Ræða á landbúnaðarsýningunni "Sveitasæla" 24. ágúst 2013

Ágætu gestir.

Ég vil byrja á því að þakka fyrir að fá tækifæri til að ávarpa samkomuna. Það er jafnan gott að vera í Skagafirði og ekki á ástæðulausu sem „skála og syngja, Skagfirðingar“, eru einkunnarorð sem virðast eiga sérlega vel við það glaðlynda og drífandi fólk sem hér finnst um allar sveitir.  Þegar ég frétti að þema sýningarinnar væri; minkur, hugsaði ég nú fyrst með mér; þetta gæti nú verið gott efni á aðalfundi Bjarmalands, Félagi atvinnuveiðimanna á ref og mink, en vonandi liggja þeir nú bara á sínum grenjum eins og þeim einum er lagið.  

En sem dýralækni frá Konunglega dýralæknaskólanum í Kaupmannahöfn, ber mér náttúrulega akademísk skylda að byrja á því að hafa yfir smá fræðilegan kafla um minkinn, áður en lengra er haldið.

Minkur (fræðiheiti: Mustela vison) er rándýr af marðarætt sem lifir um alla Norður-Ameríka og á Íslandi þangað sem hann var fluttur til loðdýraræktar árið 1931, slapp fljótlega út og breiddist hratt um allt land. Almennt er litið á minkinn sem aðskotadýr og meindýr á Íslandi og kerfisbundið reynt að halda honum í skefjum. Minkurinn er lítill (um 40 cm á lengd), langur og grannur með lítið höfuð, svartan feld, langt og loðið skott og hvítan blett undir hökunni. Minkurinn er mjög fær að synda í ám og vötnum þar sem hann veiðir fisk og fugla.

Ýmsan annan fróðleik má finna um minkinn, til dæmis á Vísindavef Háskóla Íslands. Til að mynda að minkur fer yfir á um 1,7km hraða á klukkustund; sem er svona svipað og ég, þegar ég er í þungum þönkum og allt upp í 9,4km hraða á klukkustund. Þeim hraða hef ég ekki náð í seinni tíð, nema á hestbaki eða í bíl. Hins vegar sýnist mér meðalhraðinn á okkur gæti verið svipaður, svona 2,8 - 4,7 km á klukkustund allt eftir því í hvaða erindagjörðum við erum.  
Margt af því sem Vísindavefurinn skrifar um mink, snýr að skaðsemi hans, sem kannski er vonlegt, en ekkert er fjallað um hlutverk hans í efnahagslífinu. Það má til dæmis finna spurninguna; hvaða áhrif hefur minkur á íslenskt vistkerfi, en ekki; hvaða áhrif hefur minkurinn á íslenskt hagkerfi.  
Og sem landbúnaðarráðherra hlýt ég að spyrja; er ekki hægt að hafa tekjur af þessu skaðræðisdýri, má ekki fá einhverjar skaðabætur frá honum fyrir öll eggin og fiskinn sem hann hefur étið í gegnum tíðina? Stutta svarið er; Jú, það er hægt. Langa svarið hljóðar einhvern veginn svona og það er fengið frá heimamanninum, Einari á Syðra-Skörðugili: Árið 2003 voru flutt út 111.000 skinn fyrir 415 milljónir króna á verðlagi dagsins í dag, eða rúmlega 3.600 krónur fyrir hvert skinn. Í ár verða skinnin um 60 þúsund fleiri um 170 þúsund, en verðmætið þrefalt, eða 11 þúsund krónur fyrir hvert skinn. Tölurnar fyrir árið í ár eru byggða á áætlun þessa sama Einars og áður er getið. Það munar um þessar upphæðir; tæpir tveir milljarðar. Ég fæ því ekki betur séð en minkurinn sitji undir árum á þjóðarskútunni og taki rösklega á.

Það má því sannarlega halda því fram, fullum fetum, að loðdýrabændur hafi náð árangri með þrautseigju og dugnaði á undanförnum árum og nýjar fréttir herma að menn séu farnir að hugsa stórt í þessum geira. Vonandi veit það á gott.
En mig langar til að gefa minkabændum smá leiðbeiningu hvernig má bera sig að til að hámarka afrakstur búa sinna, maður lumar nú á ýmsum fróðleik. Hér er gripið niður í Lögberg, 5. október 1911 í fyrstu tilvitnun sem finnst í íslensku dagblaði um minkarækt og geymd er á stafrænu formi; greinarhöfundur heitir því skemmtilega nafnir August Wolf (Úlfur). Hann er lýsa minkarækt í Bandaríkjunum. Gefum honum orðið: „Ef menn ætla að hafa mikla minkarækt, þá er auðgert að lóga þeim dýrunum sem ljósust eru á skinnið, en láta þau tímgast sem dekkst eru og fá þannig sem flest fallegust og dýrust skinn með tímanum. Með því að ala minka heima hjá sér, má láta þá verða stærri og vöxtulegri, heldur en þá sem villtir eru“. Svo mörg voru þau orð.

Þegar ég var að undirbúa þetta erindi voru hringd nokkur símtöl úr ráðuneytinu, meðal annars í góða konu hér í sveit, hvers nafn skal ósagt látið, þess eins getið að hún er ekki alveg saklaus af sýningarhaldinu hér í dag. Borin var undir hana spurningin; hvað veldur því að svona góður gangur er í loðdýraræktinni. Hún býsnaðist eilítið í fyrstu yfir því að menn væri alltaf að tala um afkomuna; peningar; peningar, sagði hún, þeir eru svo sem ágætir, en bætti svo við að það væri eftir því tekið að samvinna loðdýrabænda væri mikil og innileg. „Þú færð þetta lánað hjá mér og gerir svo upp við mig þegar þú getur.“ Einhvern veginn svona sagði hún frá samskiptum settlegs minkabónda og byrjanda í greininni.

Gott ef það er ekki bara nokkur bróðurkærleikur í þessu og gætu vísast einhverjir búmenn tekið sér þessi samskipti til fyrirmyndar.

Án þess að ég hafi gert sjálfstæða og óháða rannsókn á samstöðu og samvinnu minnkabænda, þá held ég að þessi lýsing viðmælanda geti átt prýðilega við. Og það er eins og við Framsóknarmenn höfum margoft bent á; Íslendingar eru fáir, með gnægð auðæfa, eiga og verða að standa saman. Fyrir fámenna þjóð eins og okkur eru okkur allir vegir færir. Ég held að ógnvaldurinn litli í grasinu, minkurinn, í vörslu loðdýrabænda, sé ágætt dæmi um það hverju samvinna getur skilað.  

Að þessu sögðu vil ég ítreka þakkir til aðstandenda sýningarinnar með vel heppnað framtak.

Takk fyrir mig.