Ávarp á fundi Grænu orkunnar, 3. des. 2013

ATH: Talað orð gildir

Ágæta samkoma,

Ég þakka fyrir að fá tækifæri til að ávarpa ykkur hér í dag á félagsfundi Grænu orkunnar. Eins og við vitum þá er Græna orkan heiti á samstarfsvettvangi um orkuskipti sem miðar að því að auka hlut visthæfra innlendra orkugjafa í samgöngum á kostnað innflutts jarðefnaeldsneytis.

Eins og fram kemur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar,  er stefna stjórnvalda sú að vinna beri að orkuskiptum með því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og nýta vistvæna orkugjafa enn frekar í samgöngum.  Ennfremur er stefnt að því að ýta undir græna starfsemi og stuðla að nýsköpun og þróun í atvinnulífinu, auka framleiðslu og fjölga störfum.     

Orkuskipti eru mikilvægt umhverfismál og er sá þáttur þeirra yfirleitt mest áberandi í umræðunni.  En orkuskipti eru einnig mikilvæg af efnahagsástæðum og vegna orkuöryggis.  Með orkuskiptum þróast nýjar atvinnugreinar sem byggjast upp í kringum framleiðslu endurnýjanlegra orkugjafa.  Þannig verður til fjölbreyttara atvinnulíf í iðnaði, nýsköpun og rannsóknum og störfum fjölgar samhliða.  Til lengri tíma litið leiða orkuskipti einnig til þess að þörf fyrir innflutning á jarðefnaeldsneyti minnkar með tilheyrandi þjóðhagslegum sparnaði.

Orkuskipti stuðla einnig að auknu orkuöryggi með því að fjölga þeim orkuvalkostum sem við höfum í samgöngum og að nýta innlenda orkugjafa eins og kostur er.  Það felst óneitanlega ákveðin áhætta í því að vera háð einum innfluttum orkugjafa, jarðefnaeldsneyti, til að knýja samgöngur.  Verð jarðefnaeldsneytis hefur hækkað undanfarin ár, eins og við höfum öll fundið fyrir.  Til lengri tíma litið mun verðið áfram leita upp á við, enda gengur á birgðir heimsins og stöðugt dýrara er að sækja olíuna.  Þessu til viðbótar hefur komið til verðhækkana þegar róstursamt er í þeim heimshluta þar sem olíulindir er helst að finna.

Flestar þjóðir vinna að orkuskiptum af umhverfislegum, efnahagslegum og öryggisástæðum.  Nágrannaþjóðir okkar, beggja vegna Atlantsála, líta á orkuskipti sem brýnt mál og vinna af kappi að orkuskiptum á öllum sviðum, ekki einungis á sviði samgangna.  Við stöndum vel að vígi í raforku og hitaveitugeirunum með okkar innlendu endurnýjanlegu auðlindir, og erum þar alfarið orðin óháð innflutningi jarðefnaeldsneytis.  Í samgöngumálum horfir málið allt öðruvísi við. Þar erum við eftirbátar annarra með innan við 1% hlut endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum.  Flest lönd eru komin yfir 5% hlutfallið og önnur jafnvel lengra eins Svíþjóð sem komið er yfir 10% hlut endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum.       

Alþingi fól iðnaðarráðherra í júní 2011 að vinna að orkuskiptum í samgöngum með þingsályktunartillögu sem samþykkt var með öllum greiddum atkvæðum þingmanna.   Orkuskipti í samgöngum hafa víða skírskotun og því var kallað eftir breiðari samvinnu hagsmunaaðila til að vinna að orkuskiptaáætlun að þingsályktuninni samþykktri.  Áætlunin var  unnin í góðri sátt af samstarfsvettvangi atvinnulífs og stjórnsýslu sem fyrrverandi iðnaðarráðherra setti á laggirnar undir heitinu verkefnisstjórn Grænu orkunnar.  Verkefnisstjórnin samanstóð af aðilum frá Samtökum verslunar og þjónustu, Samtökum iðnaðarins, Bílgreinasambandinu, Félagi íslenskra bifreiðaeigenda, Samtökum íslenskra sveitarfélaga, Orkustofnun, Samorku, fjármálaráðuneytinu, umhverfisráðuneytinu, innanríkisráðuneytinu og iðnaðarráðuneytinu.    

Í samræmi við þingsályktunina lagði iðnaðarráðherra svo  fram orkuskiptaáætlun á Alþingi í febrúar 2012.  Ein af mörgum aðgerðum hennar var að vinna skyldi að lagasetningu um hlutfall íblöndunarefna í jarðefnaeldsneyti.  Íblöndun í eldsneyti er talin vera ein af ódýrustu og fljótlegustu aðgerðum sem hægt er að grípa til við núverandi aðstæður, þar sem núverandi innviðir eru notaðir og hægt er að nýta bílaflotann sem er til staðar.  Græna orkan fékk það verkefni að vinna verkefnin í aðgerðaáætluninni og stofnaður var smærri vinnuhópur til þess að vinna að þessari íblöndunartillögu.  

Í framhaldi af því hófst vinna við gerð frumvarps til laga um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum, þar sem m.a. er kveðið á um lágmarkshlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa í heildarsölu eldsneytissala. Í þeirri vinnu var ekki verið  að finna upp hjólið heldur var horft til nágrannalanda okkar í Evrópu um fyrirmyndir, sérstaklega til Danmerkur og Noregs. Leitast var við að tryggja að söluaðilar eldsneytis hafi sem mest frelsi til að finna sína leið til að uppfylla skilyrði laganna. Að lögunum samþykktum var, í samvinnu við umhverfisráðuneytið, gefin út reglugerð um sjálfbærniviðmið fyrir endurnýjanlegt eldsneyti sem tryggja það að eldsneyti sé framleitt með sjálfbærum hætti þannig að það dragi sannarlega úr losun gróðurhúsalofttegunda og ógni ekki lífríki, umhverfi eða fæðuöryggi.  

Við vinnu frumvarpsins voru kallaðir til ráðgjafar sérfróðir aðilar ásamt því að tryggt var samráð við hagsmunaaðila.  Fjölmargir lögðu hönd á plóg og höfðu tækifæri til að taka þátt í mótun endanlegs frumvarps. Þessi ágæta sátt í samráðsferlinu skilaði sér inn á Alþingi þar sem breið samstaða var um málið síðastliðið vor og frumvarpið var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum.  Í meðförum þingsins var aðlögunartími styttur um eitt ár sem sýnir kannski vel þann stuðning  sem málið hafði á þingi.  Lögin koma því til framkvæmda 1. janúar 2014.  

Nú í haust bárust okkur hins vegar athugasemdir og óskir um lengri aðlögunartíma þar sem ófyrirséð tæknileg vandamál hefðu komið upp hjá hluta söluaðila eldsneytis. Aðrir söluaðilar voru lengra komnir og þurftu ekki lengri aðlögunarfrest. Innlendir framleiðendur endurnýjanlegs eldsneytis höfðu miðað sínar áætlanir og fjárfestingar við nýju lögin.

Til þess að taka tillit til ólíkra hagsmuna í málinu hefur atvinnuveganefnd Alþingis lagt til í góðu samstarfi við ráðuneytið að gildistöku sektarákvæða laganna verði frestað til 1. október 2014. Mun nefndin flytja breytingatillögu þessa efnis á Alþingi á næstu dögum.  Með því er leitast við að koma til móts við alla aðila málsins, ásamt því að draga ekki úr þeim þunga sem er í orkuskiptum í samgöngum nú um stundir.  

Með lögunum er stigið stórt skref fram á við í orkuskiptum.  Lögin uppfylla framangreind markmið á sviðum umhverfis, atvinnulífs og orkuöryggis.  Við sjáum að lögin hafa strax haft áhrif þar sem eftirspurn hefur aukist eftir innlendum orkugjöfum og meiri kraftur hefur verið settur í að auka framleiðslu á þeim.  Orkuskiptum er þó langt í frá lokið og mikilvægt að halda þessari vinnu áfram.  Nú sem fyrr treystum við á breiða samvinnu og köllum eftir góðum hugmyndum og tillögum frá aðilum í atvinnulífinu.  

Ágætu fundarmenn

Ég legg mikla áherslu á að vera í góðum samskiptum við atvinnulífið og er ávallt boðin og búin að hitta menn og ræða málin.  Græna orkan gegnir hér mikilvægu hlutverki sem samstarfsvettvangur atvinnulífs og stjórnsýslu ásamt því að vera tengslanet ykkar sem starfa við orkuskipti.  

Ég hlakka til að taka áfram þátt í fundinum með ykkur og óska ykkur  velfarnaðar í ykkar mikilvægu störfum.