Fyrsta heildstæða landsáætlun Íslands gegn kynbundnu ofbeldi gegn konum kynnt

Dómsmálaráðherra kynnir til umsagnar drög að landsáætlun gegn kynbundnu ofbeldi gegn konum, sem inniheldur 25 tímasettar aðgerðir fyrir árin 2026 til 2030.

Hér er í fyrsta sinn sett fram landsáætlun um hvernig Ísland, sem hefur fullgilt samning Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi (Istanbúlsamningurinn), hyggst koma ákvæðum samningsins í framkvæmd og vinna þannig markvisst gegn kynbundnu ofbeldi.

„Baráttan gegn kynbundnu ofbeldi er eitt allra mikilvægasta jafnréttismál samtímans og hefur verið baráttumál Viðreisnar frá stofnun flokksins. Engin kona má þurfa að lifa við ótta eða ofbeldi – og samfélagið allt ber sameiginlega ábyrgð á því að tryggja öryggi og vernd. Með þessari landsáætlun stígum við skýr og afdráttarlaus skref til að auka öryggi þolenda, bæta þjónusta og auka þekkingu innan kerfisins,“ segir Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra.

Mikilvæg skref tekin en margt óunnið

Í fyrstu stöðuskýrslu eftirlitsnefndar Evrópuráðsins um aðgerðir gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi (GREVIO) til Íslands, frá nóvember 2022, hrósaði nefndin íslenskum stjórnvöldum fyrir þær framfarir sem hafa átt sér stað innan málaflokka heimilisofbeldis, kynferðislegs ofbeldis og kynferðislegrar áreitni en benti á að þrátt fyrir að mikilvæg skref hefðu verið stigin í baráttunni gegn kynbundnu ofbeldi gegn konum væri enn margt óunnið.

Áætlunin er sett fram með það að markmiði að vinna með heildstæðum hætti að aðgerðum gegn kynbundnu ofbeldi gegn konum á Íslandi og samanstendur af 25 aðgerðum. Hún tekur mið af markmiðum Istanbúlsamningsins og tilmælum úr skýrslu GREVIO frá árinu 2022. Jafnframt leysir landsáætlunin af hólmi aðgerðaáætlun um meðferð kynferðisbrota og tekur mið af gildandi áætlun fyrir árin 2023-2025, enda rúmast aðgerðir hvað varðar meðferð kynferðisbrota innan landsáætlunar gegn kynbundnu ofbeldi gegn konum.

Með því að sameina áætlanirnar verður auðveldara að hafa heildaryfirsýn yfir aðgerðir, úrræði og þjónustu, tryggja samræmdar upplýsingar og tölfræði, bæta samhæfingu og skapa samfellt verklag þvert á kerfi. Um leið styrkist eftirfylgni og fjármagn nýtist betur.

Frumvarp um nálgunarbann og ökklabönd tekin í notkun

Ein aðgerð í áætluninni snýr að rafrænu eftirliti með einstaklingum sem sæta nálgunarbanni og/eða brottvísun af heimili. Í síðustu viku var frumvarp dómsmálaráðherra um breytingar á lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili afgreitt úr ríkisstjórn og ráðherra mun mæla fyrirfrumvarpinu á Alþingi á næstunni. Breytingunum er ætlað að styrkja réttarstöðu brotaþola og þá sérstaklega þeirra sem mega þola heimilisofbeldi og umsáturseinelti. Þær eru í samræmi við tilmæli eftirlitsnefndar Evrópuráðsins um aðgerðir gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi.

Helsta breytingin felur í sér að komið verði á fyrirkomulagi um rafrænt eftirlit með staðsetningarbúnaði, t.a.m. ökklaböndum, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Tilgangur eftirlitsins er að tryggja að ákvörðunum um nálgunarbann og/eða brottvísun af heimili sé framfylgt, en heimild til slíks eftirlits er ekki að finna í núgildandi lögum. Frumvarpið mun byggja á reynslu og framkvæmd frá öðrum Norðurlöndum, einkum Noregi og Danmörku.

„Það eru ekki mannréttindi að fá að áreita eða ógna öðrum. Ábyrgðin hvílir á gerendum, ekki þolendum. Nálgunarbann eins og það er núna hefur hreinlega ekki virkað sem skyldi. Nú lögum við það.. Með þeim úrræðum og lagabreytingum sem ég legg fram fær lögreglan þau verkfæri sem hún þarf og við tökum stór og nauðsynleg skref til að tryggja öryggi þolenda og þeirra nánustu,“ segir Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra.

Frestur til að skila inn umsögnum er til 5.janúar.