Morgunverðarmálþing Félags leiðsögumanna 26. október 2012

Ágætu fundarmenn,

Ég vill byrja á því að óska ykkur í Félagi leiðsögumanna til hamingju með áfangann. Margt hefur áunnist á þeim tíma sem liðinn er frá stofnun félagsins árið 1972; þá voru stofnfélagarnir 27 en í dag telja félagsmenn eitthvað á sjöunda hundraðið. Á stofnárinu komu hingað til lands um 68.000 erlendir gestir en ef fer svo fram sem horfir þá verða þeir rúmlega 600 þúsund á þessu ári.

Ekki þarf að fjölyrða hér í þessum hópi hversu mikilvægur hlekkur störf ykkar eru í keðju íslenskrar ferðaþjónustu. Víða í heiminum finnum við fallega náttúru - en þegar saman eru komin náttúra, víðsýni, birta og saga staða og svæða, þá keppa fá lönd við það sem við höfum upp á að bjóða. Þá skiptir miklu að til staðar sé þekking og reynsla eins og er að finna í ykkar ranni - bæði til að koma þessu öllu til skila, sem og að vera einskonar varðmenn og öryggisverðir, fyrir bæði náttúruna og ferðamennina sjálfa. Náttúra landsins er enn helsta auðlind ferðaþjónustunnar og ykkar hlutverk í að tryggja sjálfbærni við nýtingu hennar í atvinnugreininni er ekki lítið. Náttúra landsins getur líka verið varasöm og sú ábyrgð sem hvílir á ykkar herðum, ábyrgð á velferð og heildarupplifun gesta í skipulögðum ferðum af hvers kyns toga, sú ábyrgð er þung og þið hafið sýnt það gegnum árin að þið eruð vandanum vaxin.

Starfsumhverfi leiðsögumanna hefur breyst mikið á þessum fjörutíu árum.

Eins og ég gat um áðan hefur umfang ferðaþjónustunnar aukist til muna og störfum fjölgað, en ferðamannatíminn hefur einnig lengst og fleiri nú sem geta gert leiðsögn með ferðamönnum að aðalstarfi sínu. Vonir manna eru um að áherslur í markaðsstarfi og þróun í framboði á ferðaþjónustuvörum skili sér í auknu umfangi ferðaþjónustunnar utan háannar – og þar með í enn frekari atvinnusköpun á ársgrunni. Sú þróun kallar ekki eingöngu á aukna markaðssetningu, heldur ekki síður á uppbyggingu innviða ferðaþjónustunnar, bæði innan atvinnugreinarinnar sjálfrar og hjá hinu opinbera, sem þarf að stilla saman strengi, tryggja aðgengi að vinsælum ferðamannastöðum árið um kring, laga ýmsar áætlanir í auknum mæli að þörfum ferðaþjónustunnar og stuðla að aukinni þekkingu og þróun innan greinarinnar.

Bakgrunnur gesta okkar hefur orðið fjölbreytilegri, við horfum nú til fleiri markhópa, sem aftur kalla á aukna sérþekkingu leiðsögumanna. Ísland hefur og ekki farið varhluta af nýjum væntingum ferðamanna; frá því að vera óvirkir neytendur þeirra gæða sem áfangastaðir bjóða leggja ferðamenn nú áherslu á gagnvirka upplifun – jafnvel svo að nú er talað um upplifunariðnaðinn sem sértækt fyrirbæri í mannlífsflórunni. Þessar og fleiri breytingar á samsetningu gesta okkar setur enn frekari kröfur á herðar ykkur og kallar á að þið séuð sífellt vakandi fyrir nýjum tækifærum til að tryggja ferðamönnum einstaka upplifun.

Ferðamátinn hefur einnig breyst – áður fyrr fór stór hluti erlendra ferðamanna um landið í lengri eða skemmri skipulögðum ferðum, en nú hefur þróunin orðið sú að skv. könnunum Ferðamálastofu ferðast stærstur hluti ferðamanna á eigin vegum – þrátt fyrir að hann kaupi sér skipulagða ferð að hluta til. Þannig eru ferðamenn í dag sjálfstæðari – og líklegast kröfuharðari - hóparnir eru minni og gerðar vaxandi kröfur um að leiðsögumaður geti einnig sinnt bílstjórahlutverki. Á sama tíma aukast kröfur um sérhæfingu – leiðsögn í hvers kyns afþreyingar og dagsferðum, jöklagöngum, hestaferðum, köfun – hin margbreytilega birtingarmynd ferðaþjónustunnar kallar á gríðarlega fjölhæfni í ykkar hópi.

Á Alþingi er nú til umfjöllunar frumvarp um breytingar á lögum um skipan ferðamála. Ein meginbreytingatillagan í því frumvarpi snýr að þeim auknu kröfum sem gerðar verða til öryggismála hjá þeim fyrirtækjum sem skipuleggja ferðir fólks um landið okkar. Við viljum að Íslands sé öruggur áfangastaður og að aðbúnaður allur, rekstur ferðaþjónustufyrirtækja og ekki síst menntun starfsmanna taki mið af þessu. Það má því búast við að mikil þróun verði á sviði menntunarmála hjá leiðsögumönnum framtíðarinnar – enda þið lykilgerendur í öryggismálum ferðamanna á Íslandi, eins og ég gat um hér í upphafi. Það er því ánægjulegt að minna á það í þessum félagsskap, að í því frumvarpi sem nú liggur fyrir Alþingi er gert ráð fyrir að leiðsögumenn eigi sæti í ráðgefandi ráði vegna málefna ferðaþjónustunnar og því ber að fagna að greinin fái með þeim hætti að nýta þekkingu ykkar og reynslu.

Yfirskrift málþingsins í dag er aðgengi, umgengni og framtíð ferðamannastaða á Íslandi. Við getum öll verið sammála um að á þessum sviðum bíða mýmörg verkefni úrlausna. Tryggja þarf fjármögnun uppbyggingar ferðamannastað til langframa. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða hefur markað spor í rétta átt, en hann byggir á tekjum ríkissjóðs gistináttagjaldi, sem einnig fjármagnar framkvæmdir á friðuðum svæðum á vegum umhverfis- og forsætisráðuneyta. Sjóðurinn er vistaður hjá Ferðamálastofu, sem einnig kemur að fjármögnun og ráðgjöf vegna annarra verkefna sem lúta að bættu aðgengi og bættri ásýnd ferðamannastaða á landinu öllu.

Víða þarf að bæta umgengni við ferðamannastaði – kannski þurfum við að bera meiri virðingu fyrir þeirri sérstæðu og viðkvæmu náttúru sem okkur er falið að hlúa að, og kannski þurfum við að miðla þeirri virðingu í auknum mæli áfram til gesta okkar. Náttúra landsins er sérstaklega viðkvæm fyrir umgengni og minnsta rof á gróðurþekju getur t.d. leitt til alvarlegra spjalla. Ferðamenn sem sækja landið heim setja að sjálfsögðu mark sitt á það – og það er þekkt að ferðamenn geta því miður valdið spjöllum með umgengni sinni. Það hlýtur að koma að því að við náum lendingu í að finna svör við spurningum sem lúta að því hvort og þá með hvaða hætti við viljum takmarka umgengni á viðkvæmum svæðum, hvernig við viljum tryggja aðgengi með sjálfbærni að leiðarljósi á fjölsóttum svæðum og hvernig við viljum skipuleggja ferðir manna – hvert viljum við draga þá? Hvaðan viljum við jafnvel ýta þeim?

Á undanförnum mánuðum hafa raddir þeirra innan ferðaþjónustunnar styrkst sem vilja taka þessi mál til alvarlegrar umræðu. Ég fagna því – og ég fagna því að fólk skuli tilbúið að leggja á borðið hugmyndir og útfærsluleiðir í þessum efnum, svo sem nýleg umræða um Náttúrupassann ber vitni. Nú þurfum við að einhenda okkur í það verk að fá niðurstöðu, ef ekki til allrar framtíðar – því að framtíðin er jú afar löng sem betur fer – þá til einhverrar framtíðar. Ég hlakka til að taka þátt í þeirri vinnu með ykkur og öðrum innan ferðaþjónustunnar.

Ég vill að lokum óska ykkur enn og aftur til hamingju með áfangann og fagna því að vinna aftur með ykkur sem ráðherra að framgangi ferðaþjónustunnar.

Takk fyrir og aftur til hamingju með daginn.