Aðalfundur SAF, 10 apríl 2014

                                          -talað orð gildir-

 Kæru fundarmenn, kæra ferðaþjónustufólk.

Það er mér sérstök ánægja og heiður að koma og ávarpa ykkur hér í dag.

Þegar ég fór að velta fyrir mér yfirskrift þessa fundar varð mér hugsað nokkur ár aftur í tímann. Þá var ferðaþjónustan fyrst og fremst sumarvertíð og menn voru að reyna að lengja tímabilin með því að byrja aðeins fyrr á vorin og lengja traffíkina fram á haustið.

Í dag stendur ferðaþjónustan á tímamótin og við hér í dag horfum til móts við nýja tíma.  Ferðaþjónustan er orðin stærst og hún er allt árið og um allt land.

Þegar við göngum Laugaveginn iðar allt af fólki sem talar allskonar tungumál og veitingahúsin eru full flest kvöld, oft erfitt að fá þar borð jafnvel í miðri viku. Við megum sannarlega gleðjast yfir árangrinum og „nýjir tímar“ eru sannarlega spennandi.

En því fylgja ýmsar áskoranir að vaxa hratt og vera stærstur – ekki síður en mikil ábyrgð.

Allt frá því að ég tók við embætti ráðherra ferðamála höfum við í ráðuneytinu unnið hörðum höndum með flestum þeim sem hagsmuna eiga að gæta - að því að finna lausn á því hvernig við stöndum vörð um og byggjum upp og vernda dýrmætustu náttúru- og ferðamannaperlur landsins.

Náttúrupassann þarf ekki að kynna í þennan hóp hér. Mér skilst að það hafi verið lífleg umræða um hann hér áðan. Við höfum unnið að útfærslu á honum í allan vetur í nánu samstarfi. Umræðan er flókin, hagsmunir eru ólíkir og það eru uppi mörg sjónarmið. En það lofaði því heldur enginn að lífið væri einfalt.

Við verðum að muna að þetta er reyndar ekki nýtt umræðuefni – hefur verið rætt í áratugi. Umræðan hefur þroskast og tekið breytingum og við skulum ekki missa sjónir á því hversu langt við erum komin.

Það er miklu meira sem sameinar okkur en sundrar. Kannanir sýna að við Íslendingar séum flestir orðnir sammála um að taka gjald til þess að byggja upp og VERNDA NÁTTÚRUNA, vernda vöruna sem þið sem hér eruð hafið með einum eða öðrum hætti atvinnu af því að selja.. Við vorum ekki alltaf þar. Nú rökræðum við mismunandi leiðir til útfærslu. Það er mikill áfangi og við erum komin ljósár fram í tímann miðað við áður.

Vinnan við náttúrupassann er langt komin og við stefnum enn á upptöku hans í byrjun næsta árs.

Hinsvegar er það mat mitt á þessari stundu að frumvarpið þurfi meiri tíma í undirbúningi til að ná um það þeirri sátt sem ég tel að sé ekki bara mikilvæg heldur nauðsynleg og þannig að öllum spurningum sé svarað.

Ég hef frá upphafi sagt að ég vilji ekki fórna afurðinni fyrir tímasetninguna og við þurfum að vanda til verka.

Mér finnst þetta of stórt og mikilvægt mál til að setja undir mig hausinn og keyra í gegnum þingið á þeim stutta tíma sem eftir er. Þetta er mál sem að verður að leyfa að þroskast. Við erum með mikið af upplýsingum sem við þurfum að koma út og munum nýta sumarið og leggja fram frumvarp í upphafi haustþings.

En viðfangsefnið er gríðarlega brýnt og við megum ekki missa sumarið frá okkur. Þess vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að veita sérstökum fjármunum strax í sumar til nauðsynlegra framkvæmda á þeim stöðum sem mest brennur á og eru tilbúnir til framkvæmda. Ég get því verið sammála fráfarandi formanni um að stjórnvöld beri skyldur til að vinna að vernd náttúrunnar.

Við höfum þegar hafið vinnu við að kortleggja þörfina, og meta hversu miklum fjármunum við þurfum að verja til þessara verkefna.

Heildarframlagið hefur ekki verið ákveðið – en hluti fjármunanna munu renna til ferðamannastaða í eigu og umsjón ríkisins, lands í eigu sveitarfélgaga og í einkaeigu með aðkomu Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Áhersla verður lögð á þá staði þar sem þörfin er mest- enda þola endurbætur á þeim stöðum litla bið og við megum ekki láta annað metsumar líða með hættu á því að skemma okkar dýrmætur perlur. Við munum huga að þeim stöðum sem eru tilbúnir til að taka á móti fjármagni og hægt er að byrja framkvæmdir strax.

Við höfum nú þegar fengið nasaþef af gjaldtöku og stöndum frammi fyrir því að sameigendur ríkisins að svæðinu umhverfis Geysi og Strokk í Haukadal selja aðgang að svæðinu í óþökk ríkisins, þ.m.t. aðgang að séreign ríkisins. Þá vitum við af áformum um gjaldtöku að Dettifossi og fleiri svæðum í landi Reykjahlíðar í Mývatnssveit í sumar og heyrum af því að verið sé að skoða gjaldtöku á fleiri svæðum um landið.

Ríkið bauð, fyrr í vetur, sameigendum sínum að Geysi fjármagn til að ráðast strax í úrbætur á svæðinu gegn því að ekki yrði innheimt gjald þar að sinni. Því tilboði ríkisins höfnuðu fulltrúar landeigendafélagsins og töldu leið gjaldtöku farsælli. Ég er ósammála þeim.

Þessvegna vil ég freista þess enn einu sinni að biðla til landeigenda að koma til samstarfs við ríkið strax í sumar um aðgerðir á þeim svæðum sem eru í mestri þörf og að við höldum ímyndinni um frjálsa för óspilltri.

Ég vil þó ítreka að ég er ekki með þessu að hafna því alfarið að menn geti selt aðgang að eigum sínum og rukkað fyrir veitta þjónustu – ég er einfaldlega að bjóða annan valkost í þeirri stöðu sem við erum og ég er að óska eftir samstarfi.

Okkur gengur best þegar við vinnum saman – klárum því þetta verkefni í sameiningu með heildarhagsmuni ferðamannalandsins Íslands að leiðarljósi.

Ég hef þegar rætt við Framkvæmdasjóð ferðamannastaða um að koma að þessu verkefni – þar liggur þekking og reynsla sem við getum nýtt okkur til að þetta geti gengið sem hraðast fyrir sig og við munum við þessa sérstöku úthlutun ekki fara fram á mótframlög líkt og áður hefur verið þar sem tilgangurinn er fyrst og fremst að vernda náttúruna og verja hana skemmdum.

Góðir fundarmenn.

Ég held að við séum öll sammála um að aðgerða er þörf. Það er breið samstaða fyrir því að það sé eðlilegt að fara leið gjaldtöku á ferðamenn. Nú ræðum við útfærsluna – ég trúi því að við náum saman um hana að lokum.

Og úr því að ég nefndi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða get ég greint frá því að í gær fékk ég sendar tillögur stjórnar sjóðsins um úthlutun úr honum. Þar eru mörg góð og brýn verkefni sem fá úthlutað í ár en samanlögð fjárhæð styrkja er 247 milljónir króna. Þar af fara um 30 milljónir í skipulag og hönnun, tæpar 160 milljónir í framkvæmdir og um 56 milljónir í náttúruvernd og viðhald. Auk þess fara um 22 milljónir til staða sem geta talist nýjir ferðamannastaðir.

Á næstu dögum verða því send út bréf til þeirra sem hljóta styrki og vonandi geta sem flest verkefni farið fljótt og örugglega af stað.

Góðir fundarmenn – það er fleira að gerast í ferðaþjónustunni en náttúrupassinn.  Snúum okkur nú að öðrum málum sem að ferðaþjónustunni snúa.

Það segir sig sjálft að til þess að við getum þróað markvisst áfram ferðaþjónustuna sem atvinnugrein þá verðum við að búa yfir réttum upplýsingum og tölfræði. Ykkar forsvarsmenn hafa verið mjög duglegir að benda á nauðsyn þess að vinna ferðaþjónustureikninga á ný. Fyrir einhverjum árum var hægt að skella skollaeyrum við þessari málaleitan. En nú þegar ferðaþjónustan er orðin hvorki meira né minna en sú atvinnugrein sem skapar þjóðarbúinu mestar gjaldeyristekjur – og sér ekki fyrir endan á þeim vexti – þá verður ekki undan þessari kröfu vikist.

Mér er það því ánægja að tilkynna ykkur hér við þetta tækifæri að ég hef ákveðið hefur verið að gera á ný samning við Hagstofu Íslands um gerð ferðaþjónustureikninga og munum við skrifa undir hann á allra næstu dögum. Með slíkum samningi erum við að taka stórt skref fram á við hvað varðar aukna þekkingu og greiningu á hinum ýmsu þáttum ferðaþjónustunnar. Þetta eru grundvallargögn til að hafa þegar lagt er á ráðin um framtíðarstefnumótun ferðaþjónustunnar.

Og rannsókna er þörf á miklu fleiri sviðum – og ég ætla að nota hér tækifærið til að lýsa yfir ánægju minni með rannsóknir á þolmörkum ferðamannastaða sem að Ferðamálastofa hefur sérstaklega styrkt á árinu.

Við höfum í samstarfi unnið að rannsókn á svartri atvinnustarfssemi með Háskólanum á Bifröst og SAF sem verður fróðlegt að heyra fyrstu fréttir af hér á eftir.

Annað mál sem við höfum unnið að og ég veit að þið hafið áhuga á er einföldun á regluverki því sem varðar ferðaþjónustuna. Ég hef áður tekið dæmi um frumskóginn sem sum fyrirtæki þurfa að ganga í gegnum, og margnefnt dæmi um fyrirtæki fyrir norðan sem þurfti að skila inn 55 leyfistengdum skjölum hjá 7 opinberum stofnunum til að stofna ferðaþjónustufyrirtæki með gistingu, veitingasölu og afþreyingu.

Það þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þessa framkvæmd – hún er allt of flókin og alltof íþyngjandi. Þessi frumskógur hlýtur að vera óþarfur. Á vettvangi ríkisins erum við nú að vinna heildrænt að endurskoðun regluverks í kringum atvinnulífið.

Síðustu mánuði hefur Ferðamálastofa haft yfirumsjón með því verkefni að taka starfsumhverfi ferðaþjónustunnar til gagngerrar skoðunar með það að markmiði að einfalda og auðvelda allt regluverk eins og kostur er. Og til að skrúfa upp eftirvæntingarstuðul ykkar sem hér eruð – þá er von á tillögum úr þeirri vinnu nú um næstu mánaðamót. Ég bind miklar vonir við að þær tillögur sem þar munu koma fram – sem munu vonandi gera líf ferðaþjónustunnar einfaldara, markvissara og skemmtilegra!

Góðir fundarmenn – það er af mörgu að taka.

Eitt af því sem alls ekki hefur verið í nægjanlega góðu horfi er umhverfið er varðar bílaleigur. Ekki misskilja mig – flestir eru til fyrirmyndar og reka alvöru fyrirtæki sem sómi er að. En því er hins vegar ekki að leyna að það eru of margir svartir sauðir í umferðinni – í orðsins fyllstu. Og lögmálið að það þurfi ekki nema einn til að skemma fyrir öllum fjöldanum á við hér eins og annars staðar. Við höfum í ráðuneytinu í góðri samvinnu við ykkar samtök og aðra hagsmunaaðila endurskoðað lög um bílaleigur og nú liggur fyrir Alþingi frumvarp til nýrra laga um leigu skráningarskyldra ökutækja sem eiga að leysa eldri lög af hólmi. Markmiðið er klárt - að styrkja lagaramma um starfsemi bílaleiga og skerpa á réttindum og skyldum bæði leigusala og leigutaka. Allt með það að markmiði að auka öryggi og neytendavernd.

Svipaða sögu er að segja af veitinga- og gististöðum. Vinna er hafin við endurskoðun á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald með það að markmiði að fara yfir framkvæmdina og betrumbæta og einfalda eins og kostur er.

Góðir fundarmenn.

Svört atvinnustarfssemi er þáttur sem við verðum að uppræta. Í fréttum í gær var sagt frá greiningu á kortaveltu í samanburði við skatttekjur og m.v. þær niðurstöðurnar virðist vera sem töluverð svört atvinnustarfssemi fyrirfinnist í ferðaþjónustunni. Í það minnsta er vöxturinn gegnum kortaveltu, að einhverjum ástæðum, umtalsvert meiri en vöxturinn í skatttekjum af greininni. Þarna þurfum við að taka höndum saman og fara sameiginlega í vinnu við að uppræta þessa meinsemd. Grundvallarþáttur í því að geta lækkað skatta og einfaldað regluverk er að allir greiði sinn skerf og þar má ferðaþjónustan ekki vera undanþegin frekar en aðrar greinar. Þetta er annað verkefni sem við þurfum að vinna í sameiningu. Ég get svo upplýst að fjármálaráðherra hefur þegar hafið endurskoðun á virðisaukaskattkerfinu, ekki bara á ferðaþjónustuna – heldur almennt.

Öryggismál eru einnig í brennidepli og þá ekki síst yfir veturinn þegar við fáum hingað æ fleiri ferðamenn sem þekkja ekki íslenskar aðstæður. Í þessu samhengi er einnig vert að huga að þætti Landsbjargar, en þeirra fórnfúsa starf hefur reynst okkur ómetanlegt og því miður fer þeim tilvikum fjölgandi þar sem bjarga þarf erlendum ferðamönnum úr háska. Hér má nefna nýtt skjáupplýsingakerfi SafeTravel sem dæmi um verkefni á þeirra vegum sem unnið er í góðu samstarfi fjölda hagsmunaaðila til þess að auka upplýsingar til ferðamanna með það að markmiði að stuðla að bættu öryggi.

Kæru ferðaþjónustuaðilar  - ég gæti staðið hér í allan dag og rætt um þessi mál

Þó svo að íslensk náttúra sé það sem flestir komi hingað til að upplifa er það samt ekki endilega hún sem er fyrirferðarmest í endurminningunni. Íslenskt mannlíf, íslensk gestrisni og íslensk fagmennska eru ekki síður uppspretta góðra minninga. Hér búum við að því að Íslendingar voru útnefndir vinalegastir allra þjóða árið 2013, samkvæmt skýrslu frá World Economic Forum um stöðu og samkeppnishæfni ferðaþjónustu í 140 löndum heims. Þið megið vera stolt af því.

„Til móts við nýja tíma“ er yfirskrift þessa fundar. Sóknarfærin eru fjölmörg og það skiptir máli hvernig haldið er á spilum. Ísland er vinsæll áfangastaður og tækifærin í ferðaþjónustunni eru mörg.

Eins og ég vék að í upphafi var ferðaþjónustan að mestu sumartengd fyrir nokkrum árum. Nú er uppbygging sjáanlega um allt land og mikil bjartsýni framundan. Ferðaþjónustan er orðin aðal og hætt að vera auka. Ef við tryggjum áfram fagmennsku, gæði og þjónustulund þá tel ég víst að við höldum áfram að vaxa og að ferðaþjónustan verði til næstu ára áfram ein öflugasta stoðin í íslensku efnahagslífi. Ég hlakka til að vinna áfram með ykkur að því mikilvæga verkefni.

Ég vil í lokin óska ykkur til hamingju með þennan glæsilega fund. Það er gaman að sjá fjöldann og finna kraftinn sem einkennir þennan hóp. Um leið vil ég færa Árna Gunnarssyni, fráfarandi formanni, þakkir fyrir frábært samstarf síðustu mánuði og óska honum farsældar um ókomna framtíð. Jafnframt bíð ég spennt að vita hver arftaki hans verði og vænti góðrar samvinnu við hann á þessum vettvangi.