Ræða á sjávarútvegsfundi Íslandsbanka 18. september 2013

Ágætu gestir,
    
ég vil byrja á að óska Íslandsbanka, og þá sérstaklega sjávarútvegsteymi bankans, til hamingju með útkomu skýrslunnar. Það er ánægjulegt að sjá að okkar merki undirstöðu atvinnuvegur skipi þennan sess í starfsemi bankans.

Ég þarf ekki að fjölyrða við ykkur um mikilvægi og hagtölur sjávarútvegsins, enda eru þær skýrt og skilmerkilega settar fram í skýrslunni. Það sem mér þykir merkilegt er, að þrátt fyrir þetta gríðarlega mikilvægi, og áhrif útvegsins á alla þegna landsins sem hér má sjá svart á hvítu,  þá hefur mistekist að hefja atvinnugreinina til þess vegs og virðingar sem hún réttilega á skilið og þessu ætlum við að breyta.

Á þessum fyrstu mánuðum mínum í starfi hefur verið merkilegt að kynnast því hversu mikil þróun hefur orðið t.d. í veiðum og vinnslu, hátæknin drífur framleiðsluna áfram og  hversu mikil breyting hefur orðið á kröfum markaða; nú eru menn farnir að breyta vinnsluskipum í ísfiskara og ein af stærstu togaraútgerðum landsins að fjárfesta í línuskipi. Hvern hefði grunað?

Það er nú svo, að þrátt fyrir allt, þá hefur sjávarútvegur á Íslandi aldrei staðnað. Undirstaða greinarinnar eru kraftmikil fyrirtæki sem eru með puttann á púlsinum. Stöðugt er verið að leita tækifæra til frekari verðmætasköpunar og fullvinnslu hráefnis samhliða því að unnið er í mörkuðum. Við erum einnig með smærri útgerðir sem hafa annars konar forskot, geta markaðssett sig á grundvelli umhverfisvænna ábyrgra veiða og ekki þarf síður að horfa til þessa mikilvæga hóps, og tryggja rekstaröryggi hans, sem skapar fjölmörgum fjölskyldum á landsbyggðinni tækifæri til atvinnu og búsetu,  þó að þáttur þeirra í heildarveltunni sé ekki sá sami og þegar kemur að stórútgerðinni.

Þó svo að  mikilvægir markaðir hafi þyngst og verð lækkað undanfarin misseri þá hefur rekstur íslensku útgerðanna fram til þessa staðið það af sér, fyrirtækin laga sig að aðstæðum,
spyrna í og leita leiða.

Það er þetta sem einkennir okkur og þetta sem er svo mikilvægt.

Fréttir berast af því að auðugur ríkissjóður Norðmanna ætli að styrkja markaðssókn og markaðsmál á norskum þorski um 1,6 milljarð íslenskra króna. Þrátt fyrir góðan vilja stjórnvalda, og meiningu mínu að vinna á næstu misserum, í auknu samstarfi við greinina að markaðsmálum sjávarútvegsins, þá megum við okkar lítils gagnvart svona upphæðum. Ég er samt sannfærður um, að okkar öflugu fyrirtækjum, með sterka söluaðila á bak við sig, takist að halda sjó. Við erum með fyrsta flokks hráefni, öflugt fólk og gott fiskveiðistjórnunarkerfi  og höfum alla burði til að viðhalda samkeppnisyfirburðum ef vel er með farið. Við markaðssetjum okkur á gæðum og þau verða ekki keypt með ríku markaðsátaki.  Að þessu þurfum við að hlúa. Við þurfum samhliða því að vera á varðbergi gagnvart mörkuðunum okkar, mögulegum nýjum mörkuðum og áhrifa krónunnar.

Gjarnan er talað um hlut veiða og vinnslu í landsframleiðslunni og er hann ríflegur, skv. tölum skýrslunnar um 12%.  Ekki ætla ég að gera lítið úr því. Mig langar þó í auknum mæli að ræða hlut sjávarútvegsins í heild sinni í landsframleiðslunni, sem er áætlað að sé um 27%. Þetta háa og jákvæða hlutfall er það sem ég vil horfa á. Þarna liggja tækifærin.

Í afleiddum greinum útvegsins eru miklir möguleikar,; í hátæknigeiranum, sölu og markaðsmálum, líftækninni svo fátt eitt sé nefnt. Þarna eru tækifæri til nýliðunar og verðmætasköpunar með vexti sprotafyrirtækja í útflutningsfyrirtæki. Við þurfum að tryggja að þessi tækifæri séu nýtt og skapa til þess umhverfi, tryggja að fjármögnun sé til staðar bæði í gegnum fjárfestingar og lántökur, og ekki síður tryggja að rekstrarumhverfi mikilvægu grunnstoðanna - , fyrirtækjanna í veiðunum og öflugu vinnslnanna, sé þannig, að svigrúm sé hjá þeim til fjárfestinga og rannsókna og þróunar og að þannig geti þau áfram, og í auknum mæli, lagt sitt af mörkum til vaxtar afleiddu fyrirtækjanna. Við þurfum að huga að menntuninni, að við beinum ungmennum inn á brautir tækifæranna og tryggja þannig að það hugvit sem greinin þarf á að halda til framtíðarþróunar sé til staðar.

Ég get nú ekki verið kominn inn á fund sem fjallar um sjávarútvegsmál án þess að nefna fiskveiðistjórnunarkerfið sjálft. Við þurfum við að hætta að takast á um fiskveiðistjórnunina. Við erum á þeim merkilega stað að vel flestir eru sammála því að okkur takist vel til. Við stundum ábyrgar veiðar, flestir stofnar okkar eru í vexti og kvótakerfið með sína galla virðist hafa marga kosti líka. Við erum almennt sammála því að því beri að viðhalda. Ég hef hug á að tryggja rekstrarumhverfi greinarinnar sem kostur er. Við þurfum að festa í sessi að leyfilegur heildarafli hvers árs skiptist í tvo hluta, annars vegar aflahlutdeildakerfið og hins vegar í kerfi aflaheimilda sem nýtast til byggða- og atvinnuúrræða. Hlutfallið á milli þessara flokka skiptir máli og við þurfum að ná sátt um það að skapa rekstrarumhverfi til framtíðar. Við þurfum að ganga frá því þannig að öllum sé ljóst að auðlindir sjávar eru í þjóðareign en um leið tryggja afnotatíma sem ekki er hamlandi fyrir rekstur fyrirtækjanna og tryggir góða umgengni um nytjastofna okkar.

Í skýrslunni er staðfest sú ánægjulega þróun að skuldir sjávarútvegsfyrirtækja með aflaheimildir lækka. Þau greiða nú meira í tekjuskatt með bættri afkomu. Þetta ásamt veiðigjöldunum er mikilvægur tekjustofn fyrir ríkissjóð og vonandi verður áframhald þar á. Litlar fréttir læðast inn að nú sé verið að huga að endurnýjun skipa og jafnvel búið að gera samninga um nýsmíði. Á þessu er rík þörf, flotinn okkar er gamall. Þessu fylgja vonandi tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki og þar með þjóðarbúið, í smíðum skipanna, samningagerð, og þegar kemur að því að fylla þau að tæknibúnaði verður vonandi leitað til íslenskra  fyrirtækja, því þar eigum við nokkur flaggskip þegar kemur að hugviti og gæðum. Það er von mín að áfram berist jákvæðar fréttir í þessa átt og við sjáum hjól atvinnulífsins smátt og smátt trekkjast í gang með okkar öflugu sjávarútvegsfyrirtæki í fararbroddi.