Ræða á ráðstefnu Félags löggiltra endurskoðenda, 1. nóvember 2013

ATH: Talað orð gildir

Ágætu endurskoðendur og aðrir fundarmenn

Þegar ný ríkisstjórn tók við í vor þá var það meðal annars undir þeim grunnfána að endurskoðunar væri þörf – endurskoðunar og nýs krafts í uppbyggingu atvinnulífs á Íslandi. Við þurfum að tryggja það að hér sé hagfellt og hvetjandi umhverfi fyrir fyrirtæki af öllum stærðum og gerðum til að vaxa og dafna. Og eitt af því sem við tiltókum sérstaklega í stjórnarsáttmálanum var að við myndum með ráðum og dáð fara í gegnum regluverk atvinnulífsins með einföldun og aukna skilvirkni að leiðarljósi.

Þessu skylt þá er mikilvægt að við tryggjum samkeppni og virkni markaða og nýtum samkeppni til að auka skilvirkni, lækka kostnað og bæta opinbera þjónustu.

Þungt og flókið regluverk er ekki til þess fallið að efla framtaksmátt og þor – öðru nær. Þess vegna þurfum við að spyrja okkur við hverja reglugerðarlega hraðahindrun sem á vegi okkar verður. Er hún nauðsynleg og með skýran tilgang? Og um leið hvort við getum náð sama árangri með minni skriffinnsku.

Það er krefjandi að setja sig alltaf í þennan gír. Við erum að semja reglugerðir og frumvörp reglulega og það er gaman að spyrja sig í hvert skipti: Er þetta nauðsynlegt? Þetta eru vinnubrögð sem við erum að tileinka okkur í ráðuneytinu í dag.

Það er í þessu ljósi sem Félag löggiltra endurskoðenda, aðrir hagsmunaaðilar og stofnanir sem koma að málum er lúta að reikningsskilum, ársreikningum og endurskoðun hafa meðal annarra fengið bréf frá ráðuneytinu þar sem óskað er eftir athugasemdum og ábendingum um hvar þeir sjái möguleika á einföldun og aukinni skilvirkni á verklagi og regluverki er lúta að þessum málaflokki.  Við viljum fá ykkur með okkur í lið til að hjálpa okkur að gera þetta skilvirkara.

Sem dæmi um mál af þessum toga er frumvarp til laga þar sem lagt er til að firmaskrá verði flutt frá sýslumönnum til fyrirtækjaskrár. Frumvarpið er unnið í samstarfi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, innanríkisráðuneytis, fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra og sýslumannsins í Reykjavík fyrir hönd Sýslumannafélags Íslands. Í dag hafa sýslumenn, hver í sínu umdæmi, með höndum skráningu í firmaskrá, þ.e. skráning firmu eins manns, sameignarfélaga og samlagsfélaga. Með frumvarpinu er lagt til að þessi skráning verði flutt til fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra og að breytingin taki gildi 1. janúar nk.

Það er sameiginlegt mat þeirra sem komið hafa að frumvarpsgerðinni að mikið hagræði sé fólgið í því að skráning alls atvinnureksturs í landinu sé á einni hendi. Fyrirtækjaskrá er í dag með mun fullkomnara tölvukerfi en sýslumannsembættin þar sem á einfaldan og öruggan hátt er hægt að kalla fram allar upplýsingar um félög á skrá, útbúa vottorð og veita aðgang að skráðum gögnum. Verði breytingin að veruleika er hægt nýta betur tölvukerfi fyrirtækjaskrár og þá þekkingu og reynslu sem þar er fyrir hendi. Breytingin myndi fela í sér samræmingu á landsvísu og er því betri þjónustu við atvinnulífið.

Þá má einnig nefna að snemmsumars varð sú breyting á framkvæmd hlutafélagalöggjafar að hlutafélög og einkahlutafélög sem sækja um undanþágu frá innköllunarskyldu vegna lækkunar á hlutafé þurfa ekki lengur að fá undanþágu ráðherra áður en tilkynning um lækkun er send fyrirtækjaskrá heldur er þetta í höndum fyrirtækjaskrár sem afgreiðir nú beiðnir um undanþágu frá innköllunarskyldu og tilkynningu um lækkun hlutafjár samtímis. Með breytingunni var leitast við að bæta þjónustu við atvinnulífið en í henni fólst mikið hagræði fyrir þá aðila sem eftir slíkri undanþágu leita.

Við hrun bankanna fór margt úr skorðum í samfélagi okkar. Við erum nú í miðju uppbyggingarstarfi og nú ríður á að við treystum þær meginstoðir sem allt samfélagið hvílir á og eflum um leið tiltrú almennings á stjórnkerfinu og atvinnulífinu.

Viðvarandi vanskil á ársreikningum eru til þess fallin að draga úr trausti á atvinnulífinu – og við svo búið má ekki una. Við þurfum að auka gagnsæi í atvinnulífinu og virkt eftirlit með fyrirtækjum m.a. til að koma í veg fyrir svarta atvinnustarfsemi, kennitöluflakk og aðra háttsemi sem hefur slæm áhrif á samkeppnishæfni markaða og neytendavernd.

Auk heldur þarf að tryggja markvissa öflun grunnupplýsinga í einstökum atvinnugreinum og efla almenna hagtölugerð svo að hún nýtist stjórnvöldum, atvinnulífi og þekkingarsamfélaginu til rannsókna og ákvörðunartöku. Það að ársreikningum sé skilað tímanlega er grundvöllur þess að Hagstofa Íslands geti aflað tölulegra upplýsinga til hagskýslugerðar um öll félög í atvinnurekstri.

Samkvæmt upplýsingum frá Ársreikningaskrá hafa skil fyrirtækja á ársreikningum verið að batna. Það eru góðar fréttir. Þetta má þakka sameiginlegu átaki aðila markaðarins. Á undanförnum tveimur árum hafa skilin aukist úr 50% í 60% og það er vissulega góð þróun - en betur má ef duga skal!

Ég vil nota tækifærið og hrósa vinnu sem Fyrirtækjaskrá er í forsvari fyrir og miðar að því að rafvæða skráningu fyrirtækja og einfalda þannig framsetningu og aðgengi að skránni.  Þar á bæ er unnið að vefverslun þar sem hægt er að nálgast gögn eins og t.d. ársreikninga rafrænt. Þeir eru einnig að vinna að tengingu milli forsíðu ársreiknings rafrænt við upplýsingar í fyrirtækjaskrá þannig að þær upplýsingar séu samræmdar. Það ber að hrósa því sem vel er gert,

Kennitöluflakk í atvinnurekstri er hins vegar skaðvaldur sem við eigum með öllum ráðum að sporna við. Gjaldþrot munu alltaf eiga sér stað og sannarlega eiga forsvarsmenn og -konur fyrirtækja sem fara í þrot að eiga tækifæri til að hasla sér völl á ný. En markviss misnotkun eigenda í skjóli takmarkaðrar ábyrgðar til að losa undirliggjandi rekstur undan fjárhagslegum skuldbindingum en viðhalda samt eignum – er ekki líðandi.

Tjónið felst þá gjarnan í því að félög eru keyrð í gjaldþrot með miklum skuldum í formi skatta, lífeyrissjóðsiðgjalda og gjalda úr Ábyrgðasjóði launa, svo og við birgja og aðra kröfuhafa, m.a. launþega. Kerfisbundnar tilfærslur af þessum toga eru til þess fallnar að ýta undir vantraust í garð atvinnulífs, kostnaður atvinnulífsins eykst og samkeppnisstaða þeirra sem fara eftir leikreglunum skekkist. Miklir almennir hagsmunir eru því í því fólgnir að koma í veg fyrir háttsemi af þessum toga.

Ágætu fundarmenn
Á vegum iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur um nokkurt skeið farið fram í samvinnu við hagsmunaaðila skoðun á hlutafélagalöggjöfinni og ársreikningalöggjöfinni með það að markmiði að leita leiða til að koma í veg fyrir kennitöluflakk í atvinnurekstri. Ég tel það mjög mikilvægt að unnið verði áfram að því að treysta lagaramma félaga með takmarkaðri ábyrgð og að næstu skref verði stigin með samstarfi þeirra stjórnvalda sem hlut eiga að máli og í samvinnu við hagsmunaaðila. Nýlega var komið á fót samstarfsvettvangi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, fjármála- og efnahagsráðuneytis og innanríkisráðuneytis sem mun hafa það hlutverk að leggja til leiðir til að sporna við kennitöluflakki í atvinnurekstri.

Lög um endurskoðendur tóku gildi fyrir fimm árum og í vor stefni ég að því að leggja fram á Alþingi frumvarp um breytingar á lögunum. Reynslan hefur kennt okkur, eins og fram kom í máli formanns áðan, að ýmislegt má betur fara og höfum við meðal annars fengið ábendingar frá Félagi löggiltra endurskoðenda og Endurskoðendaráði.

Evrópusambandið hefur gefið út nýja reikningsskilatilskipun sem taka á gildi 2015 sem tekur við af 4. og 7. félagatilskipunum. Þetta kallar á yfirferð yfir núverandi lög um ársreikninga auk þeirrar vinnu sem er í gangi varðandi yfirferð yfir löggjöfina í ljósi reynslu síðustu missera og m.a. athugasemdum sem bárust frá ykkur félagsmönnum Félagi löggiltra endurskoðenda.

Það er líka rétt að geta þess að á heimasíðu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins er nú auðveldara en áður að nálgast íslensku þýðingarnar á alþjóðlegum reikningsskilastöðlunum (IFRS) eins og þeir eru samþykktir í Evrópu og Ísland tekur inn í regluverk sitt með reglugerðum. Sá misskilningur virtist vera á sveimi að staðlarnir og breytingarnar og viðbótin við þá hafi ekki verið þýddir á íslensku síðan þeir voru fyrst þýddir árið 2005 en svo er ekki.  Með auðveldara aðgengi að reglugerðunum og þýðingum staðlanna á heimasíðunni vonumst við til að það verði auðveldara fyrir þá sem vinna með þessa staðla að nálgast þá.

Ágætu fundarmenn
Endurskoðendur fara sannarlega með stórt hlutverk í að tryggja að þær fjárhagslegu upplýsingar sem stjórnir félaga leggja fram séu samkvæmt lögum og reglum og gefi glögga mynd af því sem á sér stað í viðkomandi fyrirtæki. Endurskoðendur þurfa ætíð að hafa það í huga að þeir eru að gæta að almannahagsmunum með þekkingu sinni og starfi. Það að leyfi endurskoðenda sé gefið út af ráðherra undirstrikar þetta mikilvæga hlutverk endurskoðandans.

Það er mikil ábyrgð sem hvílir á herðum ykkar endurskoðenda – og ég hlakka til að vinna með ykkur að því háleita markmiði að auka tiltrú almennings á atvinnulífinu og íslenskum fyrirtækjum.

Ég vil ljúka máli mínu með því að taka undir með formanni félagsins og óska eftir góðu samstarfi við ykkur. Við í ráðuneytinu erum til þjónustu reiðubúin.