Grein í Morgunblaðinu 31. desember 2012 - "Ísland á réttri leið"

Ísland á réttri leið!

Nú við áramót 2012/2013 er ekki úr vegi að rifja upp ástandið á Íslandi fyrir fjórum árum, hvernig horfur voru og hvaða viðfangsefni blöstu við mánuðina og misserin þar á eftir. Það hvernig ríkisstjórninni hefur tekist til við að leysa þau verkefni nú þegar styttist í fjögurra ára afmæli hennar er sanngjarn mælikvarði. Óumdeilanlegt er að núverandi ríkisstjórn, Samfylkingar og Vinstri grænna, hefur glímt við aðstæður og verkefni sem eru ósambærileg öllu sem áður hefur sést á lýðveldistímanum. Rifjum upp áramótin 2008/2009:

• 85% af fjármálakerfinu eru fallin, hið nýja bankakerfi er ófjármagnað og gríðarflókið en um leið afdrifaríkt verkefni bíður að ná niðurstöðu í uppgjör milli gömlu og nýju bankanna. Án starfhæfs og fjármagnaðs bankakerfis verður engin efnahagsleg endurreisn.
• Um 50% af lánum allra fyrirtækja eru í vanskilum. Heimilin eru tugþúsundum saman með sín fjármál í uppnámi.
• Gengi krónunnar er fallið um 40-50% og vextir og verðbólga nálægt 20%.
• Áhættuálagið á Ísland er 1.000-1.200 punktar.
• Í gildi er frysting íslenskra eigna í Bretlandi á grundvelli hryðjuverkalaga.
• Ísland er ofarlega á lista yfir þau tíu lönd sem líklegust eru talin til að lenda í greiðslufalli eða gjaldþroti.
• Seðlabankinn er nýorðinn gjaldþrota með um 200 milljarða kostnaði fyrir ríkissjóð.
• Ísland er komið í samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, alþjóðlegir fjármálamarkaðir eru landinu harðlokaðir og fjármagnshöft komin á.
• Halli er orðinn á rekstri ríkissjóðs af stærðargráðunni 150-200 milljarðar króna, 10-14% af vergri landsframleiðslu.
• Atvinnuleysi er talið stefna í tveggja stafa tölu.
• Önnur lönd í Evrópu þar sem vandi steðjar að keppast við að fullvissa umheiminn um að þau séu ekki eins illa stödd og Ísland.
• Ríkisstjórn, Alþingi, Seðlabanki, Fjármálaeftirlit og bankakerfi eru trausti rúin, orðspor landsins á alþjóðavettvangi hrunið og samfélagið á barmi upplausnar.

Verk að vinna!

Það var því verk að vinna þegar við Vinstri græn tókum þá djörfu ákvörðun að setjast í ríkisstjórn við þessar ógnarlegu aðstæður 1. febrúar 2009. Við völdum að axla ábyrgð þegar skyldan kallaði vitandi vel að framundan voru erfiðustu verkefni sem nokkur ríkisstjórn í sögu lýðveldisins Íslands hafði staðið frammi fyrir. Í hnotskurn snerist verkefnið um að afstýra þjóðargjaldþroti og endurheimta efnahagslegt sjálfstæði landsins. Til þess þurfti að gera margt í senn; verja raunhagkerfið sem eftir stóð, verjast hættunni á keðjuverkandi fjöldagjaldþrotum, tugprósenta atvinnuleysi og stórfelldum landflótta, en ekki síst að verja velferðarkerfið og tryggja eins og kostur var stöðu hinna lakast settu í samfélaginu.

Hvernig hefur til tekist? Meðfylgjandi myndir sýna þróun lykilstærða yfir 4-5 ára tímabil að meðtöldum spám fyrir næsta ár og tala sínu máli.

Í júníbyrjun 2011 gaf Ísland út ríkisskuldabréf á alþjóðlegum fjármálamarkaði fyrir 1 milljarð Bandaríkjadala á ásættanlegum kjörum og var talsverð umframeftirspurn eftir bréfunum. Þetta var svo endurtekið í ár. Í
ágúst 2011 lauk samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn með mjög jákvæðum umsögnum. Meira en helmingur gjaldeyrislánanna, sem tengdust samstarfsáætluninni, hefur þegar verið endurgreiddur. Landsmönnum fjölgar nú þriðja árið í röð eftir lítils háttar fækkun 2009, m.ö.o. hættunni á stórfelldum landflótta hefur verið bægt frá. Rekstur ríkissjóðs er því sem næst í jafnvægi samkvæmt fjárlögum næsta árs (hallinn 0,2% af VLF) og opinberar skuldir fara nú lækkandi á nýjan leik sem hlutfall af VLF. Atvinnuleysi er orðið minna en það var um miðjan tíunda áratug síðustu aldar. Hagvöxtur er um 2,5% tvö ár í röð og horfur um svipaðan eða meiri hagvöxt á næstu árum. Atvinnuvegafjárfesting stefnir upp fyrir sögulegt meðaltal strax á næsta ári.

Meginverkefnið hefur tekist!
Niðurstaðan af þessum stutta samanburði er skýr. Meginverkefnið hefur tekist, Ísland er á réttri leið. Það er a.m.k. mat umheimsins, þeirra sem fjalla almennt um efnahagsmál, alþjóðastofnana, greiningaraðila og markaðarins. En áfram þarf af ábyrgð og festu að treysta batann í sessi. Afnám fjármagnshaftanna er vandasamt verkefni. Skuldum vafin heimili, einkum yngri kynslóðarinnar, munu áfram þurfa mikinn stuðning. Hugmyndir um að skerða tekjur ríkissjóðs með tugmilljarða skattalækkunum í þágu hinna tekjuhæstu og efnuðustu eru tryllingslegt ábyrgðarleysi. Það síðasta sem landið þarf á að halda er ábyrgðarlaus kosningabarátta með yfirboðum og loforðum um að nú sé hægt að gera allt fyrir alla.
Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hefur þegar leyst úr eða lokið yfirgnæfandi hluta þeirra verkefna sem hennar biðu á kjörtímabilinu, þar með talið það stærsta, að endurheimta efnahagslegt sjálfstæði landsins. Með afgreiðslu fjárlaga og tengdra frumvarpa fyrir jól hefur ríkisstjórnin og sá kjarkmikli hópur þingmanna sem henni hefur fylgt að málum allt til enda t.d. lokið verkefnum þessa kjörtímabils á sviði ríkisfjármála. Tvær síðustu ríkisstjórnir sem gefist hafa upp og hrökklast frá völdum innan kjörtímabils á Íslandi voru leiddar af Sjálfstæðisflokknum, ríkisstjórnir Þorsteins Pálssonar og Geirs H. Haarde. Við erum hér enn eftir einhvern ævintýralegasta og erfiðasta tíma sem íslensk stjórnmálasaga geymir og erum hvergi nærri hætt. Tilboð mitt um áframhaldandi endurhæfingu Sjálfstæðisflokksins í stjórnarandstöðu stendur.

Ég óska lesendum Morgunblaðsins og öllum landsmönnum gleðilegs nýs árs og gæfu og gengis.