Ræða ráðherra á Iðnþingi, 5. mars 2015

ATH: Talað orð gildir

Ágætu Iðnþingsgestir. 

Þegar þið sjáið þetta ávarp er ég stödd í Los Angeles að kynna íslenskan kvikmyndaiðnað. Ég hefði gjarnan viljað vera með ykkur og þakka því fyrir það tækifæri að fá að ávarpa ykkur með þessum hætti.

Íslensk kvikmyndagerð er, eins og við þekkjum, vaxandi atvinnugrein og farin að velta milljörðum í hagkerfinu ár hvert.

Og kvikmyndagerð kemur vissulega inn á yfirskrift Iðnþings í ár sem einn af þeim fjölmörgu nýju vaxtarsprotum sem við þurfum svo mjög að hlúa að til að búa okkur undir næstu iðnbyltingu.

„Er Ísland tilbúið fyrir næstu iðnbyltingu?“ er yfirskrift þingsins í ár. Þegar stórt er spurt – þá þýðir ekkert að hafa fátt um svör.

Iðnbyltingin sem hófst á ofanverðri 18. öld markaði djúpstæð spor í efnahag landa. Það er stór munur á iðnbyltingunni á 18. og 19. öld – og þeirri sem bíður handan við hornið – og mörg okkar myndu nú reyndar vilja halda fram að sé nú þegar löngu hafin.

Það sem þær eiga hins vegar sameiginlegt er að þær skapa endalaus tækifæri fyrir einstaklinga, fyrirtæki og þjóðina.

Og hér stöndum við Íslendingar vel að vígi – því að grundvöllur nýju iðnbyltingarinnar er ekki fólksfjöldi, járn eða kol. Grundvöllurinn er snjöll hugsun, tækniþekking, verkkunnátta og græn gildi. Í öllum þessum þáttum eigum við Íslendingar gullin tækifæri til að standa í fremstu röð.

Og ólíkt því sem var fyrir 250 árum þá er Ísland ekki lengur útkjálki við ystu mörk veraldar – þökk sé internetinu og frábærum samgöngum, erum við í hringamiðju viðskipta og framfara – aðeins einum tölvusmelli frá heimsmarkaðinum.

Mér hefur verið tíðrætt um „þúsund milljarða áskorunina“ og ræddi hana m.a. hér á þessum sama stað fyrir ári síðan. Samkvæmt skýrslu McKinsey þá verðum við Íslendingar að auka útflutningstekjur þjóðarinnar um þúsund milljarða fram til ársins 2030 ef að við viljum halda í við þau lönd sem að við viljum vera í flokki með hvað varðar lífskjör og hagsæld.

Og það er í þessu ljósi sem við eigum auðvitað að fagna möguleikum „nýju iðnbyltingarinnar“ sem byggja ekki á takmörkuðum auðlindum – heldur þeim takmarkalausu möguleikum sem stóriðja hugans býr yfir.

Tækifærin eru endalaus. Sóknin liggur í aukinni menntun, í aukinni nýsköpun og í aukinni framlegð.

Það er stórkostlegt að fylgjast með ungu vel menntuðu fólki í dag sem sumt hvert ákveður jafnvel meðan það er enn í námi að hefja rekstur – að skapa eitthvað nýtt. Að feta slóðir sem aðrir hafa ekki fetað – að láta drauminn rætast! Og það er ótrúlega gefandi að sjá þetta unga fólk ná árangri.

Það er einnig afar ánægjulegt að fylgjast með þeirri nýsköpun sem á sér stað í hinum rótgrónu greinum. Ég gæti nefnt uppbyggingu í kringum orkuiðnaðinn – auðlindagarðshugsunina sem við sjáum verða að veruleika á Reykjanesi. Ekki má gleyma sjávarútveginum þar sem gríðarlegt nýsköpunarstarf fer fram um þessar mundir í samvinnu við iðnaðinn. Þetta samstarf mun skila sér í mikilli verðmætaaukningu á næstu árum.

Þá hefur verið gaman að fylgjast með því starfi sem rótgróin fyrirtæki í áliðnaðinum standa saman að í gegnum klasastarf þar sem markmiðið er að skoða leiðir til frekari framlegðar og verðmætasköpunar.

Það er hlutverk stjórnvalda að tryggja að innviðirnir séu traustir og burðarmiklir svo að fólk og fyrirtæki geti nýtt tækifærin til að skapa atvinnu og tekjur – bæði fyrir sjálft sig, nærsamfélög sín og þjóðarbúið í heild.

Það sem við verðum að tryggja er að eftir 20-30 ár - þegar sú kynslóð sem nú er að vaxa úr grasi tekur við forystuhlutverkinu – að við getum þá horft til baka og sagt með stolti: Það var þarna sem að við tókum af skarið og vorum í fremstu röð þjóða að hagnýta okkur þau tækifæri sem tryggðu íslensku samfélagi hagsæld og velsæld.

Það má ekki verða dómur sögunnar eftir 30 ár að á árinu 2015 hafi Ísland misst af lestinni - og fyrir vikið dregist aftur úr í samanburði þjóðanna. Þvert á móti: Gerum árið 2105 miklu frekar að árinu sem við tókum framúr öðrum þjóðum.

Og þá er ekki nema eðlilegt að spurt sé – hvað þarf til?

Ég vil nefna hérna fjögur atriði - sem að mínu mati eru hornsteinar þess að við náum markmiðum okkar.

Í fyrsta lagi þá verður umgjörðin að vera í lagi. Við þurfum að afnema gjaldeyrishöft – og það fljótt. Unnið er að því hörðum höndum. Við þurfum að halda áfram að lækka álögur ríkisins, við þurfum að bæta regluverk og einfalda það enn frekar. Við þurfum stöðugleika og fyrirsjáanleika og hvetjandi rekstrarumhverfi. Við þurfum að halda áfram að efla Tækniþróunarsjóð og styðja myndarlega við rannsóknar- og þróunarstarf fyrirtækja. Þá þarf að byggja aftur upp traust á hlutabréfamörkuðum og hafa hvata til að fjárfesta í fyrirtækjum.

Í annan stað þurfum við að bæta og efla ýmsa innviði á borð við raforkukerfið, samgöngur, fjarskipti og ekki síst menntun sem er raunar algjör lykilþáttur.

Í þriðja lagi þurfum við að efla nýsköpun á öllum sviðum atvinnulífsins. Nýsköpun í rótgrónum fyrirtækjum getur skilað umtalsverðri hagræðingu og virðisauka og skiptir ekki minna máli en nýsköpun í sprotafyrirtækjum. Iðnaður þrífst á öðrum iðnaði og atvinnugreinar þrífast á öðrum atvinnugreinum. Keðjan verður að vera sterk - og við viljum enn fleiri hlekki í hana.

Í fjórða lagi þurfum við að vinna í því að tryggja að nægt framtaksfjármagn sé til staðar svo nýsköpun nái að dafna. Það er mikið fagnaðarefni að sjá nýja sjóði spretta fram á undanförnum vikum og misserum sem eru fjármagnaðir úr einkageiranum. Það er vart hægt að fá betri vitnisburð um að hlutirnir séu að þróast í rétta átt þegar þessi er raunin og sýnir að einkaaðilar hafa trú á því sem hér er að gerast og eru tilbúnir að taka áhættu og leggja lið við að byggja upp.

Kæru iðnþingsgestir.

Í upphafi sagði ég ykkur frá því að ég væri nú stödd í Los Angeles að kynna Ísland fyrir kvikmyndaiðnaðinum þar ytra. Kvikmyndagerð á Íslandi hefur verið í örum vexti og greinin býr við vaxandi tækifæri – ekki síst í eftirvinnslu kvikmynda.

Líkt og með áliðnaðinn og hér áður fyrr sjávarútveginn þá var Ísland fyrst og síðast frumvinnsluland. Áframvinnslan fór fram í öðrum löndum. En okkur hefur tekist mjög vel til í fiskinum og erum komin af stað í áliðnaðnum. Nú sjáum við vaxandi tækifæri í kvikmyndagerð einnig hvað eftirvinnslu varðar.

Í síðustu viku heimsótti ég fyrirtæki Baltasars Kormáks og fylgdist með eftirvinnslu stórmyndarinnar Everest. Það fyrirtæki hefur nú þegar klárað þrjú stórverkefni hér heima og vonandi sjáum við meira af slíku í framtíðinni.

Sambærileg tækifæri liggja einnig í íslenskri tónlist. Í ráðuneytinu hefur verið unnið að frumvarpi til laga um tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar á tónlist á Íslandi þar sem ætlunin er að skjóta enn styrkari stoðum undir íslenskan tónlistariðnað.

Ég nefni hér kvikmynda- og tónlistariðnaðinn – sem fulltrúa hinnar nýju iðnbyltingar. Þau eru dæmi um nýja hugsun - og nýjan veruleika þar sem að vaxtarmöguleikarnir eru endalausir.

Kæru iðnþingsgestir.

Í mínum huga leikur enginn vafi á því að íslenskt atvinnulíf og samfélag hefur alla burði til þess að standast áskoranir nýrra tíma - og fyrir vikið tryggja að hér höldum við áfram að byggja upp samfélag sem í efnahag og velferð stenst þær væntingar sem þjóðin gerir. Hér í dag verður leitað svara við spurningunni hvort Ísland sé tilbúið fyrir næstu iðnbyltingu? Ég vænti mikils af þeirri umræðu og vona að niðurstaða hennar verði okkur gott veganesti.

Ég óska ykkur öllum ánægjulegs Iðnþings.