Haustfundur heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna 29. október 2012

Góðir gestir,
Mér er það sönn ánægja að fá að ávarpa ykkur ágætu þátttakendur á hinum árlega haustfundi heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna með Matvælastofnun, Umhverfisstofnun, umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Samráðsfundir sem þessi er mikilvægur hlekkur í samstarfinu á milli þeirra aðila sem að þessum málum koma.

A – Stofnun ANR
Frá síðasta haustfundi hefur sú breyting á orðið að nýstofnað Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið hefur tekið yfir þennan málaflokk.

• 
  Um stofnun ANR
  
• Málefni matvælaeftirlits á skrifstofu afurða.

B - Matvælalöggjöf
Fyrsta faglega efnið sem mig langar til að koma að er að nýlega var innleidd ný matvælalöggjöf á Íslandi. Gerðar voru breytingar á lögum um matvæli, þar sem slíkar breytingar voru nauðsynlegar vegna EES- löggjafar. Lagabreytingarnar fólu í sér að ráðuneytið fékk skýrar heimildir til að setja reglugerðir til að innleiða EES-gerðir. Meginefni nýrrar matvælalöggjafar er þannig að finna í gerðum Evrópusambandsins sem byggðar eru á EES samningnum. Efnislega er hér um mikla löggjöf að ræða og ítarlega. Löggjöfin hefur víðtæk áhrif á matvælaframleiðendur, eftirlitsaðila og neytendur. Þessar breytingar sem gerðar voru á löggjöfinni voru bæði nauðsynlegar og tímabærar.
Hér gefst ekki tími til að fjalla um öll nýmæli sem hin nýja löggjöf kveður á um en rétt er að nefna eftirfarandi.

• Nú er í fyrsta sinn í settum lögum fjallað um hvað séu örugg matvæli, í 8. gr. matvælalaganna.
  
• Efnisákvæði um ábyrgð matvælaframleiðanda eru mun skýrari og ítarlegri en áður var.
  
• Ákvæði um að eftirlit skuli byggjast á áhættugreiningu sem kveður á um tíðni eftirlits og umfang skuli vera í réttu hlutfalli við áhættuna. Eftirlitsaðilar eiga þannig að einbeita sér að þeim sem eru ekki að standa sig.
  
• Eftirlitið í fæðukeðjunni, frá frumframleiðslu til tilbúinna matvæla auk þess sem kveðið er á um eftirlit með fóðri.
  
• Efnisákvæði um rekjanleika matvæla og feril þeirra, sem auðveldar eftirlit og innkallanir vöru.
  
• Efnisákvæði um vernd neytenda og upplýst val neytenda. Skýrt er kveðið á um í lögunum að leitast skuli við að vernda hagsmuni neytenda og gefa neytendum kost á upplýstu vali með tilliti til matvæla sem þeir neyta. Þá er óheimilt að villa um fyrir neytendum með merkingu, auglýsingu og framsetningu matvæla.
  

Markmið matvælalöggjafarinnar er í raun tvíþætt, annars vegar matvælaöryggi og hins vegar neytendavernd. Þessum markmiðum ber að ná fram með

• innra eftirliti fyrirtækja,
  
• áhættugreiningu, þ.m.t. áhættumati eftirlitsaðila,
  
• rekjanleika afurða og vara,
  
• fræðslu, upplýsingamiðlun og rannsóknum,
  
• neytendavernd og
  
• opinberu eftirliti.
  

Eins og þið þekkið mæta vel ágætu tilheyrendur hefur Matvælastofnun yfirumsjón með opinberu eftirliti með framleiðslu og dreifingu matvæla og fóðurs. Landinu er svo skipt í 10 heilbrigðiseftirlitssvæði og á þeim svæðum sjá viðeigandi sveitarfélög um heilbrigðiseftirlit. Í löggjöfinni eru ríkar kröfur um samræmt eftirlit í landinu öllu. Eftirlit hefur gengið vel en það má alltaf gera betur.

Opinbert eftirlit byggir samkvæmt lögunum á áhættugreiningu. Tíðni opinbers eftirlits er þannig reglulegt og í réttu hlutfalli við áhættuna, að teknu tilliti til niðurstaðna úr eftirliti og samkvæmt eftirlitsáætlunum. Eftirlitið beinist þannig sérstaklega að þeim sem þurfa að standa sig betur.

Það eru samt matvælafyrirtækin og fóðurfyrirtækin sem bera ábyrgð á því að framleiðsla þeirra sé í samræmi við ákvæði laga og stjórnvaldsfyrirmæla. Opinbert eftirlit getur ekki komið í stað öflugs innra eftirlits fyrirtækjanna með framleiðslu sinni. Fyrirtækjunum er skylt að stafrækja innra eftirlit, byggt á meginreglum hættugreiningar, til að tryggja að uppfyllt séu skilyrði laga og reglugerða. Ábyrgð þeirra er mikil. Mikilvægt er að fyrirtækin sinni þessu hlutverki sínu vel og sú er nú yfirleitt raunin.

Þessi ábyrgð fyrirtækjanna á eigin framleiðslu virðist stundum gleymast í umfjöllun um málefni er varða matvælaöryggi. Þegar vandamál hafa komið upp hafa fjölmiðlar farið offari í gagnrýni og árásum á opinbera eftirlitsaðila en segja má að þá sé verið að skjóta sendiboðann.
Markmiðið með löggjöfinni, reglugerðunum og eftirlitinu er að sjá til þess að á Íslandi séu framleidd örugg og holl matvæli fyrir neytendur. Að lokum snýst þetta því eiginlega allt um neytendavernd. Staða íslenskra neytenda er góð en við getum alltaf gert betur. Gott er því að fara yfir málið saman, eins og við erum að gera hér í dag, og sjá hvað við getum gert betur.

C - Skráargatið

• Lög frá Alþingi
  
• Reglugerð sem er í tilkynningarferli