Ávarp við spennusetningu nýs rafstrengs til Vestmannaeyja, 9. október 2013

Kæru gestir,

„Er ekki tími til kominn að tengja?“, söng hljómsveitin Skriðjöklar um árið og vil ég gera orð þeirra að mínum, hér við þessa gleðilegu athöfn í dag.

Jú, það er sannarlega tími til kominn að tengja, og tryggja þannig íbúum og fyrirtækjum í Vestmannaeyjum traustan og öruggan aðgang að sameiginlegu raforkukerfi landsmanna.

Nýi rafstrengur Landsnets milli Landeyjasands og Vestmannaeyja náði landi á Heimaey þann 12. júlí í sumar og var dreginn á land með handafli, sem e.t.v. má segja að sé nokkuð lýsandi fyrir íbúa Vestmannaeyja.

Eins og fram hefur komið ber strengurinn heitið Vestmannaeyjastrengur 3 og mun hann geta borið 66 kílóvolta spennu sem er töluvert meira en þeir 2 núverandi strengir sem fyrir eru milli lands og Eyja.

Við vitum að Vestmannaeyjastrengir 1 og 2 önnuðu ekki vaxandi raforkuþörf Vestmannaeyja. Strengirnir voru lagðir árin 1962 og 1978 og er Vestmannaeyjastrengur 2 illa farinn og ótraustur. Fyrirtæki í Vestmannaeyjum hafa á undanförnum árum lýst yfir vaxandi áhyggjum af ástandi Vestmannaeyjastrengs 2 og bent á þær afleiðingar sem bilun á strengnum kunni að hafa, til dæmis á loðnubræðslu á miðri loðnuvertíð. Þar eru gríðarleg verðmæti fyrir þjóðarbúið í húfi og ekkert má út af bera.

Ítrekuðum bilunum á strengnum hefur ekki verið unnt að mæta nema með aukinni olíunotkun og tilheyrandi kostnaði og óöryggi í orkumálum Vestmannaeyja.

Ekki þarf því að deila um mikilvægi þess að leggja hinn nýja sæstreng og ljóst er að með honum eykst öryggi í rafmagnsflutningum til Vestmannaeyja til mikilla muna.

Ég lít hins vegar svo á að hinn nýi sæstrengur spari ekki bara fyrirtækjum og íbúum í Vestmannaeyjum umtalsverðar fjárhæðir heldur er strengurinn þjóðhagslega hagkvæmur í öllu tilliti. Með honum erum við að nýta endurnýjanlega orku (sem nóg er til af í landinu), við erum að spara gjaldeyri og jafnframt að draga úr mengun sem myndast við olíubruna. Við erum að auka hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í orkubúskap okkar, en það hlutfall gefur okkur mikla sérstöðu í alþjóðlegum samanburði.

Öll rök voru því fyrir þessari framkvæmd og mun hún, að mínu mati, borga sig fljótt upp á næstu árum.

Að sama skapi er afar ánægjulegt að sjá hversu vel tókst til með sjálfa framkvæmdina, þ.e. undirbúning og lagningu strengsins, og eiga allir aðilar sem að málinu komu hrós skilið fyrir vel unnið starf.

Afhendingaröryggi raforku er ein af undirstöðum í orkumálum Íslands og mun ég í vetur gera það eitt af mínum aðalmálum bæði í þinginu og í ráðuneytinu.

Við vitum að rekstur flutningskerfis Landsnets færist stöðugt nær mörkum þess sem það getur með góðu móti annað. Hið miðlæga flutningskerfi raforku þarf að hafa næga flutningsgetu til að tryggja örugga afhendingu og til að geta brugðist við aðstæðum sem upp kunna að koma við rekstur kerfisins. Á síðustu árum hefur aflflutningur um flutningskerfið aukist án þess að á sama tíma hafi verið miklar framkvæmdir innan þess. Þessum aukna aflflutningi hefur verið náð með aukinni nýtingu núverandi flutningskerfis en nú er ljóst að á allra næstu árum þarf að styrkja flutningskerfið til að leysa þær flutningstakmarkanir sem í kerfinu eru í dag og til að anna áætluðum vexti í raforkunotkun.

Að sama skapi þurfum við að huga sérstaklega að jaðarsvæðum, eyjum í raforkukerfinu og bættum tengingum þeirra inn á hið almenna flutningskerfi. Að öðrum kosti er tómt mál að tala um t.d. átak í atvinnuuppbyggingu eða nýfjárfestingar á slíkum svæðum. Það liggur í augum uppi að byggðamál og orkumál eru nátengd.

Í nýlegri skýrslu, sem unnin var fyrir Landsnet, kemur fram að ef ekki verði farið í frekari uppbyggingu flutningskerfis raforku á Íslandi muni það á næstu árum leiða af sér ýmsa erfiðleika hjá raforkunotendum og kosta þjóðfélagið milli 3 og 10 milljarða króna á ári, eða á bilinu 36-144 miljarða króna næsta aldarfjórðunginn. Við slíka þróun verður ekki unað.

Það er mín skoðun að nauðsynlegt sé að stjórnvöld móti skýra stefnu varðandi framtíðaruppbyggingu flutningskerfis raforku. Inn í það koma m.a. álitamálin um loftlínur eða jarðstrengi, hlutverk og stöðu Kerfisáætlunar Landsnets, hlutverk sveitarfélaga og margt fleira. Til undirbúnings stefnumótunar á þessu sviði mun ég á næstu dögum leggja fram á Alþingi skýrslu nefndar um raflínur í jörð til almennrar umræðu. Einnig vil ég geta þess að raforkuöryggi mun verða leiðarstef í reglubundinni skýrslu minni til Alþingis um raforkumál, síðar í vetur.

Þar sem hér er um að ræða eina af grundvallarstoðum í orkumálum Íslendinga er æskilegt að um framtíð þessara mála ríki almenn sátt og undanfari slíkrar sáttar er að fram fari upplýst og greinargóð umræða, bæði innan Alþingi og í samfélaginu, sem unnt verði að móta framtíðarstefnu á.

Þar sem þetta verða áherslur mínar í raforkumálum í vetur er það því afskaplega ánægjulegt fyrir mig að hefja veturinn á því að hleypa spennu á hinn nýja sæstreng milli lands og Eyja og stórefla þannig afhendingaröryggi raforku fyrir Vestmannaeyjar.

Ég vil óska Landsneti, HS Veitum, Vestmannaeyingum og öllum þeim aðilum sem komu að framkvæmd þessa verkefnis, hjartanlega til hamingju með þennan mikilvæga áfanga í orkumálum okkar Íslendinga.

Takk fyrir.