Upphafsávarp á fyrirspurnaþingi 16. nóvember 2001

16. nóvember 2001

Setningarerindi sjávarútvegsráðherra Árna M. Mathiesen á fyrirspurnaþingi sjávarútvegsráðuneytisins í Fjölbrautaskólanum í Garðabæ, 16.- 17. nóvember 2001.

Ágætu fundarmenn!

Niðurstöður Hafrannsóknastofnunarinnar síðastliðið vor voru okkur öllum mikil vonbrigði þar sem stofnstærð þorsksins mældist mun minni en áður var talið. Við stóðum þannig frammi fyrir þeirri staðreynd að ráðlagt var að einungis yrðu veidd 190.000 tonn af þorski á yfirstandandi fiskveiðiári, en í skýrslu stofnunarinnar tveim árum áður var talið að við gætum veitt tæp 300.000 tonn á fiskveiðiárinu 2001til 2002. Miklar umræður um nákvæmni fiskifræðirannsókna og starfsemi Hafrannsóknastofnunarinnar urðu í kjölfar þessa. Ég boðaði nokkru síðar til blaðamannafundar þar sem ég skýrði frá þeirri skoðun minni að vísindastarf Hafrannsóknastofnunarinnar sé besta mat sem Íslendingar hafa til þess að byggja fiskveiðistjórnun á og því væri ekki annað skynsamlegt en að fylgja ráðleggingum stofnunarinnar í öllum megin atriðum, þrátt fyrir háværar raddir um annað.
Einnig skýrði ég frá því að boðað yrði til sérstaks málþings sem við í sjávarútvegsráðuneytinu höfum kosið að kalla fyrirspurnaþing, og því erum við hér í dag. Til atburðar sem þessa hefur ekki verið efnt til áður hér á landi svo mér sé kunnugt um, en á sér ríka hefð í Bandaríkjunum og kallast public hearing. Uppbyggileg gagnrýni er mikilsverð og hjálpar vísindamönnum í störfum sínum en óábyrg, hleypidómafull gagnrýni bætir hins vegar engu við nema síður sé.

Fyrirspurnaþingið fjallar um atriði sem snerta stofnstærðarmatið og störf Hafrannsóknastofnunarinnar að þeim málum. Jafnframt verða til umræðu ákveðin atriði sem teljast til snertipunkta líffræði og hagfræði, t.d. aflareglan en þingið mun hins vegar ekki fjalla um skipulag fiskveiða.

Við undirbúning þingsins hefur verið haft að leiðarljósi að öll sjónarmið fái notið sín og frummælendur fyrir hin ólíku sjónarmið geti bæði flutt mál sitt á jafnræðisgrundvelli og setið fyrir svörum, en valinn hópur mun spyrja frummælendur út úr. Í vali frummælenda felst engin viðurkenning af minni hendi á skoðunum einstakra aðila, en ríkur vilji til að öll sjónarmið verði reifuð. Við val fyrirspyrjenda hefur verið kappkostað að fá menn með víðfeðma og ólíka þekkingu og reynslu til að tryggja fagleg gæði og jafnræði.
Fyrirspurnaþingið er öllum opið og gestum gefst tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri með spurningum til frummælenda. Hérna er því nýr og kjörinn vettvangur til að efla og styrkja faglega umræðu og þekkingu á málefninu. Formið, þ.e. áherslan á fyrirspurnir valdra aðila, í stað einhliða áherslu á framsögu eins og á venjulegum málþingum á að vera til þess fallið að gera umræðuna hnitmiðaðri og draga fram gleggri niðurstöður en ella næðust.

Þegar ég kynnti hugmyndina að fyrirspurnaþinginu boðaði ég það jafnframt að fenginn yrði utanaðkomandi aðili til að meta forsendur og mat Hafrannsóknastofnunarinnar. Skyldi hann vera óháður í þeim skilningi að hafa ekki áður komið að málum hér á landi þannig að það mætti treysta því að hann hefði ekki fyrirfram mótaðar skoðanir sem myndi vissulega rýra trúverðugleika hans. Þessi ágæti maður heitir Andrew A. Rosenberg og er deildarforseti líffræði- og landbúnaðardeildar háskólans í New Hampshire. Með honum í för er Geoff Kirkwood sem einnig er doktor í fiskifræði en hann er einn þriggja samstarfsmanna sem Rosenberg hefur fengið til liðs við sig. Vil ég bjóða þá félaga hjartanlega velkomna. Rosenberg mun á morgun kynna rannsóknaáætlun þeirra í erindinu "Athugun á nákvæmni stofnstærðarmats á þorski og þol aflareglunnar gagnvart skekkjum í matinu". Rannsóknin er viðamikil og munu þeir því ekki ná að skila af sér fyrr en í apríl á næsta ári. Ég vænti þess að fyrirspurnaþingið eigi eftir að verða mikilvægur hlekkur í starfi þeirra félaga, og því er það sem þið hafið hér fram að færa, ágætu frummælendur og fyrirspyrjendur, ákaflega mikilvægt!
Á sama hátt og ég afréð að efna til þessa fyrirspurnaþings og láta fram fara sérstaka úttekt á störfum Hafrannsóknastofnunarinnar, fékk ég dr. Tuma Tómasson forstöðumann Sjávarútvegsháskóla Sameinuðu þjóðanna til að taka saman helstu gagnrýni sem fram hefur komið á störf Hafrannsóknastofnunarinnar. Jafnframt mun hann leggja mat á vísindalegan grundvöll gagnrýninnar. Tumi mun skila af sér hér í dag með erindi sem hann nefnir; "Yfirlit yfir þá vísindalegu/faglegu gagnrýni sem fram hefur komið á störf Hafrannsóknastofnunarinnar við stofnstærðarmat og veiðiráðgjöf".

Ég vil að lokum þakka öllum þeim sem hafa lagt hönd á plóg til þess að gera fyrirspurnaþingið mögulegt. Aðdragandinn er orðinn talsvert langur og í ljósi þess að hér er um frumraun að ræða hafa mörg sjónarmið komið fram um fyrirkomulag þingsins. Ég trúi því að þessi samvinna okkar muni stuðla að því að umræða um sjávarútvegsmál verði markvissari og eigi eftir að skila miklum árangri. Ég segi hér með þetta fyrsta fyrirspurnaþing sjávarútvegsráðuneytisins sett.