ATH: Þessi grein er eldri en 5 ára.

20 mars 2009

/

Ávarp Gylfa Magnússonar viðskiptaráðherra á aðalfundi Samtaka verslunar og þjónustu þann 20. mars 2009

Fundarstjóri

Ágætu fundarmenn,

Ég vil byrja á því að þakka ykkur fyrir að bjóða mér hingað í dag. Einsog þið vitið vonandi öll þá tel ég og hef alltaf talið verslun og þjónustu vera eitt að undirstöðu atvinnugreinum íslensks samfélags.  Það er  því mjög ánægjulegt að funda með ykkur.  Það er sér í lagi ánægjulegt að sjá að yfirskrift fundarins er framtíðin ein ekki nútíðin. 

Það er óumdeilanlegt að kreppan mun hafa mikil áhrif á verslun og þjónustu í landinu og jafnvel þótt að um heimskreppu sé að ræða þá er hún eiginlega verri hér en nokkurstaðar annar staðar. Því er spáð að einkaneysla dragist saman um 24% á Íslandi á meðan samdráttur í einkneyslu á evrusvæðinu er áætlaður að vera um 1% á næsta ári.

Öll vitum við að nútiðin er erfið en sem betur fer stöndum við ekki frammi fyrir óleysanlegu verkefni. Ef við vinnum vel úr þeim viðfangsefnum sem við erum að fást við í dag þá ætti framtíðin að vera björt. Ég helda að ef að við vinnum okkur skynsamlega í gegnum núverandi ástand þá mun okkur takast að byggja upp heilbrigt atvinnulíf þar sem verslun mun blómstra.  

En til að byggja þessa björtu framtíð þá þurfum við að horfa til fortíðar og læra af reynslunni.     

Það er hægt að horfa í söguna og sjá að einhverju leyti hliðstæða þróun mála og lesa út úr þeirri sögu hvað er líklegt að gerist hér. Þegar maður gerir það, þ.e.a.s. fer að skoða fjármálakreppur fyrri ára í öðrum löndum þá verður það nú aðeins til þess að róa mann fyrst og fremst vegna þess að það eru mörg fordæmi fyrir því að lönd fari í gegnum fjármálakreppur og þær geta auðvitað verið mjög óþægilegar – atvinnuleysi eykst – það er reyndar alveg óhjákvæmilegt að einhverjir verði gjaldþrota – fyrirtæki loka og það tapast kannski mikil verðmæti þegar einhver atvinnustarfsemi hættir og framleiðslutækin sem þar voru nýtt verða til lítils – það þarf að skera niður opinbera þjónustu – hugsanlega hækka skatta – allt er þetta mjög óþægilegt og það er auðvitað þess vegna sem við köllum þetta samdrátt eða kreppu. Það virkilega kreppir að en það er hins vegar ekkert sem gefur ástæður til þess að ætla annað en að það verði hægt að sigla út úr þessu, þ.e.a.s. botninum verði náð og það taki ekkert mjög langan tíma að ná honum. Reyndar tel ég að við getum nú kannski séð hann núna þótt það sé kannski álitamál hvort við erum komin að honum og síðan ná menn aftur vopnum sínum í langflestum tilvikum og vinna upp það sem hafði tapast í þjóðarframleiðslu eða atvinnuleysi eða einhverju slíku á nokkrum árum.

Það er að vísu hægt að klúðra málum svo illa að kreppur verði mjög langvinnar en það er alls ekkert náttúrulögmál að það gerist.  Það þarf eiginlega að taka dálítið róttækar og rangar ákvarðanir til þess að klúðra málum svo hryllilega að það taki ár eða áratugi að vinna sig út úr svona skelli. Það eru því miður dæmi um lönd sem hafa gert það, ef við tökum t.d. Argentínu sem var eitt ríkasta land veraldar – eitt af fimm ríkustu löndum veraldar á flesta mælikvarða fyrir svona u.þ.b. 100 árum. Þeim hefur algjörlega mistekist að vinna úr vandamálum sem steðjuðu að þeim þá og eru núna svona með – að vísu ekki fátækustu löndum heims – en þeir eru einhvers staðar fyrir neðan miðju og eru búnir að vera áratugum saman. Það er hægt að rekja þá þróun alla til meira eða minna rangra ákvarðana sem voru reyndar oftast ekki teknar á lýðræðislegan hátt þannig að það er hægt að finna fordæmi um að lönd klúðri svo algjörlega sínum málum að þau nái ekki aftur vopnum sínum eftir einhver efnahagsáföll. En flest önnur lönd þau ná að vinna sig út úr svona nokkru og það sem yfirleitt þarf að gera er í sjálfu sér ekkert óskaplega flókið – það er ekkert sérstaklega notalegt að gera það – en það liggur eiginlega fyrir hvað þarf að gera og kannski það sem við stöndum frammi fyrir, að þótt það séu tröllvaxin verkefni þá eru þau ekkert rosalega flókið. Við vorum augljóslega með fjármálakerfi sem hrundi og við þurfum að koma upp nýju fjármálakerfi og uppskriftin að því að gera það – hún er í sjálfu sér ekki mjög flókin.

Við þurfum bara einfaldlega að gera það sem við erum nokkurn veginn að gera – að setja á stofn nýjar bankastofnanir og gera það á þann hátt að efnahagsreikningur þeirra sé heilbrigður frá upphafi og að rekstrargrundvöllurinn sé nokkurn veginn í lagi og það er bara einfaldlega gert með því að taka eignir og skuldir á móti út úr hrunda bankakerfinu og taka þá þokkalegar eða góðar eignir sem kannski lítill vafi er á að verði endurgreiddur á næstunni yfir í nýja bankakerfið og ef einhverjar eignir eru teknar yfir sem er svona vafasamt að verði greiddar að fullu, að þá þarf að meta þær eitthvað niður eða alla vega gera það þannig að nýi bankinn eignist eignir sem væri svona nokkurn veginn víst að standi undir þeim skuldbindingum sem stofnað var til á móti og svo þarf að leggja þessum bönkum til nýtt eigið fé og væntanlega í fyrstu frá hinu opinbera en svo er hægt að fá einkageirann að borðinu – ja, það er reyndar hægt að fá hann að borðinu strax í upphafi en ef það er ekki gert er hægt að fá hann að borðinu seinna með því að ríkið selji sinn eignarhlut.

Þetta er verið að gera og þetta er ekkert sem Íslendingar fundu upp. Þetta hefur verið gert í fjölmörgum öðrum löndum á mismunandi tímum og síðan þarf að huga að öllum öðrum efnahagsreikningum, ef það má orða það þannig, sem eru skaddaðir og taka til í þeim og það er auðvitað ekkert notalegt heldur. Það þarf að afskrifa oft mikið eigið fé – stundum allt og fá þá nýtt eigið fé inn í viðkomandi fyrirtæki. Það þarf að afskrifa einhverjar skuldir – það er þá yfirleitt gert þegar eigið fé er farið þannig að það eru einhverjir nýir eigendur sem fá fyrirtækið með lægri skuldum eða fyrrverandi eigendur geta komið með nýtt eigið fé – þá má svo sem semja við þá líka og þetta er ferli sem er líka í gangi hjá okkur og ekkert sem bendir til annars en að það gangi nokkurn veginn upp. Þetta er auðvitað tröllvaxið verkefni og fleiri fyrirtæki á Íslandi sem þurfa svona meðferð heldur en yfirleitt annars staðar en svona uppskriftin er í grundvallaratriðum þekkt og ekkert því til fyrirstöðu að okkur takist að fylgja henni í sjálfu sér ekkert verr heldur en öðrum.

Svo þarf auðvitað að huga að fjölskyldum og heimilum og það gera menn á ýmsan hátt. Við búum auðvitað að því að vera með mjög gott velferðarkerfi og við þurfum að halda því gangandi til þess að tryggja að fjárhagsleg kreppa eða efnahagsleg verði ekki mjög þungbær félagsleg kreppa líka. Það er auðvitað ljóst að það tekur svolítið á félagslega – það eru auðvitað fjölskyldur sem eru núna talsvert verr staddar en þær voru fyrir hrunið og það á svo sem ekkert að reyna að draga fjöður yfir það. En það á að vera hægt að gera þetta þannig að jafnvel þeir sem urðu fyrir þyngsta högginu nái að rétta sig við og fylgja okkur inn í nýja hagkerfið og eiga þar sér viðreisnar von. Þetta er allt saman líka vel þekkt þannig að það er til uppskrift af því að gera þetta og við erum svona nokkurn veginn að fylgja henni.

Síðan þarf að gera talsverðar breytingar á því sem er stundum kallað raunhagkerfi og þá er verið að vísa til þess að við erum annars vegar með svona fjármálakerfi sem sýslar með fjármálalegar eignir það sem stundum er kallað á ensku eða í Bandaríkjunum Wall Street og svo hins vegar erum við með afganginn af hagkerfinu sem er að sýsla með einhverja raunverulega hluti, það er í Bandaríkjunum kallað Main Street, og það þarf að gera augljóslega talsverðar breytingar þar líka. Þannig að við gerum ekki bara breytingar í fjármálakerfinu heldur líka í afganginum af hagkerfinu þar sem verið er að framleiða vörur og þjónustu hvort heldur er fyrir innanlandsmarkað eða útflutning. Þær breytingar eru auðvitað erfiðar líka en það liggur líka fyrir þar hvað þarf að gera.

Svona í grundvallaratriðum þá þurfum við sem land og þjóð að draga töluvert úr einkaneyslu, sérstaklega innfluttri einkaneyslu, þ.e.a.s. þeim vörum og þeirri þjónustu sem við flytjum inn frá útlöndum og þetta einfaldlega þurfum við að gera vegna þess að við vorum með alltof mikinn viðskiptahalla og nú þurfum við að fara í afgang af viðskiptum við útlönd og eiginlega eina leiðin til þess að gera það er einhver blanda af því að draga saman innflutning og auka útflutning. Til þess að gera það þarf að breyta svolítið áherslum í hagkerfinu þannig að við leggjum meiri áherslu á útflutning og minni áherslu á innflutning og þetta getur auðvitað verið talsvert sársaukafullt. Við sjáum bara t.d. – við skulum taka bara bílainnflutning sem dæmi. Það er auðvitað mjög óþægilegt svo ekki sé dýpra í árina tekið fyrir bílainnflytjendur ef bílainnflutningur meira eða minna stoppar í kannski 2-3 ár. Það er ekki mjög djúpt í árina tekið að segja að það tæki í hjá þeim sem eru í þeim geira.

En þetta er bara því miður eitt af því sem þarf að gera einfaldlega vegna þess að landið þarf að lækka reikninginn fyrir innfluttar vörur og fá meira fyrir útfluttar vörur og það gera menn með því að færa áherslur starfsfólks og annarra að einhverju leyti úr innflutningi og neyslu yfir í útflutning. Það auðvitað gerir okkur svolítið erfiðara fyrir að alþjóðaverslun almennt er að dragast saman. Það er auðvitað erfiðara að auka útflutning þegar heimsverslun almennt er að dragast saman. En það kemur í sjálfu sér ekkert verr niður á Íslendingum heldur en öðrum. Við sjáum alveg rosalegar tölur frá löndum sem hafa verið með mikinn útflutning og afgang af viðskiptajöfnuði, lönd eins og Kína eða Japan eða Þýskaland, lönd sem hafa öll keyrt mjög mikið á útflutningi, þau eru að sjá kannski fjórungs eða fimmtungs samdrátt ef þeir bera saman tölurnar t.d. fyrir upphaf þessa árs við upphaf ársins 2008.

Það er auðvitað erfitt fyrir Íslendinga að auka útflutning við þau skilyrði en við höfum eitt sem vinnur með okkur þar og það er blessuð krónan og þó að henni fylgi auðvitað bæði kostir og gallar þá er í þessu samhengi einn verulegur kostur sem er einfaldlega sá að með gengisfalli krónunnar þá dregur sjálfkrafa verulega úr innflutningi og það liðkar verulega fyrir útflutningi. Gengisfall krónunnar hefur hins vegar mjög erfiðar afleiðingar fyrir þessa tiltekt í efnahagsreikningnum sem ég var að minnast á áðan en það er, eins og ég sagði, hún hefur bæði kosti og galla og kostirnir koma kannski fyrst og fremst fram í því að við höfum betri aðstöðu til þess að ná okkur á flug í gegnum útflutning með veika krónu heldur en með sterka krónu eða evru ef við hefðum verið búin að taka hana upp áður.

Þannig að þetta þarf að gera en það er ekkert í þessu sem er óviðráðanlegt. Þetta er bara stórt og viðamikið verkefni sem ekki er hægt að gera á einni nóttu. Það tekur okkur kannski tvö ár að svona nokkurn veginn fara í gegnum megnið af þessu – það tekur okkur eitthvað aðeins lengri tíma að byggja upp öflugri útflutningsatvinnuvegi en ekkert er því til fyrirstöðu að okkur takist það. Þá auðvitað verðum við að vona eins og afgangurinn af heiminum að alþjóðasamdrátturinn verði ekki mjög djúpur því hann torveldar þessa útflutningsleið. En útflutningur er eiginlega það eina sem við höfum núna til þess að örva hagkerfið af því að ef við horfum til nágrannalanda okkar þá er verið að reyna að örva hagkerfið með auknum ríkisútgjöldum eða einhverjum aðgerðum í peningamálum en það er eiginlega ekkert svigrúm til þess á Íslandi einfaldlega vegna þess að ríkissjóður er þegar búinn að taka á sig svo mikið högg út af hruninu og vegna þess að við erum með þessi vandamál sem tengjast gengi krónunnar og áhrifum þess á skuldastöðu fyrirtækja og heimila.

En ef ég tala kannski aðeins meira um gengismálin þá má segja að ég sé búinn að lýsa kosti og göllum þess að vera með krónuna eða hafa verið með krónuna öllu heldur, kannski benda sérstaklega á það að vegna þess að við vorum með krónu sem hrundi þá er fjármálakreppan örugglega dýpri en hún hefði ella verið. Ef við værum t.d. í sömu sporum og nágrannar okkar Írar sem eru að flestu leyti að fást við sambærileg vandamál og við með einum grundvallarmun sem er sá að þeir eru með evruna, þá sjáum við að það að hafa styrkan gjaldmiðil sem getur ekki hrunið, það dregur talsvert úr líkunum á því að það verði svona djúp fjármálakreppa einfaldlega vegna þess að það getur ekki gerst á einni nóttu að skuldir aukist um 50-100%.

Á  Íslandi og reyndar ýmsum öðrum löndum sem eru núna í vandræðum þá hefur einmitt þetta gerst – menn hafa verið með mikið af erlendum skuldum og þær hafa hækkað um einhver ósköp – tugi prósenta út af gengisfalli heimagjaldmiðilsins. Þannig að það að hafa veikan gjaldmiðil sem getur fallið – það getur og í okkar tilfelli gerði það alveg örugglega valdið því að svona fjármálasamdráttur verði dýpri en ella. En svo kemur á móti að þegar menn eru að ná sér út úr kreppunni, þá er mjög gott að vera með raunhæft gengi á gjaldmiðli og alla vega ekki vera með of sterkt.

En allt um svo ég víki að nágrönnum okkar Írum, a þeir búa nú við þá hræðilegu stöðu að þeir þyrftu helst að auka útflutning og draga úr innflutningi en þeirra helsta viðskiptaland sem er Bretland er með annan gjaldmiðil en þeir og pundið hefur verið að falla gagnvart evrunni sem Írar eru með, sem er alveg hræðileg staða fyrir Íra því það þýðir að innflutningur til þeirra eykst og útflutningsatvinnuvegirnir lenda í vandræðum sem er akkúrat þveröfugt við það sem þeir þyrftu. Þeir þyrftu í raun og veru að fá veikari gjaldmiðil eins og við en eiga auðvitað ekki kost á því af því að evran lýtur sínum eigin lögmálum sem taka mjög lítið tillit til þess sem er að gerast í litlu landi eins og Írlandi.

Það breytir því ekki að það kann að vera skynsamlegt fyrir okkur að taka upp evru einhvern tíma í framtíðinni en það verður þá að gerast á einhverju skynsamlegu gengi og það þarf að gerast á þann hátt að við fáum gjaldmiðil með bakhjarl sem samþykkir og styður okkur í notkun á gjaldmiðlinum, sem þýðir í raun og veru á mannamáli það, að ef við ætlum að taka upp evruna þá verði það að vera gert í góðu samkomulagi við útgefandann, þ.e.a.s Evrópska seðlabankann til þess að við getum notið skjóls af Evrópska seðlabankanum ef einhver kreppa kemur upp í framtíðinni. Það er eiginlega versta staða sem við gætum tekið upp væri að taka upp einhvern gjaldmiðil einhliða, hvort sem það er evra, dollar eða jafnvel einhver enn önnur mynt, og búa svo við það að í næstu fjármálakreppu værum við eiginlega í alveg sömu sporum og við vorum haustið 2008, að bankakerfið vantar einhvern gjaldmiðil og Seðlabankinn getur ekki útvegað hann, sem er það sem myndi gerast ef við tækjum upp einhliða einhvern gjaldmiðil án þess að hafa útgefandann sem bakhjarl. Það var það sem gerðist 2008, þá vorum við að vísu með okkar eigin krónu, en það var ekki skortur á krónum sem felldi bankakerfið, það var skortur á erlendum gjaldmiðli. Seðlabankinn íslenski bara hreinlega gat ekki útvegað gjaldmiðil þegar bankarnir þurftu á honum að halda.

Aðeins kannski meira um vexti og verðbólgu og tengda hluti. Það skýrist nú bara í þessari viku hvert Seðlabankinn og peningastefnunefndin stefnir með vexti. Ég tel allar líkur á því þó að það sé ekki mín ákvörðun að vextir verði lækkaðir, þ.e.a.s. menn byrji eitthvert vaxtalækkunarferli þegar í þessari viku. Ég byggi það bara einfaldlega á því að ég veit til hvaða stærða hagfræðingar í svona peningastefnunefndum horfa og þær eru allar þannig að það er eiginlega ekkert sem rökstyður að hafa 18% vexti áfram.

Það er að vísu hægt að færa rök fyrir því að það megi ekki færa vexti kannski langt niður fyrir verðbólguna. Það mundi valda enn meiri vandræðum vegna gjaldeyrishafta og gæti valdið því að fólk færi að taka peninga út úr bönkum og reyna að ávaxta hann einhvern veginn öðru vísi sem gæti mjög torveldað bara starfsemi banka og fjármögnun hagkerfisins. En vextir þurfa ekki að vera mjög háir og þeir þurfa í raun og veru ekki að vera hærri heldur en spáð verðbólga er. Það þarf ekki að horfa svo mikið á verðbólgutölur fortíðarinnar þegar vaxtaákvarðanir eru teknar. Það þarf fyrst og fremst að horfa fram á við og hver er líkleg verðbólgan þá og hafa vextina í einhverju samræmi við spá um verðbólguna. Allar spár um verðbólgu eru mjög hóflegar og það er bara einfaldlega byggt á því að það verðbólguskot sem við erum búin að horfa upp á síðustu 12 mánuði eða svo er núna inni í verðbólgutölunum í þeim skilningi að þegar talað er um 12 mánaða verðbólgu þá er inni í henni verðlagshækkun undanfarinna 12 mánaða. Sú verðlagshækkun varð eiginlega eingöngu vegna falls krónunnar.

Nú er krónan orðin miklu stöðugri og reyndar hefur aðeins hækkað frá áramótum þannig að þessi undirrót verðbólgu er eiginlega horfin og annað sem gæti valdið verðbólgu sem væri þá einhver þensla innanlands – umframeftirspurn á vinnumarkaði eða eitthvað slíkt – að það er bara augljóslega ekki til staðar. Það er engin umframeftirspurn á vinnumarkaði þegar atvinnuleysi fer hríðvaxandi svo augljóst dæmi sé tekið. Þannig að það eru engar líkur á einhverju launaskriði eða einhverju slíku sem gæti valdið verðhækkunum og verðbólgu. Þegar við horfum á þessar tvær forsendur þar sem gengið virðist hafa náð svona frekar stöðugri lendingu þó það flökti auðvitað eitthvað dag frá degi þá er það ekki í frjálsu falli eins og í október, og svo það, að það er eiginlega ekkert annað sem gæti valdið verðbólgu, þá hljóta allar verðbólguspár að vera þannig að verðbólgan gangi mjög niður og þá getur Seðlabankinn – og í raun og veru engin rök til annars en að hann geri það – þá getur hann lækkað vexti mjög hratt líka.

Þannig að þetta væri mín vaxtaspá en ég endurtek – þetta er ekki mín ákvörðun heldur Seðlabankans.

Ef við ræðum aðeins meir þá um nýju bankana og aðgang að lánsfé. Það er auðvitað þannig að það er ekki alveg búið að klára öll mál sem tengjast því að setja upp nýtt bankakerfi en það liggur nú svona í grófum dráttum fyrir hvernig það verður. Alla vega liggur fyrir hvernig við ætlum að koma á bankakerfi sem verður starfhæft í þeim skilningi að það getur veitt fyrirgreiðslu varðandi fjármögnun, það getur séð um inn- og útflutning og þjónustað hann og getur hjálpað til við þessa endurskipulagningu fyrirtækja sem er nauðsynleg. Við erum eiginlega meira eða minna búin að stilla upp bankakerfi sem ræður við það. Það eru að vísu ákveðin vandamál óleyst en þau tengjast flest mjög stórum fyrirtækjum sem eiga í miklum vandræðum. Það er bara einfaldlega ekki búið að leysa öll vandamál þeirra. En það er eiginlega ekki vegna þess að bankakerfið sé ekki starfhæft. Það er bara vegna þess að þessi vandamál eru svo sérstök og svo stór.

En þá kem ég aftur að því sem ég er búin að segja nokkrum sinnum áður að það er alveg lífsnauðsynlegt til þess að þessi endurreisn gangi upp að okkur takist að snúa við frá verulegum viðskiptahalla og við áttum nánar tengsl milli viðskiptahalla svona árunum 2004-2006, snúa frá því og yfir í þokkalegan afgang af viðskiptum okkar við útlönd. Við eigum í raun og veru engan annan valkost því að við vorum að fjármagna viðskiptahallan með sífellt meiri lánum og sú leið er bara einfaldlega lokuð þannig eigum enga aðra leið út úr þessu heldur en að greiða smám saman niður skuldir með því að vera með afgang á viðskiptajöfnuði. En ég held líka bara að við getum gert það.

Við vorum með útflutning árið 2007 sem var ef ég man rétt svo um það bil 5 milljarðar evra og það er í sjálfu sér ekkert sem bendir til annars en að við getum haldið því gangandi. Það að vísu tekur dálítið í núna að t.d. álið hefur lækkað og það hefur lækkað fiskverð en væntanlega er það ekki til frambúðar þannig að bara með því að halda þessum atvinnuvegum gangandi og svo auðvitað ferðamennsku og öðru sem skapar gjaldeyri líka þá ættum við að geta búið til svipaðar gjaldeyristekjur og síðan aukið þær með því að leggja aukinn þunga á útflutning og gera það með því að einfaldlega fólk sem var að fást við annað fer að snúa sér að útflutningsgreinum í ríkara mæli.

Þetta allt saman er held ég hægt og ég reyndar ekki bara held það – ég er reyndar fullviss um að þetta er hægt og verður gert. Þannig að langtímahorfurnar eru alls ekkert slæmar og reyndar er það þannig að ef við bara horfum nú svolítið kalt á hvað Íslendingar hafa og ekki bara það sem við höfum af mannauði og mannvirkjum og náttúruauðlindum og öðru slíku heldur líka bara umgjörðin – við höfum náttúrlega lýðræði og tjáningarfrelsi, trú á friðsamar lausnir, ágætt lagaumhverfi og annað slíkt og erum með ágætis menntakerfi og velferðarkerfi og allt það, ef við horfum á allt það sem við höfum og berum saman okkar stöðu við í raun og veru hvaða land sem er í heiminum þá lítur Ísland alls ekkert illa út. Það sem lítur illa út er þessi tiltekt sem við þurfum að fara í gegnum en hún er leysanlegt vandamál. Þannig að þegar við erum búin að fara í gegnum hana þá ættum við – og það er ekkert sem bendir til annars – að eiga alla möguleika á því að vera hér aftur með þjóðfélag sem skilar þegnunum einum bestu lífskjörum í heimi og reyndar hef ég trú á því að lífskjörin verði ekkert svo slæm jafnvel meðan á tiltektinni stendur. Það auðvitað tekur í en það er ekkert sem bendir til þess að það verði t.d. vöruskortur eða eitthvað svoleiðis hér eða að það þurfi að loka stórum hluta af heilbrigðiskerfinu eða eitthvað svoleiðis. Það er ekkert slíkt í kortunum þannig að samdrátturinn verður leiðinlegur en hann verður alls ekkert óbærilegur og eftir það þá höfum við í raun og veru öll tækifæri til þess að byggja upp gott þjóðfélag og ég efast ekkert um að okkur mun takast það.

 

 



 

Efnisorð