Nýárspredikun sjávarútvegsráðherra

1. janúar 2003.

Nýárspredikun sjávarútvegsráðherra
Árna M. Mathiesen
í Hafnarfjarðarkirkju
Biðjum. Heilagi kærleiksríki Faðir, blessa þessa helgistund í upphafi þessa nýja árs.
Guð, vors lands. Þú hefur skapað okkur til frelsis og ábyrgðar. Í þínar hendur felum við viðleitni okkar til að byggja hér upp réttlátt þjóðfélag. Gerðu okkur hreinskilin og heiðarleg, kenndu okkur að bera virðingu fyrir skoðunum og sjónarmiðum annarra. Öll berum við ábyrgð á brestum samfélagsins. Drottinn, gefðu okkur visku og kraft til að vinna bug á þeim. Láttu okkur aldrei gleyma því að heimurinn er stærri en Ísland og að þú ert öllu valdi, öllum heimi æðri.
"Þitt orð er lampi fóta minna og ljós á vegi mínum". Amen.
Náð sé með yður og friður frá Guði föður og drottni vorum Jesú Kristi. Amen.

Gleðilegt nýtt ár.
"Ég trúi á Guð föður almáttugan, skapara himins og jarðar". Svo hefst trúarjátning okkar kristinna manna sem við öll kunnum og förum með í okkar helgihaldi. Og trúarjátningin heldur áfram og við segjum: "Ég trúi á Jesú Krist, hans einkason". Þann sama og átta daga gömlum var gefið nafnið Jesú, eins og hann hafði verið nefndur af englinum áður en hann var getinn í móðurlífi eins og segir í guðspjalli dagsins.
"Því að svo elskaði Guð heiminn að hann gaf son sinn eingetinn til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki heldur hafi eilíft líf".

Fyrir mér kristallast kristin trú í þessum þremur tilvitnunum. Að maðurinn, þrátt fyrir breyskleika sinn og ófullkomleika, geti fyrir kærleika Guðs og fórn Jesú Krists öðlast eilíft líf, ódauðleika sálarinnar, réttlæti, frið og fögnuð í heilögum anda.
Til þess að geta tekið við þessum mesta kærleika sem um getur og hófst einmitt á jólum þarf maðurinn að gera tvennt. Hann þarf að trúa og hann þarf að iðrast. Hann þarf að trúa á sama hátt og við lýsum yfir að við gerum þegar við förum með trúarjátninguna eins og ég nefndi í upphafi. Það reynist reyndar mörgum erfitt, því trúin er ekki eitthvað sem verður vísindalega sannað eða sýnt fram á með staðtölum. Það er heldur ekki nauðsynlegt því trúin er miklu stærri og meiri en vísindin. Það er því gjöf í sjálfu sér að öðlast trúna á Jesú Krist.

En trúin er ónýt án verkanna og verkin endurspegla trúna. Við, hinn ófullkomni maður, þurfum að iðrast, viðurkenna eigin syndir, sjá eftir því sem rangt er gert og berjast gegn hinu lægra eðli okkar og láta hið góða ná yfirhöndinni. Við þurfum að leita til Guðs eftir styrk til þess að lifa lífinu, hinu daglega lífi, í anda hans. Þetta er spurning um vilja og í flestum, ef ekki öllum tilfellum dauðlegra manna er þetta stöðug barátta fyrir hinu góða og vonandi stöðug þróun í átt að því takmarki að hið lægra eðli okkar víki fyrir hinu æðra eðli. Eins og Jesús segir: "Verið þér því fullkomnir, eins og himneski faðir yðar er fullkominn".
Við erum samt ekki alveg á flæðiskeri stödd í þessari baráttu. Því Guð hefur lagt okkur vopn upp í hendurnar, bæði til þess að hjálpa okkur að öðlast trúna og eins til þess að hjálpa okkur að ná takmarkinu. Þetta vopn er Guðs orð, Biblían, heilög ritning.

Hvaða gagn er í dag af tvö til þrjú þúsund ára gömlum textum? Gömlum dæmisögum, predikunum, boðorðum og lögum. Mitt svar er: Óendanlega mikið gagn!
Heilög ritning segir okkur frá því sem spáð var um fæðingu, feril og endalok starfs Jesú Krists á jörðu. Jafnframt segir hún okkur frá því sem síðar gerðist og gefur okkur þar með traust á því að annað sem spáð hefur verið muni rætast. Hún gefur okkur grundvöll trúarinnar sem er okkur svo mikilvæg eins og ég sagði áðan. Biblían leiðbeinir okkur líka um það hvernig við eigum að fara að því að lifa lífinu þannig að við þroskumst og getum öðlast eilíft líf. Ekki bara á hátíðarstundum heldur líka og ekki síður í hinu hversdagslega lífi okkar.
Með því að skoða Biblíuna út frá því þjóðfélagi sem hún var skrifuð í munum við skilja hana betur og ef við síðan lesum hana og túlkum í samhengi við það samfélag sem við lifum í í dag getum við lært óendanlega margt.

Þetta er út af fyrir sig ekki ný uppgötvun. Þetta hafa menn verið að gera öldum saman með mismunandi miklum árangri eins og gengur. En þetta þarf að gera aftur og aftur því þjóðfélög okkar eru sífellt að breytast og hafa líklegast aldrei breyst eins hratt og þau gera í dag. Ég er reyndar sannfærður um það að efnhagslega velgengni vestrænna samfélaga megi að miklu leyti rekja til áhrifa kristinnar trúar og heilagrar ritningar einmitt á þessi samfélög í gegnum aldirnar. Þá á ég m.a. við virðinguna fyrir eignarréttinum, virðinguna fyrir lögunum, hvatninguna til þess að bæta sig en jafnframt náungakærleikann og samábyrgðina. Einstaklingurinn er útgangspunkturinn en hann er alltaf jafnframt hluti af heild sem hann verður að taka tillit til. Það er eiginlega réttara að segja að einstaklingurinn sem hluti af heild sé útgangspunkturinn.

En af hverju er ég að tala um þetta núna þegar að við höfum lifað mestu uppgangstíma Íslandssögunnar eða mannkynssögunnar, eftir því frá hvaða sjónarhóli við veljum að horfa á hlutina? Jú, vegna þess að ég tel að við í dag getum margt lært af því sem Biblían segir okkur frá. Og þegar ég segi við og í dag þá á ég við okkur hér á Íslandi í upphafi ársins 2003. Umfjöllunarefni Biblíunnar eru þau sömu og umfjöllunarefni nútímans. Líf mannsins allt, þjóðfélagslegt réttlæti eða ranglæti, efnahagslegt réttlæti eða ranglæti, heilindi eða óheilindi í stjórnmálum og viðskiptum, samfélagsleg ábyrgð eða ábyrgðarleysi.

Gamla testamentið segir okkur hverja söguna á fætur annarri þar sem hin Guðs útvalda þjóð misstígur sig. Þar sem leiðtogarnir, sem jafnvel annars vinna söguleg stórverk, misstíga sig og kalla yfir sig og þjóð sína refsingu Guðs. Spámennirnir reyna að leiða leiðtogana og þjóðina af vegi ranglætis yfir á veg réttlætis með misjöfnum árangri, jafnvel þótt spádómar um ógurlegar refsingar þjóðinni til handa fylgi með. Við þurfum kannski ekki að óttast ógnarlegar refsingar. Þökk sé fagnaðarerindi Nýja testamentisins. Svo fremi sem við trúum, iðrumst og leggjum okkur fram um að haga málum okkar í samræmi við það takmark sem Guð hefur sett okkur. Í því efni getur orð Guðs einmitt hjálpað okkur.

Hvað er það sem spámennirnir eru að tala um? Hvað er það sem er að fara úrskeiðis? Við hverju er verið að vara?
Spámennirnir eru ekki bara að tala um skurðgoðadýrkun heldur líka ýmislegt í hversdagsleikanum, daglegu lífi, stjórnmálum og efnahagslífi. Þeir eru að tala um dramb, græðgi, lygar, lauslæti, mútuþægni, rangtúlkun laga, misnotkun lífsins gæða og vanrækslu gagnvart þeim sem minna mega sín. Jafnvel samþjöppun eigna og markaðsbrest. Á móti kemur alltaf samlíkingin og áherslan á góða hirðinn. Umfjöllunin er um samband trúar og siðgæðis og siðrænan grundvöll atvinnulífs og stjórnmála. Þetta eru lýsingar á ástandi þar sem hlutirnir hafa farið úr jafnvægi. Hugtökin sem ritningin leggur áherslu á í þjóðfélagssamhengi eru jafnvægi á milli einstakra afla þjóðfélagsins, á það að vera sjálfum sér samkvæmur, sjálfsfullnægju, lán, hamingju og heill hvers og eins í samræmi við ábyrgð heildarinnar. Lifandi og kröftugt samfélag þar sem hver gætir bróður síns og friður og réttlæti þýða jafnvægi og það að vera sjálfum sér samkvæmur.

Hvernig líta hlutirnir út hjá okkur?
Þjóðfélagshópar reyna að neyta aflsmunar hver við aðra. Velferðarkerfið er misnotað. Frelsinu er misbeitt með bolabrögðum í nafni samkeppni.
Samkeppnin er ekki slæm, þvert á móti er hún í eðli sínu jákvæð og nauðsynlegur farvegur fyrir ómissandi drifkraft þjóðfélagsins. Og viljinn til þess að bæta hag sinn er í senn bæði nauðsynlegur og nýtur samfélaginu. En það þarf að gæta að jafnvæginu. Réttinum fylgja líka skyldur sem eru þær að fara að leikreglunum, bæði þeim skrifuðu og þeim óskrifuðu. Í þjóðfélagi örra breytinga getur reynst ókleift að búa til reglur í tíma um alla þá hluti eða möguleika sem upp kunna að koma. Því hvílir sú ríka skylda á þeim sem vaktina standa hverju sinni í hinum nýju greinum er ryðja nýjan farveg að rækta með sér sterka siðferðiskennd.

"Á ég að gæta bróður míns?", spurði bróðurmorðinginn. Þetta er kannski óþarflega hranalega fram sett en svarið er, já. Ef hann getur ekki séð um sig sjálfur eigum við að gera það í smáu sem stóru. Til þess höfum við eitthvert þróaðasta kerfi, "velferðarkerfi", sem fyrir finnst. Það er auðvitað ekki fullkomið frekar en önnur mannanna verk en vandinn þar er alltaf sá að hjálpa þeim sem þurfa á hjálp að halda en hvetja hina til að hjálpa sér sjálfir. Okkar skylda til að hjálpa þeim sem minna mega sín yfirfærist í rétt þeirra til þess að vænta hjálpar. En hún yfirfærist ekki í rétt til þess að sjá öllum fyrir öllu sem þeim dettur í hug. Því við höfum líka skyldu til þess að sjá um okkur sjálf, skyldu til þess að nýta okkur þá hæfileika og þá möguleika sem Guð hefur gefið okkur til þess að styrkja en ekki veikja innviði samfélags okkar. Aftur þurfum við að gæta að jafnvæginu og siðferðiskenndinni.

Með þessum orðum er ég ekki að segja að allt sé í óefni hjá okkur. Þvert á móti. Við gerum marga hluti vel, meira að segja mjög vel. Jafnvel betur en flestir aðrir. En það er augljóslega rúm til þess að bæta úr ýmsu sem miður fer. Þegar við sem einstaklingar keppum að því að bæta okkar hlut, hugum þá að leikreglunum jafnt skrifuðum sem óskrifuðum. Þegar við nýtum okkur rétt okkar, hugum þá jafnframt að skyldum okkar. Þegar við gleðjumst yfir góðum árangri, hugum þá að ábyrgð okkar sem hluta heildar. Varðveitum jafnvægið, stöðugleikann, samtímis jákvæðri þróun í átt að takmarkinu. Lítum til orðs Guðs til þess að treysta trú okkar og leiðbeina okkur í lífi okkar.
"Þitt orð er lampi fóta minna og ljós á vegi mínum".
Dýrð sé Guði föður, syni og heilögum anda um aldir alda. Amen.
Takið postullegri kveðju:
Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen.