Ræða landbúnaðarráðherra á fagþingi Landssambands kúabænda, 27. mars  2014

ATH: Talað orð gildir

Ágætu fundarmenn, ég vil byrja á því að þakka fyrir tækifærið til að ávarp ykkur hér í dag.

Eins og kunnugt er hefur lengi verið talað um að bæta þyrfti stöðu nautakjötsframleiðslunnar hér á landi. Framleiðsla á nautakjöti innanlands hefur undanfarin ár ekki náð að anna eftirspurn og hefur innflutningur á nautakjöti numið nær 10% af markaðinum. Stefnir í að meira þurfi að flytja inn til að mæta sífellt meiri eftirspurn, meðal annars vegna fjölgunar erlendra ferðamanna. Og það setur okkur í þá augljósu stöðu; við þurfum að ákveða hvort íslenskir bændur framleiði kjötið eða erlendir. Ef ég ætti að ákveða þetta upp á mitt eindæmi yrði svarið náttúrulega; þeir íslensku! En til að svo megi verða, þurfa væntanlega að koma til breytingar.

Nú finnast á landinu erfðaefni úr þrem holdakynjum. Galloway sem hefur verið hér síðan 1933, Aberdeen Angus og Limousine. Ekki er þó hægt að segja að til séu stofnar Limousine og Aberdeen Angus gripa hér á landi. Um er að ræða erfðaefni úr 3 nautum af hvoru kyni sem hefur verð dreift. Þessi naut voru mjög innbyrðis skyld sem gerði sjálfbæra ræktun þessara kynja svo að segja ómögulega. Gripirnir hafa því fyrsts og fremst nýst til ræktunar hálfblendinga og til innblöndunar í þá holdagripi sem fyrir voru. Gallowayhjarðir hafa verið til hér á landi, tilkomnar bæði úr fyrsta innflutningi á lifandi gripum 1933 og síðar út af Gallowaystofninum sem ræktaður var upp með innflutning á sæði í Hrísey.

Talið er að fjöldi holdablendingskúa á Íslandi sé um 1500, en skráningar eru þó ekki taldar nákvæmar. En gera má ráð fyrir að stór hluti þeirra holdablendingsgripa sem til eru á landinu í dag sé einhvers konar blanda holdakynjanna þriggja og íslenska mjólkurkúastofnsins.

Stærstur hluti nautakjötsframleiðslunnar er af alíslenskum gripum sem hliðarbúgrein með mjólkurframleiðslu. Þar eru vissulega möguleikar á aukningu þar sem ekki eru allir nautkálfar settir á. Og rannsóknir hafa sýnt að bændur geta einnig bætt framleiðsluna til dæmis með betri og markvissari fóðrun og þannig nýtt vaxtagetuna betur. Það er þó ljóst að mun hagkvæmara er að framleiða nautakjöt af holdablendingum/holdagripum heldur en hreinum íslenskum gripum. Enda er íslenska kúakynið ekki ræktað með kjötframleiðslu í huga. Erfðaefnið sem til er í landinu getur að óbreyttu nýst til að búa til hálfblendinga með íslenskum kúm. En eins og áður hefur komið fram er ljóst að ekki er hægt að stunda sjálfbært ræktunarstarf á holdakynjunum með því sem til er í landinu. Innflutningur á erfðaefni verður því að teljast forsenda til þess að hægt sé að nýta holdagripi til kjötframleiðslu í einhverjum mæli.

Innflutningur á lifandi dýrum og erfðaefni er óheimill nema með sérstökum undanþágum. Þá þarf að flytja erfðaefnið inn í sóttvarnarstöð og hefur sú regla gilt að ekki má flytja dýr sem vaxa upp af innfluttu erfðaefni út af stöðinni en flytja mætti sæði og fósturvísa úr þessum dýrum út úr henni. Ýmsar undanþágur um innflutning á loðdýrum, svínum og alifuglum er að finna í 13. gr. laga nr. 54/1990. Rökstuðningur fyrir þeim hefur verið sá að hvert loðdýrabú, alifuglabú og svínabú sem flutt er inn á, sé í raun einangrað þannig að dýrin komist ekki í tæri við dýr frá öðrum búum.  

Í fyrra skipaði ráðuneytið starfshóp til að koma með tillögur um aðgerðir til eflingar á nautakjötsframleiðslunni. Starfshópurinn skilaði skýrslu í júlí og var megináherslan lögð á að þegar yrði hafist handa við að skapa aðstöðu til að flytja inn nýtt erfðaefni. Í skýrslunni var bent á nokkrar leiðir til innflutnings. Þar kom einnig fram að sumar hverjar væru mjög kostnaðarsamar og seinvirkar, aðrar fælu í sér meiri áhættu vegna smitsjúkdóma. Bent var á að skoða yrði leiðirnar vel til að lágmarka kostnað af innflutningi sem og hættuna á sjúkdómum.

Í skýrslunni kom einnig fram að innflutningur á erfðaefni holdagripa einn og sér, sé varla nægjanlegur til að efla greinina og byggja þyrfti búgreinina upp samhliða. Meðal annars með betra skýrsluhaldi, bættara kjötmati í sláturhúsum og efla þyrfti ráðgjöf til bænda svo nýta mætti fjárfestinguna sem best.

Ráðuneytið ákvað í haust að óska eftir áhættumati frá Matvælastofnun og skyldi það miðast við að flutt yrði inn djúpfryst erfðaefni holdanautategundarinnar Aberdeen Angus, frá Geno Global Ltd. í Noregi, með eftirtöldum aðferðum:

• Innflutningur fósturvísa og sæðis beint til bænda.
  
• Innflutningur fósturvísa og sæðis á einangrað ræktunarbú.
  

Matvælastofnun hefur nú skilað matinu og hefur það verið sent nokkrum aðilum til umsagnar og álitsgjafar. Gögnin hafa einnig verð birt á vef ráðuneytisins. Stefnt er að því að ráðuneytið taki málið til afgreiðslu eins fljótt og kostur er. Ég þekki ágætlega lífsklukkuna, í það minnsta í sunnlenskum nautgripum, og veit að þið viljið fá að vita þetta fyrr en síðar og mun því reyna að hraða verkinu.

Við lifum á tímum breytinga og ég fæ ekki annað séð en að við getum fært okkur þessar breytingar í nyt og til hagsbóta fyrir neytendur og ekki síst fyrir ykkur sem hér sitjið. En á sama tíma verðum við að huga að því að breytingar hafa í för með sér ábyrgð og þá ábyrgð verður að taka alvarlega. Og einmitt þarna liggur efinn. 

Að þessum orðum sögðum óska ég þess að ráðstefnan í dag verði ykkur drjúg.