ATH: Þessi grein er eldri en 5 ára.
17 október 2002
/
Aðalfundur Landssambands smábátaeigenda 17. október 2002.
17. október 2002
Ræða Árna M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra á aðalfundi Landssambands smábátaeigenda
Ágætu fundarmenn
Nú er liðið eitt fiskveiðiár frá því að við tókum upp krókaflamarkið. Ég þarf vart að rifja það upp hér að ekki voru allir sammála þeirri ákvörðun og ekki ætla ég að halda því fram að allir séu orðnir það nú. Hins vegar veit ég eftir að hafa rætt við ýmsa aðila að menn eru almennt sáttari heldur en umræðan gaf til kynna á sínum tíma. Þar kemur auðvitað fleira en eitt til, en það svigrúm sem ég fékk til þess að auka veiðiheimildir í ýsu leikur þar stórt hlutverk. Einnig var gripið til ýmissa ráðstafana í þeim tilgangi að auðvelda, þeim sem byggðu afkomu sína á frjálsum veiðum í ýsu, ufsa og steinbít, aðlögunina að nýju kerfi.
Ef við nú skoðum veiðarnar í sögulegu samhengi kemur í ljós að smábátar voru fyrir 10 árum síðan að veiða um 2000 tonn af ýsu. Á þessu fiskveiðiári fá krókaflamarksbátarnir úthlutað 7.600 tonnum af ýsu og er þá ekki horft til sérstakra úthlutana. Af þessu má sjá að í sögulegu samhengi þá hefur orðið mikil aukning hjá smábátum í ýsuveiðinni og þrátt fyrir kvótasetninguna er þessi bátaflokkur að veiða svipað magn á yfirstandandi fiskveiðiári og 1999/2000 en þá var ýsuveiðin frjáls. Því getur smábátaflotinn mjög vel við unað hvað ýsuveiðarnar varðar og reyndar er sama hvaða tegund er skoðuð. Þið hafið allstaðar verið að vinna á í gegnum árin, eins og framkvæmdastjóri ykkar fór svo skilmerkilega yfir á síðasta aðalfundi Landssambandsins. Það er meira en sagt verður um flesta aðra.
Krókaflamarksmálið er frá og við verðum að horfa fram á veginn. Á aðalfundi ykkar fyrir ári síðan sagði ég eitthvað á þá leið að samstarf ráðuneytisins og Landssambands smábátaeigenda hefði ekki verið sem skyldi þar sem við tókumst á í ofangreindu máli. Ég tók það jafnframt fram að framundan væru ný verkefni sem setið hefðu á hakanum og nefndi ég sérstaklega til sögunnar veiðar dagabátanna. Það var alla tíð ljóst frá minni hálfu að slík vinna hefði ekki þann tilgang að auka veiðigetuna heldur að auka möguleika til hagræðingar við veiðarnar og þá að gera kerfið manneskjulegra. Sem betur fer tókst okkur að leggja til hliðar eldri mál og er skemmst frá því að segja að fljótlega eftir síðasta aðalfund ykkar settust fulltrúar ráðuneytisins og Landssambandsins niður og skoðuðu fyrirkomulag dagakerfisins út frá ýmsum sjónarhornum.
Það má kannski segja að þegar sú vinna hófst hafið þið haft tromp á hendi sem var möguleiki ykkar á að minnka bátana og fá fleiri daga til úthlutunar. Þá þegar höfðu menn sýnt tilburði í þá veru enda hefur það verið einkenni ykkar að vera duglegir að spila á kerfið og ná sem mestu út úr því. Þetta segi ég ekki með neikvæðum formerkjum, nema síður sé, heldur sýnir þetta miklu frekar þann kraft og þá áræðni sem í ykkur býr. Það kom líka fram að margir í ykkar röðum töldu þessa þróun ekki vera góða og í raun vinna gegn öryggi sjómanna og skapa frekari spennu í kerfinu sem væri slæmt. En auðvitað vildu forystumenn ykkar ekki gefa neitt eftir án þess að hlutirnir væru skoðaðir í stærra samhengi, enda ekki þekktir fyrir að vera neitt sérlega eftirgefanlegir. Þegar þarna var komið má segja að við höfum verið farnir að finna sameiginlegan flöt á málinu því auðvitað var það fyrst og fremst tilvísun í öryggimálin þegar ég talaði um að gera kerfið manneskjulegra. Sjónarmið ykkar hafa verið að skipta sólarhringnum upp í einingar í ljósi þess að dagakerfið þrýsti um of á menn að liggja úti, þrátt fyrir að veður væru válynd.
Það varð því úr að ákveðið var að skipta sólarhringnum upp í klukkustundir og hafa dagafjöldann óbreyttann. Ástæðan fyrir því að dögunum var ekki fækkað niður í 21 eins og lögin kváðu á um var sú að ég taldi eðlilegt upp á samanburð milli ára að gera að við héldum okkur við það sama 23 daga. Ykkar menn töldu að þetta myndi hafa lítil sem enginn áhrif á sóknina þar sem draga myndi mjög úr spennu í kerfinu við breytt fyrirkomulag. Það var síðan hluti af samkomulaginu að við myndum að fiskveiðiárinu loknu fara sameiginlega yfir málið og vinna að framhaldi þess út frá þeirri mynd sem við okkur blasti. Við höfum nú haldið okkar fyrsta fund og það liggur fyrir að bátar í dagakerfinu veiddu 12.329 tonn á síðasta fiskveiðiári í stað 7.879 tonna árið áður, en þess ber að geta að þakbátarnir svo kölluðu bættust við en þeir voru um 75 talsins. Ef við skoðum svo meðal veiði á hvern bát í kerfinu þá var hún 36 tonn á fiskveiðárinu 2000/2001 en 41 tonn á því síðasta. Það er því ljóst að veiði ykkar hefur aukist eftir að við tókum upp klukkustundirnar.
Ég er sammála mönnum um að andrúmsloftið í kringum kerfið hefur batnað og sveigjanleikinn sem nú er í því gefur aukin tækifæri til þess að skipuleggja sóknina í samræmi við þarfir fiskvinnslunnar sem er mikils virði, ekki síst fyrir hin minni byggðarlög. Mér er tjáð, án þess að fram hafi farið vísindaleg rannsókn, að þetta fyrirkomulag hafi jafnframt bætt meðferð hráefnisins. Mér finnst það mikilvægt þar sem ráðuneytið hefur verið að leggja aukna áherslu á meðferð og virði sjávarafurða með stofnun sérstakrar skrifstofu sem fer með þau mál auk nýsköpunar og þróunar, svo og með verkefninu "Aukið virði sjávarafurða" eða AVS -verkefninu. Nú sér fyrir endann á vinnu starfshóps sem fékk það hlutverk að skilgreina verkefnið og koma með tillögur að framkvæmd þess.
Ég hef orðið var við áhyggjur meðal félagsmanna ykkar af mikilli hvalagöngu á grunnslóðinni. Það er ekki minnsti vafi á að hvölum hefur verið að fjölga verulega á miðunum í þann tíma sem hvalveiðar hafa legið niðri. Sjávarúvegsráðuneytið hefur á undanförnum árum unnið í samræmi við þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi árið 1999 um að hefja hvalveiðar en í henni segir " Alþingi felur ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar, meðal annars með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar."
Þessu hefur verið fylgt fast eftir í ráðuneytinu og hefur þjóðréttafræðingur þess haft það sem megin verkefni sl. 2 ár. og unnið í nánu samstarfi við utanríkisráðuneytið. Þá hefur ráðuneytið jafnframt beitt sér fyrir viðamikilli kynningu á sjónarmiðum Íslands á erlendri grundu. Á sínum tíma var hent gaman af því í þinginu þegar ég svaraði því játandi að hér væri um leynikynningu að ræða. En það er auðvitað svo að við höfum ekki bolmagn til að standa fyrir almennri áróðursherferð og eru því okkar aðferðir fyrst og fremst fólgnar í því að hitta þá einstöku aðila sem geta haft áhrif á framgang málstaðar okkar í hvalveiðimálinu.
Ýmsum hefur þótt hægt ganga á þessum vettvangi og skil ég alveg þau sjónarmið en tel þó alls ekki að svo sé þegar á allt er litið. Umtalsverður árangur náðist á FAO ráðstefnunni sem haldin var hér í Reykjavík fyrir rúmu ári síðan þar sem í lokaályktun ráðstefnunnar náðist eining um að nýta bæri sjávarauðlindirnar með heildarafrakstur vistkerfisins alls að leiðarljósi. Þetta er víðari skilgreining en sú áhersla en felst í svokallaðri sjálfbærri nýtingu einstakra fiskstofna. Vistkerfisnálgunin felur það í sér að líta beri til sjálfbærrar nýtingar sjávarauðindarinnar allrar.
Á mánudaginn var náðist merkilegur áfangi í hvalveiðimálinu þar sem meirihluti Alþjóða hvalveiðiráðsins féllst á aðild okkar að ráðinu. Reyndar hefur skilningur okkar sjálfra verið sá að við höfum verið aðilar að því allt frá fundinum í London sem haldinn var á síðastliðnu ári. Staða okkar var engu að síður alltof óljós til að þess að við gætum spilað úr henni. Því var áfanginn sem náðist á mánudaginn einkar mikilvægur því jafnvel þótt þjóðir mótmæli veiðum okkar einhliða þá getum við hagað veiðum okkar á lögformlega réttan hátt samkvæmt þjóðarétti.
Flestir þeir sem hafa tjáð sig opinberlega um málið hafa talið inngönguna mikilsverða, þótt einhverjir hafi gagnrýnt það að við skulum hafa ákveðið að veiðar í atvinnuskyni skuli hefjast í fyrsta lagi 2006. Ég hef að vísu alltaf sagt að fyrsta skrefið yrðu vísindaveiðar en á þær getum við ekki lagt stund án þess að vera aðilar og ekki án þess að hafa kaupendur að hvalkjöti. Þá má ekki gleyma forsögu málsins þar sem við gerðum tvær tilraunir til þess að fá óvéfengjanlega aðild að ráðinu. Þegar svo var komið voru reyndar sumir sem gagnrýndu það að fyrirvarinn gengi ekki nægilega langt sem sýnir að það getur verið erfitt að gera öllum til hæfis.
Ágætu smábátasjómenn
Eins og ég hef komið inná í ræðunni eru samskipti ráðneytisins og Landssambandsins með allt öðrum brag nú en fyrir ári síðan. Ég hlýt að mæla fyrir munn okkar allra þegar ég segi að það sé breyting til batnaðar því okkar hagsmunir liggja í því að geta náð saman. Eigi að síður bíða okkar erfið úrlausnarefni þar sem við munum m.a. skoða dagakerfið í ljósi fyrirliggjandi staðreynda. Ekki blandast mér hugur um að skoðanir verða skiptar í þeirri vinnu og einmitt þess vegna er mikilvægt að viðhalda jákvæðum samstarfsanda.