Sjómannadagsræða 2. júní 2013

Ágætu tilheyrendur – jafnt hér við Reykjavíkurhöfn og hlustendur útvarps

Ég vil auðvitað byrja á því að óska sjómönnum öllum hjartanlega til hamingju daginn.
Það sýnir kannski betur en flest annað hve mikils við Íslendingar metum sjómannastéttina að það er í landslögum að fyrsti sunnudagur í júní ár hvert skuli helgaður sjómönnum - þá sé frídagur sjómanna  og um leið almennur fánadagur.

Og í dag fögnum við 75 ára afmæli sjómannadagsins.

„Sæmd er hverri þjóð, að eiga sægarpa enn“ – segir í alþekktu kvæði og það er ekki skrýtið að eyþjóð við nyrsta Ballarhaf sem í gegnum aldirnar hefur treyst á björg í bú úr matarkistunni HAFINU, skuli lofa og vegsama sjómennina sína – hetjur hafsins.  

Sjálfur verð ég víst að viðurkenna að ég er réttur og sléttur landkrabbi – og hef reyndar alltaf blótað sjálfum mér fyrir það að hafa ekki sem ungur maður tekið svo sem eina vertíð - eins og ég á reyndar sjómannakyn til. Og þó að enginn okkar félaganna í Karlakór Hreppamanna sé sjómaður að atvinnu – þá finnum við votta fyrir ólgandi íslensku sjómannsblóði þegar við tökum Suðurnesjamenn á fullum styrk. Reyndar syngjum við kvæðið um þá Suðurnesjamenn að jafnaði með lagi sveitunga okkar Sigurðar Ágústssonar – sem eins og hann sagði sjálfur frá, samdi það á hrífu í miðjum heyskap. Það hefur löngum verið taug milli landbúnaðar og sjávarútvegs.

Virðing mín fyrir sjómannastéttinni er óskoruð - og mér varð hugsað til þess í vikunni hvað þessi virðing fyrir sjómönnum á sér tryggan sess í þjóðarsálinni.  Það brást varla að í hvert sinn sem ég opnaði fyrir útvarpið í þessari aðfaraviku sjómannadagsins að þá ómuðu sjómannalögin sem að hvert mannsbarn hefur nánast drukkið í sig með móðurmjólkinni.

Og þessi tónelska hefð sjómannalaga lifir enn góðu lífi – eða hvað segir ekki í laginu sem valið var sjómannadagslag ársins 2013;
„Hafsins hetja enn á ný  
Sjómenn alla tíð
Brátt sný ég heimleiðis á ný.“

Forsjónin hagaði því þannig til að í hafinu kringum Ísland renna saman í eitt kaldir ferskvatnsstraumar frá norðurheimskautinu og hlýr Golfstraumurinn frá Suðurhöfum þannig að úr verður sannkölluð hátíð hafsins fyrir fiska og sjávardýr af flestu tagi. Og þessi auðlind okkar í hafinu er ein helsta grunnstoðin undir íslensku velferðarsamfélagi. Þannig hefur það verið - og þannig mun það áfram verða um langa framtíð.

Þess vegna er það okkur Íslendingum svo óendanlega mikilvægt að við yrkjum sjávarauðlindina á þann besta hátt sem nokkur kostur er og nýtum af skynsemd og hugkvæmni þau óendanlega mörgu tækifæri sem gefast í vöruþróun, nýsköpun og markaðs- og sölustarfi. Og til að svo megi verða verðum við sem samfélag að róa öll í sömu átt.

Það hefur ekki dulist neinum að á undanförnum árum hefur staðið styr um hvaða leikreglur við eigum að setja okkur varðandi fyrirkomulag sjávarútvegsins og það hefur verið hart tekist á. Það er hins vegar mín trú að þegar málið er gaumgæft af yfirvegun og sanngirni þá sé ekki það ginnungagap á milli fylkinga sem ætla mætti.

Ég ætla að nánast allir séu sammála um það grunnatriði að fiskurinn í sjónum sé sameiginleg auðlind allrar þjóðarinnar. Á grundvelli þessa ætlar ný ríkisstjórn að vinna áfram með tillögu sáttanefndar sem starfaði á liðnu kjörtímabili um að samningsbundin réttindi um nýtingu aflaheimilda taki við af varanlegri úthlutun. Samningarnir feli þannig í sér rétt til endurnýjunar aflaheimilda að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.  

Það er jafnframt almenn sátt um að sjávarútvegurinn skuli leggja sitt af mörkum til samfélagsins í formi skatta og annarra gjalda. Áskorunin er að finna skurðarpunktinn hvað teljist rétt og eðlilegt.

Ég tel að fyrri ríkisstjórn hafi teygt sig full langt í þessu efni. Við munum því endurskoða lög um veiðigjald á þann hátt að í grunninn verði almennt veiðigjald sem skuli endurspegla afkomu útgerðarinnar í heild. Síðan verði sérstakt gjald sem taki mið af afkomu einstakra fyrirtækja og eða fisktegunda.

Við verðum hins vegar að gæta að því að álögur verði ekki svo miklar að þær hamli endurnýjun og framþróun í greininni. Íslenskur sjávarútvegur er í allra fremstu röð í heiminum hvað varðar tækni og samkeppnishæfni og þeirri stöðu ætlum við ekki að glutra niður.

Við munum á næstu misserum vinna markvisst að því að betrumbæta fiskveiðistjórnunarkerfið - meðal annars með tilliti til hagkvæmni, öryggis og kjara sjómanna og umhverfisverndar. Og því heiti ég ykkur að á þeirri vegferð munum við gæta þess umfram allt að vinna með sjómönnum og öðrum samtökum í sjávarútvegi, sveitastjórnum og öðrum þeim sem koma að málum.

Við stöndum frammi fyrir stórum áskorunum og úrlausnarefnum á sviði sjávarútvegsins. Ég hlakka til að vinna með sjómönnum að þeim málum sem horfa til heilla og framfara og ég veit að ég hef margt af ykkur að læra. Það er alger forsenda fyrir því að við finnum þær lausnir sem duga að okkur öllum sem komum að málefnum sjávarútvegsins – og reyndar þjóðinni allri - beri gæfa til að taka samhent á málum. Annars er hætt við því að allt fari í skrúfuna.

Það er vor og bjartsýni í lofti og það blakta fánar um borg og bæ til heiðurs íslenskum sjómönnum.

Ég óska sjómönnum og fjölskyldum þeirra sem og landsmönnum öllum til hamingju með daginn, sjálfan sjómannadaginn.

Til hamingju sjómenn – þetta er ykkar dagur!