Sjómannasambandsþing 18. okt. 2000

Ágætu þingfulltrúar

Undanfarna mánuði hef ég stundum verið að velta fyrir mér stöðu sjávarútvegsins í vitund þjóðarinnar. Oft er rætt um vægi hans í efnahagskerfinu og því umhverfi sem hann býr við. Ef hin almenna opinbera umræða er mælikvarði á stöðu greinarinnar sem lítandi er á, má segja að hún skiptist nokkuð í tvö horn. Annars vegar er öflug efnisleg umræða sem ótrúlega margir taka þátt í. Mér er til efs að í mörgum löndum sé næstum á hverjum degi grein eða greinar í stærsta blaði landsins um eina atvinnugrein eins og hér er. Full ástæða er til að vera ánægður með að þjóðin hefur slíkan áhuga á sjávarútveginum. Hins vegar fer umræðan stundum langt út fyrir það sem getur talist skynsamlegt. Þá er látið sem sjávarútvegurinn sé grein sem hægt er að fara með hvernig sem er, og rökin oft að slíka tilraunastarfsemi þurfi vegna stærðar hans í íslensku efnahagslífi. Og á stundum er sjávarútvegur gerður að blóraböggli fyrir nær hvaðeina sem út af ber og betur má fara, ekki síst í byggðamálum. Að mínu mati skyggir þessi hluti umræðunnar of oft á margt jákvætt sem er að gerast í greininni og þau efnislegu pólitísku álitamál sem hollt er og nauðsynlegt að ræða í lýðræðisþjóðfélagi.

"Sjávarútvegur við aldahvörf" er heitið á nýrri þáttaröð framleidd af Páli Benediktssyni, fréttamanni. Þáttaröðin fjallar um stöðu sjávarútvegs og og framtíðarhorfur á þessum tímamótum. Fyrsti þátturinn gefur loforð um að vel sé vandað til verka og að þarna séu sett fram með aðgengilegum hætti mikið af upplýsingum um sjávarútveginn, stöðu hans í alþjóðlegu samhengi, rannsóknir á hafinu og lífríkinu við landið og tækifærin sem bíða greinarinnar í framtíðinni. Mér sýnist að þarna geti verið komið mikilsvert framlag til að fá okkur til að skilja betur þá gæfu og þá ábyrgð að búa við gjöfulustu fiskimið í Atlantshafi.

Íslenskur sjávarútvegur stendur á öðrum tímamótum sem ekki tengjast aldamótunum. Eins og ykkur er öllum kunnugt þá skilaði auðlindanefnd af sér í lok síðasta mánaðar. Skýrsla nefndarinnar getur að mínu viti markað upphafið að lyktum þeirra erfiðu deilna um sjávarútveginn sem íslenskir stjórnmálamenn og í raun þjóðin öll hefur staðið í á undanförnum árum. Hún gefur vonir um meiri sátt um sjávarútveginn en verið hefur. Það er ákaflega jákvætt fyrir umræðuna að nefndarmenn skyldu ná saman um þær tillögur sem settar eru fram. Að það skyldi nást, gefur þann tón um framhaldið, að ljóst má vera að til að sátt takist þurfi allir að gefa eftir af ítrustu skoðunum sínum og standa við það sem þeir hafa sagt í sáttaferlinu.

Þetta er mjög mikilvægur áfangi sem gefur tilefni og tækifæri til að snúa umræðu um sjávaútvegsmál í jákvæðari farveg en hún hefur verið. Við þurfum að leita leiða til aukinnar hagkvæmni í greininni og horfast í augu við tækniþróunina og gjörbreytt skilyrði á fjármagnsmarkaði. Sjávarútvegurinn, þótt stór sé, verður ekki rekin á öðrum forsendum en þeim sem gilda í því umhverfi sem við lifum í hverju sinni.

Mikið er nú rætt og ritað um hið nýja hagkerfi. Í því byggja fyrirtæki á mikilvægustu auðlind Íslendinga í framtíðinni, auðnum sem býr í hugviti og menntun. Við þekkjum öll til þessara fyrirtækja sem eru hvað sýnilegust í líftæknigeiranum og á hugbúnaðarsviðinu. Einnig hefur vægi iðnaðar og ferðaþjónustu aukist mikið á undanförnum árum í hagkerfi okkar. Breytingar á vægi sjávarútvegs eru af hinu góða og styrkja undirstöður efnahags okkar. En þrátt fyrir þessar breytingar þá sjáum við því miður ekki í fyrirsjáanlegri framtíð að hlutfall hans fari hratt minnkandi hvað varðar gjaldeyrisöflun fyrir þjóðarbúið. Grundvallaratriði er því áfram að sjávarútvegur sé sem arðbærastur. Og þótt hlutur hans minnki hlutfallslega, verður hann eftir sem áður mjög mikilvægur og þarf að búa við góð skilyrði og skila okkur miklu.

Ef sú von mín gengur eftir að deilum um sjávarútvegsstefnuna linni, eru viðfangsefni framtíðarinnar þó næg og þau þarf að ræða. Þau snúast um fleira en stjórn fiskveiða, ég get til dæmis nefnt nýjungar í viðskiptaumhverfinu, fjárfestingar, umhverfismerkingar og menntamál. Alþjóðavæðing eykst og breytist. Nýir markaðir með nýjum tækifærum opnast. Hlutverk stjórnvalda í heimi sem breytist hratt er að fylgjast náið með framvindu mála og tryggja að íslensk fyrirtæki geti ávallt nýtt þau tækifæri sem bjóðast og búi við eins góð samkeppnisskilyrði og kostur er. Þeir sem vinna í sjávarútvegi geti þannig einbeitt sér að samkeppninni sem verður sífellt meiri, harðari og flóknari.

Góðir áheyrendur Ég er ekki að biðja um drottins dýrðar koppalogn í sjávarútvegsumræðunni, hún á alltaf að vera öflug. En það er komið að því, að við öll beitum óskiptum kröftum að þeim málum sem gerir íslenskum sjávarútvegi sem best kleift að takast á við verkefni framtíðarinnar.