Ræða á Auðlindin Austurland, 5. nóvember 2013

Ágætu ráðstefnugestir:

Það er ánægjulegt að vera hér með ykkur í dag á öðrum degi ráðstefnu og vinnustofu um atvinnu- og nýsköpunarmál á Austurlandi.  Ég sé að á dagskránni í gær var m.a. vinnustofa um hvernig hugmynd getur orðið að veruleika og hvernig samþætting hönnunar, tækni og viðskipta vinnur með atvinnulífi og þjónustu.
Fyrir nokkrum vikum gafst mér tækifæri að heimsækja Fjarðaál, kynnast starfseminni þar og hitta stjórnendur og starfsfólk. Sú heimsókn sannfærði mig enn frekar um að ákvörðun um þá framkvæmd var rétt og sýndi mér hversu mikil lyftistöng tilkoma álversins er fyrir samfélagið hér á Austurlandi. Álverið var einu sinni hugmynd og þess vegna skiptir öllu máli að fólk hafi þekkingu til að geta komið hugmyndum í framkvæmd. Því sumar hugmyndir eru einfaldlega stórkostlegar!
 
Það má vel líkja því við stóran happadrættisvinning á svæði sem þessu að fá nálægt 1.000 ný störf inn í samfélagið auk allra óbeinu starfanna sem skapast við að þjónusta þessar tæpu 1.000 fjölskyldur sem eiga lífsviðurværi sitt undir álverinu komið.

Þá var það ekki síður upplífgandi fyrir mig í þessari ferð að heimsækja Hugvang og kynna mér þá starfssemi sem þar fer fram hjá AN-lausnum ehf. og Rational Network ehf. Seint hefði mér fyrir þá heimsókn dottið í hug að ljósastaurum í Þýskalandi eða Bandaríkjunum væri hægt að stjórna af gömlum kaupfélagsskrifstofum á Egilsstöðum.

Ég held að þetta dæmi eitt og sér sýni að svæði eins og Austurland á óteljandi atvinnutækifæri á svo ótal mörgum sviðum. Allt sem til þarf er fólk með hugmyndir – og fólk sem kann að láta hugmyndirnar verða að veruleika.
 
Farsæl nýting auðlinda  til lands og sjávar hefur verið grunnstoð atvinnuuppbyggingar á Austurlandi. Helstu atvinnuvegir á Austurlandi eru sterkir - öflugur sjávarútvegur og fyrr nefndur áliðnaður eru til vitnis um.. Austfirðingar voru búnir að bíða eftir framkvæmdum við álverið í meira en aldarfjórðung.  Sagt hefur verið að vonin ein um að nýta mætti orkuauðlindir Austurlands til iðnaðaruppbyggingar hafi byggt upp nauðsynlega þolinmæði til að halda út í svo langan tíma.  

Iðnaðaruppbyggingunni fylgdi óhjákvæmilega nýting vatnsaflsins í jölkulsánum með tilheyrandi vatnaveitum sem skiljanlega voru umdeildar framkvæmdir. Það er engu að síður skoðun mjög margra að án þessara orku- og iðnaðarframkvæmda væru byggðirnar hér á mið-Austurlandi í annarri og mun lakari stöðu en reyndin er í dag.
 
Samhliða uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Reyðarfirði hefur skapast öflugt þjónustunet sem styrkt hefur starfsemi margra smærri fyrirtækja og skapað ný fyrirtæki. Sú farsæla stefnumarkandi ákvörðun álversins að útvista sem mest af þjónustu og nýsmíðum til annarra fyrirtækja, hefur aukið fjölbreytni atvinnulífs og styrkt mannlífið í byggðunum hér fyrir austan.

Þegar litið er til stóriðjunnar og sjávarútvegsins þá liggja tækifæri framtíðarinnar einkum í frekari áframvinnslu og hámörkun á fáanlegum virðisauka. Framleiðslumagnið mun ekki breytast svo mikið. Ég tel að við megum ekki gefa upp á bátinn þann möguleika að af áframvinnslu áls geti orðið þótt hægt hafi gengið hingað til - þrátt fyrir að talsvert hafi verið í því unnið. Hér höfum við bráðið ál við húsgaflinn og sterkan málmiðnað og ég vona að inni í ekki svo langri framtíð gætum við séð uppbyggingu á áframvinnslu áls hér á svæðinu.
 
Sé litið til næstu framtíðar álít ég að ferðaþjónusta, skapandi greinar og þekkingar- og úrvinnsluiðnaður, sem byggir á hinum hefðabundnu atvinnuvegum verði vaxtarbroddar Austurlands. Ferðaþjónustan mun vafalítið nýtast vel þeim svæðum sem fjær liggja þungamiðju mið-Austurlands. Vatnajökulsþjóðgarðurinn er að verða veigamikill segull og norðaustur og suðaustur svæðin eru augljóslega að vinna á sem ferðamannasvæði.  

Þá hefur það lengi verið rætt að efla Egilsstaðaflugvöll til millilandaflugs og verði það að veruleika mun svæðið án efa eflast allverulega m.t.t. ferðaþjónustu frá því sem nú er.
 
Stóra verkefnið sem snýr að ferðaþjónustunni um þessar mundir er útfærsla á gjaldtöku til fjármögnunar á uppbyggingu ferðamannastaða – bæði til viðhalds á núverandi áfangastöðum sem og til uppbyggingar á nýjum stöðum til þess að dreifa álaginu betur um landið. Hér hafa íbúar á Austurlandi mikla sóknarmöguleika en hugmyndin á bak við náttúrupassann miðar að því að nota hluta af innkomnum gjöldum til viðhalds núverandi staða, og hluta til uppbyggingar nýrra staða.  Þá verður jafnframt huga að því að landeigendur einkaaðilar eða opinberir aðilar og sveitarfélög fái hluta af gjaldinu.

Unnið hefur verið að málinu í ráðuneytinu í allt sumar í samstarfi við umhverfis- og auðlindaráðuneytið.

Sú vinna hefur byggst á öflun viðamikilla upplýsinga sem hópurinn aflaði, meðal annars eftir samráð við fulltrúa greinarinnar og eins voru til grundvallar lagðar ýmsar skýrslur um málið sem unnar hafa verið, frá Boston Consulting Group, Gekon, ferðaklasanum Alta sem unnin var fyrir Ferðamálastofu, skýrslu PKF sem unnin var fyrir Íslandsstofu o.fl. Það vantar ekki upplýsingar nú er bara kominn tími til að koma í framkvæmd.
 
Nú er framundan vinna við endanlega úrfærslu á náttúrupassanum og um áramót er ætlunin að leggja fram frumvarp í þinginu sem vonandi verður lögfest fyrir vorið. Í þessu ferli mun ráðuneytið eiga gott samráð við hagsmunaaðila og ég legg ríka áherslu á að vandað verði til verks.
Góðir ráðstefnugestir

Austurland er ríkt af fleiri auðlindum og er mannauðurinn að sjálfsögðu mikilvægastur alls.. Skapandi greinar eru einn stærsti atvinnuvegur landsins og er álitið að þær búi til fleiri störf í íslenska hagkerfinu en stóriðjan. Nýsköpun og atvinnuþróun þrífst vel á Austurlandi og hefur samvinna fyrirtækja í fjórðungnum sýnt sig að vera góð leið til árangurs. Efling og þróun skapandi greina með áherslu á aukna verðmætasköpun staðbundinna hráefna á Austurlandi koma til með fjölga tækifærum og störfum.

MAKE by þorpið er frábært verkefni sem byggir á því að markaðssetja vörur af svæðinu og nýta það hráefni sem hér er til staðar.  Ég tel að hér hafi menn stigið hárrrétt skref og þetta verkefni er góð stoð við ferðaþjónustuna, ýtir undir skapandi greinar og tengir saman menningararf svæðisins og einkaframtakið.
Þetta er dæmi um sjálfsprottið klasasamstarf sem ég óska ykkur til hamingju með.ðs
 
Menningarsamningur milli atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis annars vegar og Austurbrúar hins vegar hefur reynst mikilvægur og hefur aukið fjölbreytni í austfirsku menningarlífi. Meðal þeirra verkefna sem hafa verið styrkt á þessu ári er "Listahátíð ungs fólks á Austurlandi" þar sem áhersla er á að efla áhuga og bæta árangur ungs fólks á fjölmörgum sviðum menningar og lista. "Þjóðleikur" er leiklistarhátíð ungs fólks sem fékk stuðning fyrir undirbúning og  sýningar 11 leikhópa -  og dansverkið "Wilderness" sem er tveggja ára Evrópuverkefni er með þátttöku tíu danshópa frá átta löndum sem sýna munu á Norðurlöndum og í Eystrasaltsríkjunum.

Það er sérstaklega áhugavert og gleðilegt hversu sveitarfélögin hafa lagt mikla áherslu á að styðja við bakið á nýsköpun og atvinnuþróun sem tengist listum og skapandi greinum. Til vitnis um þetta er fjölbreytt flóra hátíða í bæjarfélögunum, uppbygging handverks- og listamiðstöðva, auk markviss samstarfs sveitarfélaganna undir merkjum Austurbrúar.
 
Til lengri tíma litið gæti myndin breyst hér á Austurlandi með auknum alþjóðlegum umsvifum í Íshafinu norður af landinu. Það er óþarfi að fjölyrða mikið um þetta enda málefnið kunnugt flestum - en óneitanlega stendur Austurland vel að vígi til að þjónusta starfsemi sem tengjast mun þessum auknu umsvifum.
Hér má nefna hugmyndir um uppbyggingu í Reyðarfirði í tengslum við þjónustu við olíuiðnaðinn og stórtækar hugmyndir erlendra aðila um umskipunar og þjónustuhöfn í Finnafirði við skipaflutninga um Norðurslóðir.

Góðir ráðstefnugestir
Um nokkurt skeið hefur í mínu ráðuneyti verið unnið að mótun nýsköpunar- og atvinnustefnu þar sem framtíðarsýn og meginmarkmið stjórnvalda verða lögð fram ásamt aðgerðaráætlun. Áætlað er að vinnu við mótun hennar ljúki í byrjun árs 2014 og þingsályktunartillaga verði lögð fram í kjölfarið á vorþingi.
 
Atvinnu- og nýsköpunarstefnan mun m.a. endurspegla áherslur stjórnvalda á sviði nýsköpunar svo sem stuðningsaðgerðir er varða nýsköpun, tækniþróun  og framtaksfjármögnun. Hún tekur einnig til einföldunar stoðkerfis atvinnulífsins, samspil mennta- og atvinnumála, uppbyggingu klasa og þekkingarsetra um allt land, auk áherslna á bætta nýtingu og aukna verðmætasköpun til öflunar gjaldeyristekna. Þessar áherslur atvinnustefnunnar munu vonandi ríma vel við þá atvinnuuppbyggingu sem á sér stað á Austurlandi og er fyrirhuguð á komandi árum.  

Ágætu Austfirðingar!
Ykkar bíður mikil, metnaðarfull og fræðandi dagskrá sem vafalítið verður ykkur til innblásturs og hvatningar til að taka enn betur á í sókninni fyrir bættum kjörum og velferð. Að þessum orðum sögðum vil ég setja þessa atvinnumálaráðstefnu - sem ber yfirskriftina auðlindin Austurland og óska ég ykkur góðrar velgengni í störfum ykkar hér í dag.