Ávarp ráðherra á vorfundi RARIK, 27. apríl 2026

Kæru gestir,

Það er ánægjulegt að vera með ykkur hér í dag á Akureyri og taka þátt í vorfundi RARIK.
RARIK hefur allt frá stofnun árið 1947 verið ákveðin kjölfesta og burðarás í uppbyggingu raforkukerfisins á Ísland og þeirri fjölbreyttu verðmæta- og atvinnusköpun sem því fylgir, sem og almennum lífsgæðum. RARIK skipar því stórt hlutverk í sögu byggðar- og atvinnuþróunar á Íslandi.
Þetta á jafnt við í dag sem áður fyrr. Af um 250 starfsmönnum RARIK samstæðunnar, þá starfa tæp 30% í Reykjavík en yfir 70% starfa á 20 starfsstöðvum RARIK víðs vegar um landið. Þar með talið hér á Akureyri.
Byggða- og atvinnustefna eru á hverjum tíma eitt af þeim lykilmálum sem við á vettvangi stjórnmálanna fáumst við, enda berum við mikla ábyrgð gagnvart fólki og atvinnulífi í landinu.

Ríkisstjórnin hefur sett þessi mál í forgang á kjörtímabilinu og var í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar boðað að unnin yrði atvinnustefna fyrir Ísland.
Undanfarið tæpt ár hefur mikil vinna átt sér stað við gerð slíkrar atvinnustefnu, þvert á ráðuneyti og í opnu samráði við hagaðila og almenning.
Fyrr í þessum mánuði kynntum við atvinnustefnu fyrir Ísland, ásamt markvissri aðgerðaáætlun.

Þessi fyrsta heildstæða atvinnustefna Íslands er 10 ára vaxtarplan sem lýsir því hvernig stjórnvöld ætla að vinna með atvinnulífinu og samfélaginu að verðmætasköpun í landinu. Atvinnustefnunni fylgir aðgerðaáætlun sem nær til áranna 2026 – 2027 þar sem settar eru fram 35 aðgerðir til að stuðla að markvissri innleiðingu stefnunnar. Miðað er við að sú aðgerðaáætlun verði síðan uppfærð reglulega.

Atvinnustefnan hefur það markmið að efla útflutning og atvinnugreinar með áherslu á aukna framleiðni, sjálfbæran hagvöxt í jafnvægi við samfélag og umhverfi, bætt lífskjör og bætt starfsskilyrði fyrirtækja í öllum landshlutum.
Í atvinnustefnunni er lögð sérstök áhersla á byggðaþróun og uppbyggingu um land allt. Er það eitt af fjórum þverlægum viðfangsefnum stefnunnar. Orðrétt segir meðal annars eftirfarandi í atvinnustefnunni um þau mál:

„Atvinnustefnan er tæki fyrir stjórnvöld til að styðja við hagvöxt og fjölbreytt störf í öllum landshlutum. Til að hrinda áherslum stefnunnar í framkvæmd verður byggt á sérstöðu og styrkleikum hvers landsvæðis. Samhliða innleiðingu stefnunnar verður sérstaklega litið til tækifæra fyrir nýjar stórfjárfestingar og atvinnuþróun um land allt.

Stjórnvöld vilja stuðla að framþróun og uppbyggingu í öllum landshlutum með mótun aðgerða sem styðja við ný atvinnutækifæri og jákvæða byggðaþróun. Í sumum tilvikum verður byggt á aðgerðum sem þegar eru hluti byggðaáætlunar stjórnvalda og framkvæmdum forgangsraðað með þeim hætti.“

Þetta eru leiðarljós sem ríkisstjórnin mun fylgja eftir og er nánari útlistun á aðgerðum að finna í aðgerðaráætlun atvinnustefnunnar.

Kæru gestir,

Ísland er dreifbýlt land með sterka byggðakjarna í öllum landshlutum. Tækifærin til atvinnuþróunar og verðmætasköpunar liggja víða, en það eru líka áskoranir bæði af innlendum og ekki síður erlendum toga.

Ég tel að það sé brýnt verkefni að efla samkeppnishæfni atvinnulífs á landsbyggðinni og til þess þarf markvissar aðgerðir til að greiða fyrir atvinnuþróun. Til viðbótar við aðgerðir úr Byggðaáætlun og sóknaráætlunum er í atvinnustefnunni kveðið á um ýmsar nýjar aðgerðir.

Ég nefni hér í dæmaskyni þá aðgerð að liðka fyrir nýfjárfestingum um land allt og gera Ísland að aðlaðandi og samkeppnishæfum kosti fyrir stórfjárfestingar. Til að fylgja þeirri aðgerð eftir munum við fara í heildstæða greiningu á regluverki, ferlum og skilyrðum sem varða erlendar fjárfestingar með það að markmiði að einfalda ferla, samræma kröfur og innleiða skilvirka, skýra og samræmda stafræna málsmeðferð.

Hér á Norðurlandi höfum við ágæt dæmi um slíkar stærri fjárfestingar. Ég nefni álþynnuverksmiðju TDK í Krossanesi, gagnaver AtNorth hér á Akureyri, gagnaver Etix á Blönduósi og kísilverksmiðju PCC á Bakka.
Málefni PCC á Bakka, og þær áskoranir sem þar hafa komið upp, eru sem kunnugt er til sérstakrar skoðunar í samstarfi nokkurra ráðuneyta, en iðnaðarsvæðið á Bakka er mjög gott dæmi um svæði með mikla möguleika sem hægt væri að skilgreina sem „Grænan iðngarð“. Sem stendur er unnið að nánari skoðun og greiningu á því.

En stórfjárfestingar eru ekki bara á sviði orkusækins iðnaðar, heldur má einnig finna dæmi um slíkt á sviði ferðaþjónustu og sjávarútvegs, eins og við sjáum vel hér á Norðurlandi. En stórfjárfestingar eru ekki bara á sviði orkusækins iðnaðar, heldur má einnig finna dæmi um slíkt á sviði ferðaþjónustu og sjávarútvegs, eins og við sjáum vel hér á Norðurlandi.

Sem dæmi um aðgerðir í atvinnustefnu til að styðja við atvinnuþróun og fjárfestingar í ferðaþjónustu nefni ég einföldun stjórnsýslu og regluverks í ferðaþjónustu, og eflingu heilsársferðaþjónustu um land allt með markvissri og samræmdri opinberri markaðssetning.

Undir atvinnuþróun mætti hér einnig nefna aðgerðir í atvinnustefnunni sem snúa að sjávarútvegi og lagareldi. Við erum til að mynda að styrkja Hafrannsóknarstofnunar og efla getu hennar til að sinna sínu grundvallarhlutverki.

Í lagareldinu erum við að bregðast við örum vexti greinarinnar með nýjum heildarlögum, þar sem umhverfisvernd og dýravelferð er tekin föstum tökum. Um leið er greininni sköpuð skilyrði til að halda áfram að dafna og skapa þjóðarbúinu verðmæti.

Í báðum tilfellum er um gríðarlega mikilvæg skref að ræða fyrir atvinnulíf hringinn í kringum landið.

Um auðlindagreinarnar okkar almennt er það annars helst að segja að í atvinnustefnunni kemur skýrt fram að það er forgangsmál stjórnvalda að skapa forsendur fyrir stöðugleika og aukna verðmætasköpun í auðlindagreinum. Að stuðla að sátt um þær og gæta að alþjóðlegri samkeppnishæfni.

Kæru gestir,
Í atvinnustefnu og aðgerðaáætlun hennar er fjallað talsvert um styrkingu innviða á landsvísu, og þá sérstaklega orkuinnviða. Þar munu stjórnvöld þurfa á virku samtali við RARIK að halda, sem og önnur orkufyrirtæki, við framfylgd og útfærslu aðgerða á því sviði.
Öflugir grunninnviðir, eins og flutnings- og dreifikerfi raforku, eru forsenda samkeppnishæfs atvinnulífs og undirstaða verðmætasköpunar. Lögð verður áhersla á að uppbygging innviða taki mið af þörfum atvinnulífs og samfélags, tryggi ný tækifæri á landsvísu og lágmarki neikvæð umhverfisáhrif.

Næsta hagvaxtarskeið okkar mun byggja á sterkum innviðum á sviði orku, samgangna, stafrænna innviða, rannsókna og tækniþróunar.
Við vitum að raforkuvinnsla hefur vaxið hægt undanfarin ár og að það eru ákveðnir endurteknir flöskuhálsar til staðar þegar kemur að mikilvægum framkvæmdum í flutnings- og dreifikerfi raforku. Þið þekkið þá sögu betur en ég.
Við þessu er brýnt að bregðast við og hefur ráðherra orkumála þegar lagt fram á Alþingi nokkur mikilvæg þingmál í þá veru, sem ég bind vonir við að okkur beri gæfa til að afgreiða fyrir þinglok.

Aðgengi að samkeppnishæfri og endurnýjanlegri raforku, með traustu og skilvirku flutnings- og dreifikerfi raforku, er og verður ein af undirstöðum íslensks atvinnulífs og jákvæðrar byggðaþróunar, ásamt því að vera forsenda orkuskipta.

Við munum halda áfram á kjörtímabilinu að stuðla að aukinni innviðauppbyggingu og einföldun regluverks þegar kemur að vinnslu og flutningi raforku, með það að markmiði að mæta þörfum atvinnulífs og samfélags. Með því eflum við byggðaþróun og stuðlum að auknum atvinnutækifærum á landsvísu. Í atvinnustefnu og aðgerðaáætlun hennar er að finna nokkrar skýrar aðgerðir til að stuðla að þessu.
RARIK, ásamt öðrum orkufyrirtækjum í landinu, hefur þegar komið að þessari vinnu við mótun atvinnustefnu og aðgerðaáætlun hennar, og munum við áfram þurfa á samstilltu átaki stjórnvalda og orkufyrirtækja að halda til að ná fram þeim markmiðum og áherslum sem koma fram í atvinnustefnu, varðandi nauðsynlega uppbyggingu á sviði raforkumála á næstu misserum.

Ég vil því hér þakka RARIK fyrir sitt framlag í þessari vinnu og hvet ykkur til dáða til að halda því áfram.

Kæru gestir,
Ég vil að lokum undirstrika að í atvinnustefnu Íslands er lögð skýr áhersla á atvinnuþróun og uppbyggingu atvinnutækifæra á landsvísu. Að skapa jöfn tækifæri, óháð búsetu.
Fyrirtæki eins og RARIK getur sannarlega stutt við atvinnustefnuna með því að koma með virkum hætti að eftirfylgni aðgerðaáætlunarinnar sem samstarfsaðili.
RARIK hefur stuðlað að aukinni verðmætasköpun og farsæld í landinu í tæp 80 ár, og mun gera það áfram.

Samkeppnishæfni atvinnulífs á landsbyggðinni, og aðgerðir til að greiða fyrir atvinnuþróun, verða í forgangi á næstu misserum, og verður þar, eins og ég hef komið inn á, bæði byggt á Byggðaáætlun og aðgerðaáætlun atvinnustefnu. Koma nokkur ráðuneyti að þeim verkefnum og hvet ég ykkur til að vera í virku samtali við okkur með þau.

Að því sögðu þá óska ég ykkur gleðilegs sumars og hlakka til að hlýða á þau erindi sem hér á eftir koma.
Takk fyrir.