ATH: Þessi grein er eldri en 5 ára.
03 júní 2002
/
Íslands Hrafnistumenn
Sjómenn nær og fjær.
Ég óska ykkur og fjölskyldum ykkar innilega til hamingju með daginn. Ég vil reyndar óska öllum landsmönnum til hamingju með sjómannadaginn, því að öll njótum við þeirrar hagsældar sem sjómenn afla þjóðarbúinu bæði með fiskveiðum og farmennsku. Ég leyfi mér að vitna í kvæðið Hrafnistumenn eftir Örn Arnarson þar sem segir m.a.:
Íslands Hrafnistumenn
eru hafsæknir enn,
ganga hiklaust á orrustuvöll,
út í stormviðrin höst,
móti straumþungri röst,
yfir stórsjó og holskefluföll,
og
flytja þjóðinni auð,
sækja barninu brauð,
færa björgin í grunn undir
framtíðarhöll.
Menn gleyma því stundum að fiskveiðar okkar íslendinga, standa að verulegu leyti undir lífsafkomu og lífskjörum þjóðarinnar. Þeir sem hrópa hvað hæst á himinhá afgjöld af fiskveiðunum gleyma því að án hinna beinu og óbeinu efnahagslegu áhrifa af fiskveiðunum, sem við njótum öll, værum við áreiðanlega ekki í hópi ríkustu þjóða heims.
Í þessu sambandi skulum við ekki gleyma því að íslenskir sjómenn eru meðal afkastamestu fiskimanna í heimi og á það við bæði um veitt magn og verðmæti aflans.
Nú nýlega var samþykkt á Alþingi breyting á lögum um stjórn fiskveiða sem felur í sér álagningu veiðigjalds er handhafar veiðiheimildanna greiða með afkomutengdu veiðigjaldi. Við gerð frumvarpsins var tekin til nánari útfærslu önnur af tveimur leiðum sem Auðlindanefnd lagði til í skýrslu sinni. Þrátt fyrir ákafar rökræður um réttmæti slíks gjalds hafa kaflaskil átt sér stað þar sem búið er að lögfesta helstu grundvallaratriði gjaldsins þó ávallt megi deila um einstakar aðferðir og upphæðir.
Ég vona að það veiðigjald sem nú hefur verið ákveðið af Alþingi, verði til þess að um fiskveiðistjórnunarkerfið náist vítækari sátt en verið hefur. Ég tel að ýmsir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafi sýnt mikla víðsýni þegar þeir samþykktu fyrir sitt leyti að tekið yrði upp hóflegt veiðigjald, til þess að ná mætti sáttum í hinu mikla deilumáli um arð af auðlindinni.
Sjómenn og útgerðarmenn eiga skilið að öldur lægi um fiskveiðistjórnunina og að þeir geti sinnt atvinnu sinni án óvissu um framtíðina.
Það er mikilvægt fyrir okkur öll sem störfum í tengslum við sjávarútveginn að leggja deilumál til hliðar og taka nú höndum saman og gera enn betur. Ljóst er að fiskistofnanir í kringum landið eru takmörkuð auðlind. Því er mikilvægt fyrir okkur að vinna markvisst að því að nýta þá sem allra best og auka verðmæti afurðanna eins og frekast er kostur. Síðastliðið haust skilaði nefnd sem starfaði undir formennsku Einars K. Guðfinnsonar alþingismanns af sér skýrslu sem fjallaði um möguleikana á að auka enn frekar virði sjávarafurða. Í kjölfar hennar var stofnuð ný skrifstofa í Sjávarútvegsráðuneytinu, en undir hana heyrir vinnsla sjávarafurða, nýsköpun og þróun. Jafnframt skipaði ég sérstakan stýrihóp yfir verkefni sem ég hef kosið að kalla "Aukið virði sjávarafurða" eða AVS verkefnið. Ég bind miklar vonir við þessa vinnu enda telja þeir sem til þekkja að hér megi ná verulegum árangri.
Við Íslendingar búum í samfélagi þar sem síaukin vísindaleg þekking er ómissandi sem aflvaki framfara. Vísindin gegna m.a. miklu hlutverki varðandi stjórnun fiskveiða, bæði er náttúrufræði og tölfræði nýtt við rannsóknir á lífríki hafsins og við stofnstærðarmat fiskstofna og hagfræði við útfærslu aflareglu. Þrátt fyrir traust okkar á fræðilegri þekkingu og sannfæringu fyrir mikilvægi hennar verður útfærsla fiskveiðistjórnunarinnar ætíð að verða á stjórnmálalegum vettvangi áður en lýkur og á bökum stjórnmálamanna hvílir um leið hin endanlega ábyrgð.
Á sjómannadegi fyrir tveimur árum síðan stóð ég síðast í þessum ræðustól og ræddi þá m.a. um þann glæsilega árangur sem þá virtist blasa við viðvíkjandi uppbyggingu þorskstofnsins og sagði þá:
- Við höfum verið að byggja upp þorskstofninn og náð meiri árangri en spáð var. Það er mat vísindamanna að fjögur ár af fimm fyrstu árum áratugarins sem er að líða, hafi veiðistofn þorsks verið minni en 620 þúsund tonn. Síðan hafa mælingarnar allar verið upp á við, 1996 er stofninn talinn hafa verið nær 800 þúsund tonnum, nær milljóninni 1997 og 98, og í fyrra sýndi matið rúmlega milljón tonna veiðistofn. Þetta er mikil umbreyting frá 1992 þegar talið er að stofninn hafi verið 550 þúsund tonn.
Síðan þessi orð voru sögð hefur því miður komið í ljós að mikið uppsafnað ofmat hafði átt sér stað í stofnstærðarmatinu auk þess sem matsniðurstöður hafa ætíð verið gefnar upp sem punktmat, þ.e. ein ákveðin tala, en eins og ég benti á í sömu ræðu hafa allar slíkar matstölur sína óvissu. Í ræðu minni í hitteðfyrra sagði ég um þau mál:
Þegar stofnstærð þorsks er mæld, er að minnsta kosti 20 prósenta óvissa í mælingunni. Þannig getur veiðistofn sem er ein milljón tonna mælst tólf hundruð þúsund tonn annað árið og átta hundruð þúsund tonn það næsta, án þess að nokkuð þurfi að hafa breyst, sveiflur í mælingunni eru innan skekkjumarka. Vel má vera, að hluti uppsveiflunnar í þorskstofninum allra síðustu ár sem er mun meiri en ætlað var, sé vegna þess að mæling hefur verið nær efri mörkum; að við höfum verið að njóta óvissunnar. Því fylgir óhjákvæmilega sá möguleiki að dæmið snúist við, að stofnstærðarmæling sýni mun lægri tölu en við höfum séð undanfarin ár. Ég vil leggja áherslu á að ef til þess kemur, þarf það ekki að þýða að við höfum ekki náð árangri, heldur miklu frekar hitt að við höfum talið okkur vera með nákvæmari niðurstöður í höndunum en raunin er
Í sömu ræðu sagðist ég vilja gefa reynsluþekkingu eða það sem kalla má fiskifræði sjómannsins aukinn gaum. Með því er ég ekki á nokkurn hátt að gera lítið úr þeim fræðum sem lærð eru við háskóla. Þvert á móti tel ég að víðara sjónarhorn styrki fræðin. Í krafti þess að ég vil gera reynsluþekkingunni hærra undir höfði en fyrr, stóð ráðuneytið fyrir könnum meðal sjómanna á brottkasti og stefna í þeim málum var síðan mótuð á grunni þeirrar könnunar. Einnig voru auknar veiðiheimildir á ýsu, ufsa og fleiri fisktegundum nú fyrir síðustu áramót gefnar út á grunni reynsluþekkingar.
Auk þess að tvinna saman vísindin og reynsluþekkinguna legg ég mikið upp úr virku samráði við alla þá er málið varðar, t.d. við ákvörðun heildaraflamarks. Í gær kynnti Hafrannsóknastofnunin niðurstöður sínar varðandi stöðu fiskstofnana
Þetta eru í heild mun hagfelldari niðurstöður en fyrir ári síðan einkum er því er varðar botnfisktegundir. Þær sýna jákvæð teikn á lofti hvað varðar ástand þeirra einkum hvað varðar nokkrar af okkar mikilvægustu botnfisktegundum. Hvað þorskstofninum viðkemur þá er lagt til að aflinn verði heldur minni á næsta fiskveiðiári en hann verður á því sem nú stendur yfir. Ástæðan er fyrst og fremst sú að við síðustu ráðgjöf reyndi á dempunarregluna svo kölluðu sem heimilaði ekki meiri lækkun á afla á milli ára en sem nemur 30.000 tonnum. Niðurstaðan nú sýnir okkur að dempunarreglan hefur skilað tilætluðum árangri þar sem hún kom í veg fyrir efnahagslega dýfu og veiðistofninn er nú á uppleið að nýju.
Í desember síðastliðnum heimilaði ég aukningu afla á nokkrum botnfisktegundum þar á meðal ýsu og ufsa. Ég leyfði mér þá að fylgja þeim vísbendingum sem komið höfðu fram um ástand þessara stofna og horfði ég þá ekki síst til fiskifræði sjómannsins. Það er því ánægjulegt að skýrsla Hafrannsóknarstofnunnar staðfestir það mat sem ég lagði til grundvallar ákvörðun minni um auknar aflaheimildir í vetur.
Ég veit að þið minnist öll þess umróts sem varð í framhaldi af skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar í fyrra varðandi ástand þorskstofnsins. Ráðuneytið greip til ýmissra ráðstafanna í framhaldinu, m.a. var efnt til fyrirspurnaþings um fiskrannsóknir með sérstakri áherslu á stofnstærðarmat í nóvember sl. Fyrirspurnaþingið þótti heppnast vel. Ráðuneytið beitti sér og fyrir fleiri ráðstöfunum; fékk m.a. erlenda sérfæðinga í fiskifræði og tölfræði til að gera óháða úttekt á aðferðum og niðurstöðum Hafrannsóknastofnunarinnar. Bráðabirgðaskýrsla þeirra er nú til skoðunar í ráðuneytinu.
Vel getur komið til greina að endurtaka fyrirspurnaþingið næsta haust og geta slíkir atburðir jafnvel orðið árlega eða allt að því og þannig verið hluti í opnu og lifandi samráði.
Lengi var það trú manna að auðlindir sjávar væru ótæmandi enda sagði Hannes Hafstein m.a. í aldamótaljóði sínu:
Auðlindir sjávar ótæmandi bruna.
Ónotuð frjógnótt beiskju vekur muna.
Þetta er löngu liðin tíð eins og glögglega hefur fram komið hér í ræðu minni. Það sem nú er brýnast er eins og ég gat um áðan, að gera sem mest verðmæti úr þeim afla sem á land kemur.
Ég vil ljúka þessum orðum mínum með ósk um að fá notið sem víðtækast samstarfs. Ágætu áheyrendur, allir sem nærri sjó hafa komið vita að öldur geta risið og stundum gefur á bátinn. Þetta hefur oft gerst, einnig á þurru landi, þar sem um sjávarútvegsmál er verið að fjalla enda eru hagsmunirnir sem um er verið að tefla æði stórir. Ég gerði mér þetta vel ljóst áður en ég tók við embætti enda hefur það staðið heima að sjóir hafa stundum risið á embættistíð minni. Hins vegar er ég sannfærður um að þar séu mestu holskeflurnar að baki enda hafa mörg stór mál verið til lykta leidd og þess skulum við minnast að siglingin gengur greiðar ef sæmilega kyrrt er í sjó.
Ég vil ljúka þessum orðum mínum með ósk um að fá notið sem víðtækasdt samstarfs
og samráðs við ykkur ágætu sjómenn og vitna í orð skáldsins sem kvað:
Eitt er markið ein er leiðin.
Ekkert skilur þeirra vegi
er því saman ætla að ná.
Þó að skilji hábrýnd heiðin
heyrum vér á hverjum degi
hver í öðrum hjartað slá.
Lifið heil og megi þessi dagur verða ykkur gleðiríkur.