikilvægu hags­munum að upplýsingar um ráðstöfun opinberra hags­muna séu aðgengilegar almenningi. Þegar lög­aðilar gera samninga við opinbera aðila, þar sem ráð­stafað er opinberum hags­mun­um, getur þetta sjónarmið haft mikið vægi við ákvörðun um aðgang að upplýs­ing­um.

 
Við beitingu ákvæðis 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga gera lögin ráð fyrir að metið sé í hverju og einu tilviki hvort viðkomandi upplýsingar varði svo mikilvæga fjárhags- eða viðskipta­hagsmuni viðkomandi lögaðila að ætla megi að þær séu til þess fallnar að valda þeim tjóni, verði þær gerðar opinberar. Við framkvæmd slíks mats verður að líta til þess hversu mikið tjónið geti orðið og hversu líklegt það er að tjón muni verða ef aðgangur er veittur að upplýsingunum. Enn fremur verður að líta til eðlis upplýsinganna, fram­setningar þeirra og aldurs, svo og hvaða þýðingu þær hafa fyrir þann lögaðila sem um ræðir á þeim tíma er matið fer fram.
 
Þegar allt þetta hefur verið virt verður að meta hvort vegi þyngra, hagsmunir við­komandi lög­aðila af því að upplýsingunum sé haldið leyndum eða þeir hagsmunir sem meginreglu upp­lýs­inga­laga um upplýsingarétt almennings er ætlað að tryggja. Við mat á hagsmunum al­mennings skiptir almennt verulegu máli hvort og þá að hvaða leyti þær upplýsingar sem um ræðir lúta að ákvörð­unum um ráðstöfun opinbers fjár. Á þetta reynir sérstaklega þegar lög­aðilar gera samn­inga við opinbera aðila, sem fela í sér að hið opin­bera kaupir af þeim þjónustu, verk eða annað. Í þessum tilvikum takast á hagsmunir viðkomandi lögaðila af því að halda upplýsingum um viðskipti sín leyndum, þar með talið fyrir samkeppnisaðilum, og svo hagsmunir al­mennings af því að fá að vita hvernig opinberum fjármunum er ráðstafað. Með hlið­sjón af tilgangi upplýsingalaga og megin­reglu 5. gr. um upplýsingarétt almennings er tilhneigingin fremur sú að veita beri aðgang að upplýs­ingunum í slíkum tilvikum, þrátt fyrir hagsmuni viðkomandi lögaðila sem samkvæmt upplýs­inga­lögunum verða að vera mikilvægir virkir fjárhags- eða við­skipta­­hagsmunir. Þá er rétt að líta til þess að fyrirtæki og aðrir lögaðilar, sem gera samninga við stjórnvöld, verða að vera búin undir að borgararnir láti reyna á rétt sinn til aðgangs að upplýsingum um viðkomandi samninga, meðal annars í því skyni að stuðla að gagnsæi í stjórn­sýsl­unni og veita stjórnvöldum aðhald.
 
Hreyfingarlistinn sem Sjúkrahúsið á Akureyri afhenti úrskurðarnefndinni í trúnaði er fimm blað­síður og hefur að geyma lista yfir greiðslur frá sjúkrahúsinu til Jónassonar og Möller slf. yfir 9 ára tímabil frá 30. september 2016 til 30. september 2025.
 
Í hreyfingaryfirlitinu koma fram upplýsingar sem hugsanlega geta varðað viðskipta­hagsmuni þess lögaðila sem gangið varðar. Það er afstaða úrskurðarnefndarinnar að ekki hafi verið nægi­lega í ljós leitt að umræddar upplýsingar nái til svo mikilvægra virkra fjárhags- eða viðskipta­hagsmuna samlagsfélagsins að þær séu sér­staklega til þess fallnar að valda lögaðilanum tjóni verði þær gerðar opinberar, þótt eitthvert óhagræði kunni að geta fylgt því að kærandi fái aðgang að þeim. Þá er um að ræða upplýsingar sem lúta með beinum hætti að ráðstöfun opinberra fjárhagslegra hagsmuna. Það er því niðurstaða nefndarinnar að þegar vegnir eru saman þeir hagsmunir sem Jónasson og Möller slf. hefur af því að synjað sé um aðgang að upplýsingunum annars vegar og þeir almanna­hagsmunir sem felast í aðgangi að upplýsingum um ráðstöfun opinberra hags­muna hins vegar standi rök ekki til þess að heimilt sé að synja um aðgang að þeim á grundvelli 2. máls. 9. gr. upp­lýs­inga­laga.
 
Í ljósi framangreinds og þar sem engar aðrar takmarkanir upplýsingaréttar eiga við um hreyfingar­yfir­litið er Sjúkrahúsinu á Akureyri skylt að veita kæranda aðgang að gagninu.
 

Úrskurðarorð

Sjúkrahúsið á Akureyri skal veita kæranda, […], fréttamanni hjá Nútím­an­um, aðgang að gagni sem ber yfirskriftina „Hreyfingarlisti fjárhags“ og inniheldur greiðslur frá sjúkrahúsinu til félagsins Jónassonar og Möller slf. frá 30. september 2016 til 30. september 2025.
 
Auk þess skal Sjúkrahúsið á Akureyri veita kæranda aðgang að eftirfarandi upplýsingum sem eru að finna í ráðningarsamningi sjúkrahússins við […] lækni og viðauka við hann sem báðir eru dagsettir 1. janúar 2021:
 

1. Upplýsingar um nafn starfsmanns.
2. Upplýsingar um starfsheiti í ráðningarsamningi og 1. gr. viðauka.
3. Upplýsingar um launakjör í 3. gr. viðauka.
4. Upplýsingar um annan kostnað í a. – c. lið 4. gr. viðauka.

 
Að öðru leyti er ákvörðun Sjúkrahússins á Akureyri, dags. 16. október 2025, staðfest.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir