Ávarp ráðherra við útskrift úr Stóriðjuskóla Rio Tinto á Íslandi - haldin 14. apríl 2026

Kæri útskriftarhópur og aðrir gestir,

Ég vil byrja á að óska ykkur hjartanlega til hamingju með útskriftina ykkar og einnig að óska Stóriðjuskóla álversins í Straumsvík til hamingju með þennan fjölmenna hóp sem lýkur nú námi.

Það er afskaplega ánægjulegt að sjá hversu mikill metnaður er lagður í fræðslumál hér í álverinu í Straumsvík. Stóriðjuskólinn hefur verið starfræktur hér frá árinu 1998 og gegnt lykilhlutverki í árangri og fræðslumenningu álversins.

Á þessum 28 árum hefur skólinn útskrifað 285 einstaklinga úr grunnnámi og 65 úr framhaldsnámi.

Meginmarkmið skólans er að auka verðmætasköpun, efla fagþekkingu og öryggi starfsfólksins, auka möguleika þess á þróun í starfi, og gera vinnustaðinn eftirsóknarverðan.

Hátæknilegur og flókinn búnaður stýrir öllu framleiðsluferli hér í álverinu í Straumsvík. Álverið er þannig hátæknifyrirtæki og í raun gott dæmi um hvernig rótgrónir atvinnuvegir geta nýtt sér það besta sem hátæknisamfélagið býður upp á til að auka afköst og gæði framleiðslunnar.

Menntunin í Stóriðjuskólanum eflir einnig samskiptahæfni og teymisvinnu starfsfólks, sem er sérstaklega mikilvægt á vinnustað eins og þessum, þar sem samhæfing, traust og öryggi eru lykilatriði.

Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það að menntun er einn af hornsteinum fjölbreytts og drífandi atvinnulífs. Áliðnaðurinn, og tengd starfsemi, er sem kunnugt er ein af þremur grunnstoðum í íslensku atvinnulífi þegar horft er til þjóðarframleiðslu, ásamt ferðaþjónustu og sjávarútvegi.

Uppbygging stóriðju á Íslandi hefur umbreytt hagkerfinu hér á landi, dregið úr hagsveiflum og skotið fleiri stoðum undir rekstur þjóðarbúsins. Fjölmörg fyrirtæki, bæði lítil og stór, byggja afkomu sína að miklu leyti á viðskiptum við álverin í dag og hafa í mörgum tilfellum sérhæft sig á því sviði.

En ISAL, eða álverið í Straumsvík hefur þá sérstöðu að vera fyrsta álverið sem reist var hér á landi. Saga þess er er samofin uppbyggingu greinarinnar hér á landi og samhliða því uppbyggingu raforkukerfis okkar. Í ár eru 60 ár síðan samningar milli stjórnvalda og svissneska álfélagsins Alusuisse um byggingu álversins voru undirritaðir og álverið hóf síðan starfsemi í júlí árið 1969. Á þeim tíma hefur álverið stækkað og mikil þróun orðið í starfseminni sem ég ætla ekki að rekja hér, en fyrirtækið hefur verið einn burðarása íslensks atvinnulífs alla tíð síðan. Á því tímabili sem liðið er frá því að frumkvöðullinn ISAL hóf starfsemi hafa fleiri álver bæst í hópinn. Í dag skila álverin á Íslandi gríðarlegum verðmætum inn í íslenskt þjóðarbú; en samkvæmt tölum fyrir árið 2024 var heildarútflutningur þeirra um 17% af heildarútflutningsverðmæti þjóðarinnar í vöru og þjónustu, þau keyptu raforku fyrir 65 milljarða það ár og greiddu tæpa 30 milljarða í laun. Það munar um minna!

Við sjáum að heimsmarkaðsverð á áli hefur verið á uppleið undanfarin misseri enda er ál eftirsótt hrávara og einn af lykilþáttum í orkuskiptum þjóða og minni losun gróðurhúsalofttegunda. „Græni málmurinn“, eins og hann er kallaður. Þar höfum við Íslendingar sannarlega ákveðið forskot og erum leiðandi á heimsvísu, með okkar endurnýjanlegu orkugjafa.

Við lifum á óvissutímum í alþjóðamálum og verðum að horfast í augu við þá staðreynd að ákvarðanir stórvelda á borð við Bandaríkin, Kína og Evrópusambandið hafa bein áhrif á stóriðju hér á landi og efnahagslíf okkar.
Álframleiðsla í heiminum, sem kemur að 60% frá Kína, hefur þrefaldast frá aldamótum. Spáð er áframhaldandi vexti eftirspurnar en hóflegum vexti í frumframleiðslu vegna endurvinnslu áls.

Það er sameiginlegt verkefni okkar allra að tryggja alþjóðlega samkeppnishæfni stóriðju-fyrirtækja á Íslandi og aðgengi að erlendum mörkuðum. Um þá þætti er meðal annars nánar fjallað í Atvinnustefnu - vaxtarplan fyrir Ísland til næstu 10 ára, sem ríkisstjórnin kynnti í síðustu viku.

Ég nefni þetta til að undirstrika að ég lít svo á þrátt fyrir óvissutíma, og ýmis áföll, þá eru, til lengri tíma litið, bjartir tímar framundan í atvinnulífi okkar, og á það sannarlega við um álframleiðslu.

Ágætu útskriftarnemar
Í áliðnaði, eins og annars staðar í atvinnulífinu, er starfsfólkið verðmætasta auðlindin og ykkar sérhæfða menntun er ástæða þess að við erum komin saman hér í dag. Það er löng hefð fyrir því í áliðnaði á Íslandi að leggja mikla áherslu á þjálfun og öryggi starfsfólksins enda geta víða leynst hættur og mikilvægt að allir haldi vöku sinni.

Það er ástæða til að hrósa forsvarsmönnum álversins í Straumsvík fyrir þá framsýni að hafa sett Stjóriðjuskólann á laggirnar fyrir 28 árum. Þar var um metnaðarfullt frumkvæði að ræða. Rannveig Rist, sem er nú að láta af störfum eftir 29 ár sem forstjóri, á þar sannarlega heiður skilinn, en skólinn hóf starfsemi skömmu eftir að hún settist í forstjórastólinn. Það vakti mikla athygli á sínum tíma að ung kona skyldi taka við stjórn fyrirtækisins, enda voru konur sjaldséðir hrafnar í stóriðju á þeim tíma, hvað þá í forstjórastóli. En Rannveig hefur siglt fyrirtækinu í gegnum ýmis konar stórsjó á þessum þremur áratugum og skilar góðu búi. Ég vil nota tækifærið og óska henni alls hins besta í næstu verkefnum.

En Stóriðjuskólinn hefur líka þróast og dafnað vel og er nú órjúfanlegur hluti af starfsemi fyrirtækisins. Rekstur og tilvist skólans er allra hagur; fyrirtækisins, starfsmannanna og samfélagsins. Það segir sig sjálft að öflugara starfsfólk, með sérhæfða menntun, leiðir af sér öflugara fyrirtæki, aukna starfsánægju, aukið öryggi á vinnustaðnum og minni starfsmannaveltu.

Kæri útskriftarhópur,
Það eru bjartir tímar framundan og ykkar bíða fjöldamörg tækifæri til að nýta menntun ykkar og sérfræðiþekkingu hér á landi, sem og erlendis. Ég óska ykkur aftur til hamingju með áfangann og er þess fullviss að þið uppskerið vel fyrir þá vinnu sem þið hafið lagt á ykkur við að ljúka námi ykkar við Stóriðjuskólann.

Til hamingju með daginn !