Ávarp ráðherra á aðalfundi Samtaka Fiskvinnslustöðva, 26. sept. 2013

ATH: Talað orð gildir

Ágætu aðalfundagestir,

Ég vil byrja á því að þakka fyrir að fá að ávarpa ykkur hér í dag. Nú er tíð aðalfunda, þeir streyma inn eins og fé af fjalli, og mér býðst að ávarpa flesta þá sem að mínum málaflokkum snúa. Ég er víst ekki fyrsti ráðherrann sem fer með ræður á milli aðalfunda og var mér sagt að þetta sé nokkuð staðlað, passlega löng erindi sem sniðin væru að hverjum hópi. En það verður ekki svo í ár, mér liggur það sama á hjarta við ykkur öll, sama hvaða aðalfundur í útvegsgeiranum það er. Og það er ímynd sjávarútvegsins! en ég skal þó leggja mig fram við að flytja skilaboð sem hverjum og einum vettvangi tengist.

Margir virðast sjá sjávarútveginn allan og í heild sinni á einn hátt;  í kvótanum, hverjir eiga hann, hverjir græða. Út frá þessu myndar fólk sér skoðun. Engan skildi undra, enda höfum við mikið rætt og rifist um kvótann undanfarin ár.

En við höfum gleymt að horfa til þess sem vel er gert í sjávarútvegi og allrar þeirrar miklu vinnu og þróunar sem á sér stað í veiðum, vinnslu og afleiddum greinum. Þarna erum við stjórnmálamenn ekki síður sekir en aðrir. Þessu vil ég breyta því við eigum að ræða um undirstöðu atvinnugrein okkar af þeirri virðingu sem henni ber. Þannig að við öll getum verið stolt af því að starfa í sjávarútvegi á Íslandi; sem er í mínum huga framsækin hátækni matvælaiðnaður. Mér finnst mikilvægt að ungmenni landsins sjái í okkar greinum tækifæri til framtíðar og mennti sig til þess að atvinnugreininni verði tryggður sá mannafli sem hann þarf. Og það er langt því frá bara fólk sem vinnur við vinnslu og veiðar. Það er miklu meira en svo í hverju flaki af fiski; ensím, gervihúð fyrir mannfólkið, ómega 3 svo fátt eitt sé nefnt. Þetta eru vörur sem þróaðar eru í tilraunastofum.

Við þetta bætist svo markaðssetning á vörunni um víða veröld, því hún selst við háu verði.  

Í heimsóknum mínum í sjávarútvegsfyrirtæki og fiskvinnslur víðsvegar um landið undanfarnar vikur hef ég sannfærst enn betur en áður um það, hversu röng áhersla það er að ræða stöðugt um kvótann þegar málefni sjávarútvegsins ber á góma. Þróun í vörum og vinnslu er gríðarleg og mér vitanlega hefur hún ekki gerst af sjálfu sér.

Við búum yfir kraftmiklu fólki og miklu hugviti. Við eigum fyrirtæki í fararbroddi þegar kemur að framleiðslu matvælaframleiðslulína og fiskvinnsluvéla. Fólkið okkar inní fiskvinnslunum hefur mikla reynslu. Þetta eigum við að tala um!

Ég hef þó heyrt að við þurfum að leggja okkur fram við að tryggja að menntunarstigi sé haldið uppi og að fiskvinnslunámi þurfi að hlúa og er það verðugt viðfangsefni. Tækniþróun sem hefur átt sér stað og vöxtur í tæknifyrirtækjum matvælaframleiðslunnar hefði ekki orðið að veruleika væri ekki væri byggt á öflugum stoðum veiða og vinnslu.  

Hér er úr vöndu ráða, þessu vil ég viðhalda en um leið vil ég tryggja þjóðinni hluta af afrakstri útgerðarinnar í formi veiðigjalds. Gjaldið þarf að taka sem mest mið af hagnaði og þegar til þess árar að vera umfram kostnað af rekstri stofnana tengdum sjávarútveginum. Því verður áfram lagt á sérstakt veiðigjald.

En um leið þarf að tryggja að ekki verði þannig vegið að umhverfi veiða og vinnslu, að möguleikinn og hvatinn, til þess að taka þátt í og stuðla að nýsköpun og þróun hverfi.

Íslendingar eru í forystu á heimsvísu þegar kemur að útvegi; veiðum, vinnslu og framleiðslu sjávarafurða. Við erum á heimsmælikvarða og ég hef engan fyrirvara á því.  Hráefni er sífellt betur nýtt og er því ekki síst að þakka öflugri tækniþróun. Það er þó ljóst að fyrirtæki sem ná árangri í þróun véla og ná árangri á alþjóðavettvangi, þurfa jafnframt að treysta útflutning til þess að tryggja vöxt og auka. Þessi þróun og samvinna  vinnslunnar og tæknigeirans er því svo mikilvæg. Það tryggir að við séum fremst í flokki og fyrst til framfara. Við eigum að keppa í gæðum.

Fiskvinnslan er þekkt fyrir úrvalshráefni og þar má hvergi slá af því  gæðunum fylgir góða verðið. Þetta eigum við að tala um! Það er svo okkar stjórnmálamannanna að tryggja fyrirtækjunum fyrirsjáanlegt rekstrarumhverfi þannig að þessi þróun geti áfram og í auknum mæli átt sér stað.

Virðisaukinn frá hráefnisverðmætum í útflutningsverðmæti verður, eins og ykkur er kunnugt um, innan fiskvinnslunnar. Þennan ábata viljum við hámarka. Mér skilst að þróunin sé í þá átt að menn veðji síður á sjóvinnsluna núna og með því og samhliða auknu aflamarki, afraksturs okkar vel stýrða fiskveiðistjórnunarkerfis, má ætla að verkefni fiskvinnslunnar fari síður minnkandi. Fiskvinnslur eru víða um land mikilvægur vinnustaður.

Sem byggðamálaráðherra er mér það ekki síður hugleikið að horfa til þessa þáttar. Við þurfum að horfa til leiða til að tryggja stöðugt framboð hráefnis inn í vinnslur og að þannig séu sem flest föst störf vinnslunnar á ársgrundvelli. Við þurfum einnig að horfa til þess að stöðugleiki sé til staðar fyrir rekstur vinnslna. Það er mikil blóðtaka fyrir sjávarbyggðir ef vinnsla, hugsanlega stærsti vinnuveitandinn á staðnum, er lögð niður eða starfsemi hennar flutt. Þó svo að eitt markmiðið sé að hámarka afrakstur auðlindarinnar, má ekki gleyma því að annað þeirra er að treysta byggð í landinu. Þetta samspil þarf að hafa í huga og finna leið, og helst í sátt, fyrir það til að virka.

Sem mikilvægur atvinnuveitandi þarf fiskvinnslan jafnframt að hafa í huga að fyrirtækin eru starfsfólkið. Og því er æskilegt að hlúa vel að því bæði í aðbúnaði og kjörum. Það er á okkar ábyrgð sem á Alþingi sitjum, að leggja okkar af mörkum til þess að bæta rekstrarumhverfi greinarinnar svo hámarksarrakstur verði af henni. Hafandi sagt þetta vil ég um leið hvetja alla til að íhuga sína ábyrgð sem snýst um ábyrgð í rekstri og gagnvart starfsfólki. Ég hef trú á því að ef við nálgumst umræðuna sameiginlega, með víðsýni og hag útvegsins og starfsfólks hans í heild að leiðarljósi þá eigum við eftir að ná bættum árangri.

Ágætu gestir, veiðar- og vinnsla eru um 11,5% af landsframleiðslunni. Sjávarútvegurinn í heild sinni er um 27% og vaxandi. Þessi vöxtur og þau tækifæri sem honum fylgja ættu sér ekki stað væru stoðirnar ekki sterk fyrirtæki. Sameinumst um að ná sátt um sjávarútveginn, byggja upp okkar frábæru fyrirtæki og fleiri ný og síðast en ekki síst vinna áfram og ötullega að framleiðslu á hágæða hráefni sjálfum ykkur og þjóðinni allri til heilla. Og munið að það er ekkert sem heitir; þið og hinir, heldur eru við öll á sama báti, hagsmunir okkar fara saman.