Þorskeldi - verðmætasköpun í norðri, ráðstefna á Ísafirði 10. ágúst 2004.

Ávarp Árna M. Mathiesen, sjávarútvegsráðherra á ráðstefnunni

"Þorskeldi – verðmætasköpun í norðri", haldin á Ísafirði 10/8, 2004

Ávarp Árna M. Mathiesen, sjávarútvegsráðherra á ráðstefnunni "Þorskeldi – verðmætasköpun í norðri", haldin á Ísafirði 10/8, 2004 Ágætu fundarmenn! Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins var stofnuð árið 1965 með lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Aftur á móti var fyrsti starfsmaðurinn sem fékk það hlutverk að sinna rannsóknum tengdum sjávarafurðum ráðinn til Rannsóknastofu Fiskifélags Íslands árið 1934. Það má því segja að saga Rf spanni 70 ár en um þessa mundir vinna 50 starfsmenn hjá Rf. Af þessari löngu sögu stofnunarinnar má nærri geta að áherslur hennar hafa verið breytilegar frá einum tíma til annars þó eflaust hafi megin markmiðið ætíð verið það sama að auka gæði íslensks sjávarfangs. Um þessar mundir er óhætt að segja að Rf sé að ganga í gegnum nýtt breytingaskeið og er ég þá að vísa til þess að stofnunin hefur verið að draga sig að stórum hluta út úr þjónusturannsóknum sem eru í samkeppni við einkaaðila.

Þessi þróun er í sjálfu sér mjög eðlileg og á sér sínar skýringar. Það hefur aldrei verið markmið Rf að stunda samkeppni á því sviði rannsókna sem einkaaðilar geta innt af hendi. Hins vegar hafa verið að opnast nýir möguleikar fyrir einkaaðila í kjölfar þess að rannsóknartæki og tól verða sífellt umfangsminni og ódýrari og spilar tölvuvæðingin auðvitað þar stórt hlutverk. Af þeim sökum hafa einkaaðilar nú möguleika á að stunda þjónusturannsóknir á verði sem fyrirtækin hafa bolmagn til að greiða fyrir. Á sínum tíma var ekki hjá því komist að Rf stundaði þjónusturannsóknir sem einkaaðilar gátu ekki sinnt og þar með höfðu fyrirtækin ekki í önnur hús að venda. Í kjölfar þess að sjálfstætt starfandi þjónustuaðilar fóru að geta boðið samskonar þjónustu og Rf þá hefur verið fylgt þeirri stefnu að þjónustumælingar standi undir öllum rekstrarkostnaði sem stofnunin verður fyrir vegna þeirra. Mikið hefur því verið lagt upp úr því að rekstrarlegur aðskilnaður sé á milli þjónusturannsókna og annarra rannsókna eins og samkeppnislög gera ráð fyrir og mér finnst rétt að taka það fram að hvorki Samkeppnisstofnun né Ríkisendurskoðun hafa gert athugsemdir við rekstrarlegan aðskilnað Rf.

Það liggur í hlutarins eðli að þjónusturannsóknirnar hafa að talsverðu leyti verið stundaðar víða um land og þá helst í nálægð við þá staði sem mest útgerð er stunduð. Margt bendir til að lítil breyting verði þar á þar sem hagkvæmt þykir að sinna þjónusturannsóknum í nálægð við útgerðina og er það ánægjulegt að hér á Ísafirði hefur einkafyrirtæki tekið yfir þjónusturannsóknir Rf. Breytingarnar þýða heldur ekki að stjórnvöld ætli að leggja niður starfsemi sína úti á landi heldur mun eðli starfseminnar fyrst og fremst breytast. Nálægð rannsóknastofnana við þær atvinnugreinar sem þær þjóna eru alltaf mikilvægar til þess að upplýsingaflæðið geti verið sem best og samvinnan sem mest. Í kjölfar breytinga á þjónustumælingunum hefur Rf nú þegar opnað rannsóknastofu á Ísafirði og mun dr. Þorleifur Ágústsson veita henni forstöðu.

Í mínum huga er það skýrt að stofnanir ríkisins á borð við Rf eru til þess að þjóna visðkiptavinum sínum og ég veit að þannig hugsar starfsfólk stofnunarinnar. Hin hliðin á peningnum er sú að atvinnugreinin geri sér grein fyrir sínu hlutverki og nýti þá möguleika og sóknarfæri sem felast í samstarfi við Rf. Fyrirtæki tengd sjávarútvegi verða að vera opin fyrir samvinnu og þau verða að nýta þá miklu sérfræðiþekkingu sem starfsfólki Rf býr yfir. Það er einlægur vilji allra að greinin geti hagnýtt sér þekkingu innan Rf í eigin þágu og þar með þjóðarinnar allrar. Flest íslensk fyrirtæki eru af þeirri stærðargráðu að þau megna ekki að leggja leggja nema að hluta til í þann gríðarlega kostnað sem fylgir öflugu rannsóknar og þróunarstarfi. Breytingar þær sem nú standa yfir munu í mínum huga verða til þess að skjóta enn styrkari fótum undir starfsemi Rf og auka mikilvægi landsbyggðarinnar í rannsóknarstarfinu.

Styrkur svæðisins hér á norðanverðum vestfjörðum liggur í því að þorskeldi er óvíða hentugra og hafa heimamenn ásamt fleirum sýnt mikið frumkvæði á því sviði eins og yfirskrift þessarar ráðstefnu undirstrikar, " Þorskeldi – verðmætasköpun í norðri". Þá er jafnframt mikil hvatning í því að síðar í dag skuli verða skrifað undir samstarfssamning mili Rf og Hafrannsóknastofnunarinnar í Bergen á sviði fiskeldis.

Annað sem mig langar að minnast á úr því að ég er farin að ræða samvinnu og fiskeldi í sömu andránni en það er AVS verkefnið svokallaða, en AVS stendur fyrir aukið virði sjávarafurða.

Í sjávarútvegsráðuneytinu er það skýr stefna að vinna beri að því að auka enn frekar verðmæti þess sjávarfangs sem að landi berst. Hér er ég meðal annars að vísa til AVS-sjóðsins sem hefur þann tilgang að flýta þróun verðmætaaukningar í sjávarútvegi. Úthlutað var úr sjóðnum í fyrsta sinn á síðasta ári samtals 74 milljónum króna. Í ár hefur sjóðurinn úr 120 m.kr. að spila og hefur þegar verið úthlutað um 80 milljónum króna af þeirri upphæð. Verkefnin eru af ýmsum toga en þau eru flokkuð upp í fiskeldi, gæði, líftækni, markaðssetningu og vinnslu. Mesta fjármagnið hefur farið í fiskeldið sem undirstrikar þá miklu gerjun sem er í þeim málaflokki. Styrkumsóknir hafa verið mun fleiri en unnt hefur verið að úthluta sem sýnir að þessi möguleiki til þróunarstarfs er mikill hvati fyrir atvinnugreinina.

Fram til þessa hefur megin þunginn í fiskeldi snúið að eldi ferskvatnsfiska, sem betur fer þá hefur þetta sjónahorn verið að víkka og aukin áhersla verið á eldi sjávarfiska. Engu að síður er nauðsynlegt að nýta þá reynslu og þekkingu sem við höfum aflað okkur í fiskeldi í gegnum tíðina því margt sem við höfum framkvæmt safnast fyrir í reynslubrunninum. En þó við getum mikið lært af laxeldinu bæði hvað varðar þekkingu og þróun í markaðssetningu þá er nauðsynlegt að byggja upp sérhæfða þekkingu sem snýr að einstökum tegundum í eldi sjávarfiska.

Við þurfum jafnframt að vera þess meðvituð að í þorskeldinu eða í eldi á hvítfiski yfirleitt bíður okkar hörð samkeppni, ekki hvað síst frá Chíle-mönnum sem nú eru hvað óðast að þróa eldi sitt á lýsingi. Við því er ekkert að gera annað en einfaldlega að gera betur. Mikil reynsla okkar á hvítfiskmörkuðunum erlendis mun reynast ómetanleg auk þess sem við erum ekki að fást við sölu með einhvern hverfulan lúxusmat sem fólk getur einn góðan veðurdag fengið leið á. Heldur erum við að fást við að selja hversdagsmat sem í sjálfu sér er lúxusmatur að hollustu til og gæðum en í eðli sínu þannig að enginn fær leið á honum.

Góðir fundarmenn, hér á þessu svæði er mikil almenn þekking í sjávarútvegi sem býður upp á enn frekara og öflugra samstarf við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Ráðstefna sú sem hér er haldinn sýnir svo ekki verður um villst að hér er hugur í mönnum. Ég vil að lokum þakka öllum þeim sem standa að ráðstefnunni fyrir mikið og gott framtak.