Útrásarráðstefna

Árni M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra, setning ráðstefnunnar "Tækifæri sjávarútvegsins, sótt á ný mið", 29/4, 2004 í Salnum Kópavogi.

Góðir fundarmenn!

Á undanförnum árum hafa áherslur og verkefni sjávarútvegsráðuneytisins verið að breytast mjög mikið um leið og greinin hefur verið að taka stórstígum framförum, ekki síst hvað varðar hagræðingu í greininni, tækniþróun og markaðssókn. Alþjóðavæðingin verður sífellt áþreifanlegri og vart líður sú vika að erlendir fölmiðlar og forsvarsmenn stórra matvælakeðja leggi ekki leið sína í ráðuneytið. Áhugi þessara aðila á ábyrgri fiskveiðistjórnun, rekjanleika og heilnæmi matvæla er mikill og kemur æ skýrar fram í markaðssetningu þessara aðila.

Þegar ég tók við embætti sjávarútvegsráðherra í upphafi síðasta kjörtímabils voru áherslur ráðuneytisins fyrst og fremst tengdar útgerðarþættinum. Mikil umræða fór og fer reyndar enn í kvótamálin og geri ég ekki lítið úr mikilvægi hennar. Sjávarútvegurinn nær hins vegar yfir mun stærra og breiðara svið og því getum við ekki leyft okkur að hugsa um greinina í þröngu samhengi. Eitt þeirra verkefna sem ráðist hefur verið í og við leggjum mikið upp úr er svo kallað AVS verkefni sem er ætlað að vera stuðningur og hvati fyrir greinina og leggja enn ríkari áherslu á að auka verðmæti þess afla sem á land berst. Verkefni er drifið áfram af atvinnulífinu og stofnunum ráðuneytisins og er að mínu mati merkisberi góðrar samvinnu milli einkageirans og hins opinbera.

Þá hefur útrás íslenskra fyrirtækja og alþjóðaviðskipti verið okkur hugleikin og hefur áherslan á þann þátt verið að færast í aukana. Á síðari hluta síðasta árs boðaði ég á aðalfundi Samtaka Fiskvinnslustöðva að ef stjórnvöld gætu með einhverjum hætti ýtt undir frekari útrás þá væri ráðuneytið tilbúið til þess að beita sér í þeim efnum, er ég þá fyrst og fremst að horfa til þeirrar umgjarðar sem stjórnvöld skapa greininni. Ég sem sjávarútvegsráðherra hlýt að spyrja mig þeirrar spurningar af hverju sjávarútvegur kemur ekki að útrásinni með öflugri hætti. Greinin hefur í gegnum tíðina gegnt forystuhlutverki í þessum efnum. Vissulega hefur eðli viðskipta stærstu sölusamtakanna breyst mikið þar sem fyrirtækin hafa miklu alþjóðlegri skírskotun en hér áður fyrr og hafa verið að kaupa erlend fyrirtæki í þeim tilgangi að breikka og þar með styrkja undirstöðuna. Jafnframt hefur mikil vöruþróun orðið fyrir tilstuðlan þessara fyrirtækja á íslenskum fiski. En betur má ef duga skal

Tilgangur ráðstefnunnar; "Tækifæri sjávarútvegsins, sótt á ný mið" er að fylgja eftir því sem ég fjallaði um á fyrrgreindum aðalfundi og skapa vettvang þar sem hið opinbera og atvinnulífið og aðilar atvinnulífsins sín á milli, gætu miðlað upplýsingum sín á milli. Það er mikils virði fyrir sjávarútvegsráðuneytið að búa yfir slíkum upplýsingum. Starfsfólk okkar er í tíðum erlendum samskiptum og hlutverk ráðherra krefst mikilla erlendra samskipta á breiðum grundvelli eins og ég kom inn á hér að framan.

Til að við getum nýst ykkur betur þurfum við að hafa góða vitneskju um hvað þið eru að hugsa og gera. Því viljum við fá frekari upplýsingar frá ykkur til þess að geta með markvissari hætti nýtt möguleikana sem kunna að liggja í þessum samskiptum. Fyrir mig sem sjávarútvegsráðherra hlýtur það að vera markmið mitt að hafa sem víðtækasta skírskotun í starfi mínu á erlendri grund. Ef upplýsingar liggja fyrir um það hvar og hvernig atvinnulífið vill bera niður þá er líklegra að samskipti sjávarútvegsráðuneytisins geti orðið til þess að opna dyr fyrir atvinnulífið, ekki síst í þeim löndum þar sem skil á milli stjórnmála og atvinnulífs eru óljós. Meiri upplýsingar gera okkur kleift að undirbúa jarðveginn, koma fram með beinskeittari hætti.

Sjávarútvegsráðuneytið mun í annað sinn halda ráðherraráðstefnu í tengslum við sjávarútvegssýninguna sem haldin verður hér í Kópavogi í september á næsta ári. Aðstandendur sýningarinnar leggja mikla áherslu á samstarf við okkur og telja það nýtast meðal annars í þeim tilgangi að koma á samskiptum við lönd sem ekki hafa sýnt sýningunni mikinn áhuga fram til þessa. Að sama skapi þá ætti sjávarútvegurinn á Íslandi að geta nýtt sér þennan möguleika því ráðuneytið er að sjálfsögðu fúst til að gera sitt besta til þess að fá þá aðila til landsins sem líklegastir eru til þess að skapa ný tækifæri til útrásar fyrir sjávarútveginn. Slíkar upplýsingar þurfa að liggja fyrir í tíma svo hægt sé að byrja að vinna sem fyrst að málinu.

Góðir fundarmenn!

Sjávarútvegsráðuneytið og Útflutningsráð standa saman að þessari ráðstefnu. Samstarf okkar hefur verið mjög gott á undanförnum árum og hefur ráðið skipulagt nokkrar sendinefndir til hinna ýmsu landa sem sjávarútvegsráðherra hefur farið fyrir. Ráðstefna sem þessi mun vonandi hjálpa okkur í því að gera samstarf okkar í þessum efnum enn markvissara. Við höfum jafnframt verið í góðu samstarfi við utanríkisráðuneytið þegar kemur að alþjóðamálum tengdum sjávarútvegi.

Fyrir fjórum árum var undirritaður tvíhliða rammasamningur milli Íslands og Rússlands í sjávarútvegsmálum. Ríkin tvö skuldbundu sig meðal annars til að greiða fyrir samstarfi einkaaðila frá báðum ríkjum varðandi veiðar, vinnslu og markaðssetningu sjávarafurða. Því miður hefur samningurinn ekki ýtt sem skildi undir viðskipti landanna á sviði sjávarútvegs. Það er hins vegar vilji bæði sjávarútvegsráðuneytis og utanríkisráðuneytis að freista þess hvort ekki sé hægt að efla þessi viðskiptatengsl. Því hafa ráðuneytin nú tekið höndum saman við undirstofnun hjá Alþjóðabankanum, IFC (The International Finance Corporation) og ákveðið að skoða með markvissum hætti tækifæri sjávarútvegsins og tengdra greina í Rússlandi. Útflutningsráð mun jafnframt koma að þessu verki auk nokkurra íslenskra fyrirtækja sem þegar hafa verið að horfa til viðskiptatækifæra sem í landinu kunna að leynast. Aðkoma IFC felst í því að leggja til vinnuaðstöðu í Rússlandi ásamt sérfræðiþekkingu en okkar er að leggja til starfsmann til verksins. Fyrsta skrefið verður að vinna grunnskýrslu þar sem farið verður yfir reglu- og lagaramma sjávarútvegsins í Rússlandi sem tekið hefur miklum breytingum að undanförnu. Þá verða skilgreindir þeir markaðir sem nýst geta þeim aðilum sem þátt taka í verkefninu og leitast við að greina einstök viðkiptatækifæri fyrir þá aðila sem að verkefninu koma.

Á vegum EFTA er nú unnið að fjölgun fríverslunarsamninga og hefur markvisst starf verið unnið á undanförnum árum hvað varðar ríki Mið- og Austur-Evrópu. Nú er áherslan á ríki sem standa okkur fjær eins og Asíu og Suður-Ameríku en síðasti fríverslunarsamningur er við Chile og mun hann taka gildi á næstu mánuðum. En það er einmitt í Chile sem Íslendingar hafa verið að stunda viðskipti á sviði sjávarútvegs eins og komið verður væntanlega inna á hér á eftir. Öll ríki EFTA hafa verið sammála því að jafnvel þótt ríkin séu ólík og hagsmunirnir verða samningar því aðeins gerðir að fríverslun með sjávarafurðir verði tryggð.

Þá er í undirbúningi samningur um sjávarútvegsmál á milli Íslands og Kína. Mikil umræða hefur verið um hvaða áhrif opnun til Kína muni hafa á þá markaði sem Íslendingar hafa helst verið á og eflaust munu einhverjir koma inn á það hér síðar í dag. Vonandi getur ráðstefna sem þessi nýst í þeim tilgangi að forgangsraða þeim löndum sem við leggjum áherslu á að ná fríverslunarsamningum við í framtíðinni.

Tækifæri sjávarútvegsins, sótt á ný mið, er ráðstefna þar sem ólíkar atvinnugreinar miðla upplýsingum sín á milli í þeim tilgangi að efla hver aðra. Hér eru samankomnir aðilar sem tekið hafa virkan þátt í útrás á undanförnum árum og eru tilbúnir til þess að miðla af reynslu sinni. Jafnvel þótt samkeppni ríki á milli aðila þá borgar sig oft að standa saman. Það er von mín að ráðstefnan verði til þess að efla samstarf íslenskra fyrirtækja og hún megi verða hvati til frekari sóknar á erlendri grund.

Ég segi þessa ráðstefnu, "Tækifæri sjávarútvegsins, sótt á ný mið" hér með setta.