Ávarp heilbrigðisráðherra við setningu Heilbrigðisþings 2025 - Endurhæfing, leiðir til betra lífs

Ágætu gestir, kæru samstarfsaðilar, fagaðilar, notendur og fulltrúar allra þeirra sem láta sér annt um framtíð endurhæfingar á Íslandi – verið hjartanlega velkomin á Heilbrigðisþing 2025!

Það endurspeglar sýn mína á mikilvægi endurhæfingar að helga Heilbrigðisþing í ár þeirri mikilvægu þjónustu. Slagorð eða yfirskrift þingsins er: „Endurhæfing – leiðir til betra lífs“ – og hér getur orðið „leiðir“  ýmist verið sagnorð eða nafnorð. Yfirskriftin fangar kjarnann í því sem við erum hér til að ræða og þá framtíðarsýn sem við ætlum að móta saman.

Endurhæfing er ein af grunnstoðum góðrar og árangursríkrar heilbrigðisþjónustu. Viðfangsefni endurhæfingar eru fjölbreytt, enda þarfir fólks fyrir endurhæfingu sprottnar af margvíslegum og ólíkum ástæðum.

Markmiðin eru þó í grundvallaraatriðum alltaf þau sömu: Að bæta líðan og lífsgæði sjúklinga, auka færni og virkni og styðja fólk til sjálfshjálpar og sjálfstæðis. Og þetta endurspeglar yfirskriftin, það er, að endurhæfing leiðir af sér betra líf – og einnig að leiðirnar eru svo margar. Þetta er í senn ákveðinn vandi, en einnig fegurðin í verkefninu.

Á Íslandi er engin formleg skilgreining til á endurhæfingu. Staðreyndin er sú að það geta verið óljós mörk milli heilbrigðistengdar endurhæfingar, meðferðar, félagsþjónustu og starfsendurhæfingar. Endurhæfingarkerfið hefur þróast smám saman, að töluverðu leyti að frumkvæði einstakra fagaðila og félagasamtaka og fyrir það erum við afar þakklát, en þróunin hefur orðið án heildstæðrar stefnumörkunar af hálfu hins opinbera sem getur gert okkur erfitt fyrir.

Gott fólk.

Það er innviðaskuld víða í heilbrigðiskerfinu; í húsnæði og viðhaldi þess, í mönnun, í tækjabúnaði, rafrænum kerfum og í stjórnsýslu. Endurhæfing er hér ekki undan skilin. Rótgrónar endurhæfingarstofnanir eiga í vanda með húsnæði sitt út af endurnýjunar- og viðhaldsþörf og fjármögnun slíkra framkvæmda.

Þeir sem byggðu upp þjónustu fyrir aldraða á síðustu öld, án aðkomu ríkisins, gátu sótt í framkvæmdasjóð aldraðra fyrir endurbótum en sama gilti ekki um endurhæfingastofnanir.Við bætist að í lögum um heilbrigðisþjónustu er ekki fjallað með neinum hætti um hvernig eigi að standa að uppbyggingu á aðstöðu undir endurhæfingastarfsemi og ekki liggja fyrir nein viðmið er varðar húsnæði slíkra stofnana.

Að mati starfshóps um húsnæði endurhæfingar eru tvær leiðir færar þegar kemur að því að fjármagna húsnæði og viðhald þess; annars vegar húsnæðisgjald og hins vegar leiguleið. Ráðuneytið hefur fundað með fjármálaráðuneytinu vegna þessa máls og eru aðilar sammála um að leita þurfi lausna en útfærsla liggur ekki fyrir.Vinnan hér í dag er mikilvæg í þessu samhengi því til framtíðar þarf að skilgreina kröfur fyrir húsnæði út frá þeirri þjónustu sem veita á en til skemmri tíma þarf vissulega að takast á við þann vanda í viðhaldi sem uppi er.

Það er líka innviðaskuld í þeim fjármunum sem ætlaðir eru til endurhæfingar en það hefur ekki tíðkast að auka þar í eftir raunvexti sem stafar af fólksfjölgun og vaxandi sjúkdómabyrði. Það kom mér á óvart og það mun ég sækja fast. Ríkið er kaupandi endurhæfingarþjónustu og þjónustuveitendur eru margir. Fjármögnun og hvernig fjármununum er best varið í þágu þeirra sem þarfnast endurhæfingar er flókið og viðvarandi viðfangsefni. Þar er líka verk að vinna og sitthvað sem þarf að skýra. Og, aftur, lykillinn að skynsamlegri stýringu fjármuna svo þeir nýtist sem flestum er einmitt stefnumótun og það samtal sem við eigum hér í dag.

Það er fleira sem við þurfum að vinna með og bæta. Það skortir betri samhæfingu milli þjónustukerfa og getur skort á yfirsýn. Ég nefni einnig félagslega þjónustu þar sem úrræði eru ekki alltaf nægilega tengd við heilbrigðiskerfið. Þá er mönnun víða erfið, sérstaklega utan höfuðborgarsvæðisins og í sérhæfðari endurhæfingu.

Við stöndum einnig frammi fyrir stækkandi hópum sem munu þurfa á endurhæfingu að halda, vegna öldrunar þjóðar og einnig vegna ýmissa langvinnra sjúkdóma, sem oft eru tengdir við lifnaðarhætti og sem við þurfum að sporna við með öllum ráðum.

Í ljósi þessara miklu áskorana ákvað ég því fljótlega eftir komu í heilbrigðisráðuneytið að hefja vinnu við svokallaða hvítbók um endurhæfingarþjónustu til framtíðar í samvinnu við fagaðila, þjónustuveitendur og notendur. Það er sannfæring mín að tími sé kominn til að skoða markvisst þá endurhæfingu sem veitt er innan heilbrigðiskerfisins, móta skýra framtíðarsýn og skilgreina betur mörk og ábyrgð.

Vinnan hefur farið fram með margvíslegum hætti, til dæmis var í september haldin vinnustofa á vegum ráðuneytisins þar sem helstu þjónustuveitendum á sviði endurhæfingar var boðið að miðla sinni þekkingu. Vinnustofan gekk ákaflega vel og hefur sannarlega nýst í þessari vinnu.

Ég tel því ekki ástæðu til annars en bjartsýni, því í nútíð og framtíð sjáum við nýjar dyr opnast sem leiða okkur að nýjum lausnum og auknum tækifærum til að takast á við áskoranirnar. Þar vísa ég til örrar þróunar á sviði fjarheilbrigðisþjónustu, velferðartækni og margvíslegra stafrænna lausna. Nýjungar á þessu sviði gera mögulegt að bæta aðgengi og gæði þjónustu, að veita fleirum þjónustu á hagkvæmari hátt og að auka samfellu, ekki síst með bættu flæði upplýsinga milli þjónustuveitenda. Nýjar lausnir styðja jafnframt við notendur endurhæfingar og efla möguleika þeirra til virkni og sjálfshjálpar.

Kæru gestir.

Það er sem sé verk að vinna. Að móta skýra stefnu og framtíðarsýn um endurhæfingu á Íslandi. Verkið er hafið, reyndar á fullri ferð og þingið í dag er liður í því. Ég legg ríka áherslu á að vinnan fari fram í samvinnu við fagaðila, þjónustuveitendur og notendur, því í þessu verkefni þarf víðtækt samráð svo vel takist til.

Við höfum góðan grunn að byggja á. Fyrir hendi er mikil sérfræðiþekking, öflugar stofnanir, virk teymisvinna, sérhæfðar lausnir sem hafa þróast með reynslu – og síðast en ekki síst fagfólk sem vinnur af ósérhlífni og alúð. Þetta eru mikil verðmæti sem við þurfum að varðveita og ávaxta.

Ég geri mér ljóst að umræðan um alla þá þætti sem tengjast endurhæfingu og skipta máli í nútíð og framtíð verður ekki tæmd á þessu þingi. Það sem við ætlum ekki síst að ræða er hvernig við getum bætt skipulag og ferla endurhæfingar. Hvaða kerfi, verkfæri, matstæki og mælikvarðar geta nýst okkur og hvernig við getum tryggt gæði og samfellt, gagnreynt og sveigjanlegt þjónustukerfi fyrir notendur.

Róm var ekki byggð á einum degi og auðvitað leysum við ekki öll mál, né svörum öllum spurningum um endurhæfingu nútíðar og framtíðar, hér og nú. Ég bind engu að síður miklar væntingar til heilbrigðisþings ársins 2025 um endurhæfingu – að hún leiði til bata, sé leið til bata og varði leiðina fyrir okkur.

Gott fólk.

Framundan eru áhugaverðir fyrirlestrar, erindi og umræður. Við fáum líka innsýn í endurhæfingu eins og hún snýr að notendum, meðal annars í stuttum myndböndum hér á eftir. Ég vil þakka sérstaklega mínu frábæra samstarfsfólki og öðrum þeim sem hafa komið að undirbúningi.

Síðast en ekki síst er þetta tækifæri fólks sem brennur fyrir endurhæfingu til að hittast, sjást og bera saman bækur. Maður er manns gaman. Ef vel tekst til eykur þingið líka innsýn þinggesta í endurhæfingarkerfið okkar, fjölbreytnina innan þess og þann árangur sem góð endurhæfing skilar einstaklingum og samfélagi.

Kærar þakkir öll sem hér eruð fyrir að taka þátt og fyrir að vera hér í dag.

Þing er sett.

Megi dagurinn verða okkur til gagns og ánægju.