Stefnuræða VdL: Ákall um einingu andspænis utanaðkomandi ógnum

 Að þessu sinni er fjallað um:

• stefnuræðu Ursulu von der Leyen
• viðbótartillögur við langtímafjármálaáætlun ESB fyrir árin 2028–2034
• ákvörðun um innleiðingu á nýju komu- og brottfararkerfi
• tillögu um ný viðmiðunarmörk um hættuleg efni á vinnustað
• tilmæli um birgðasöfnun og læknisfræðilegar mótvægisaðgerðir
• samráð um reglur um fjarvinnu og um réttinn til að aftengjast
• skýrslu um framkvæmd tolleftirlits í ESB
• samráð um endurskoðun reglugerðar um erlenda styrki
• samráð um endurskoðun viðmiðunarregla um ríkisaðstoð
• tilmæli um valkvæða sjálfbærniupplýsingagjöf lítilla og meðalstórra fyrirtækja
• óformlegan fund orkumálaráðherra
• rannsókn ESB á mögulegri beitingu verndaraðgerða vegna innflutnings á járnblendi
• fundi ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytis með utanríkisþjónustu ESB

 

Stefnuræða VdL: Ákall um einingu andspænis utanaðkomandi ógnum

Ursula von der Leyen (VdL), forseti framkvæmdastjórnar ESB, flutti stefnuræðu sína (e. State of the Union ) á Evrópuþinginu síðastliðinn miðvikudag.

Ræðan var yfirgripsmikil en það var þó einkennandi fyrir ræðuna að þessu sinni að forsetinn beindi sjónum mjög að þeim utanaðkomandi ógnum sem ESB stendur frammi fyrir. Europe is in a fight sagði hún með þunga í upphafi ræðu sinnar, og hún bætti við að hún hefði þurft að hugsa sig vel um hvor rétt væri hefja ræðuna með svo þungum orðum um ástand mála. ESB væri í grunninn friðarbandalag og að fólki væri ekki tamt að tala um verkefnin á vettvangi ESB með framangreindum hætti. En breyttur heimur kallar á breytta hugsun og nálgun. Evrópa stæði frammi fyrir því að verja gildi sín, lýðræðið, frelsið og getuna til að ráða framtíð sinni sjálf. Ekki megi leiða hjá sér þau átök og þá valdabaráttu nú eigi sér stað í heiminum. ESB verði að berjast fyrir gildum sínum og stöðu í heiminum.

Ákall um einingu

Í ræðunni kom fram sterkt ákall um einingu innan ESB andspænis þeim utanaðkomandi ógnum sem steðja að. Tryggja þurfi sjálfstæði ESB en í þeim efnum verði ESB að taka sjálfstæða ábyrgð á vörnum sínum og öryggi og tryggja tæknilegt sjálfstæði sitt og orkuöryggi sem og sjálfsákvörðunarrétt um það hvernig samfélag það vill byggja upp. Reynslan hafi sýnt að ESB hafi burði til að takast á við erfiðar aðstæður, svo sem á tímum kórónuveirufaraldursins, í stuðningi við Úkraínu og í viðbrögðum við orkukreppunni sem upp kom í kjölfar innrásar Rússlands í Úkraínu. Spurningin sem við blasir við er einföld að mati VdL, hefur ESB dug og kjark til að heyja þá baráttu sem framundan er og verður hægt að tryggja þá pólitísku samstöðu og málamiðlanir sem nauðsynlegar eru til að ná árangri í þeirri baráttu? Þessari spurningu þurfa aðildarríkin að svara hvert fyrir sig sem og sérhver þingmaður á Evrópuþinginu sem og fulltrúar í framkvæmdastjórn ESB.

Svar VdL sjálfrar er skýrt og kallar hún eftir einingu á meðal aðildaríkjanna, á milli stofnanna ESB og á milli allra evrópusinnaðra lýðræðisafla á Evrópuþinginu því aðeins þau öfl geta náð árangri fyrir borgara ESB.

Stuðningur við Úkraínu

Stuðningur við Úkraínu var VdL ofarlega í huga og sömuleiðis ógnin sem stafar frá Rússlandi fyrir Evrópu alla. Mikilvægt væri að binda enda á stríðið með sanngjörnum hætti fyrir Úkraínu þar sem framtíðaröryggi landsins væri tryggt. Yfirlýstur vilji 26 Evrópuríkja til að taka þátt í öryggistryggingum fyrir Úkraínu í framhaldi af mögulegum friðarsamningum væri mikilvægur. Umfangsmiklar árásir Rússlands að undanförnu hafa hins vegar sýnt að rússneskum stjórnvöldum væri ekki alvara í því að ná samningum um frið. Þá væri rof á lofhelgi Póllands með rússneskum drónum afar alvarlegt. Eina leiðin til að ná Rússlandi að samningaborðinu væri með auknum þrýstingi og auknum efnahagsþvingunum.

VdL fjallaði um þá alvarlegu glæpi sem framdir hafa verið af hálfu Rússa með brottnámi þeirra á tugþúsundum úkraínskra barna. Tilkynnti hún að hún hyggist efna til alþjóðlegs leiðtogafundar um endurheimt barnanna. Þá kynnti hún tillögu um að Úkraínu yrði veitt lán (e. Reparations Loan) sem tryggt yrði með frystum rússneskum eignum, og að lánið yrði veitt með þeim skilmálum að það kæmi einungis til endurgreiðslu ef Rússland bætti fyrir það tjón sem það hefur ollið í Úkraínu með stríðsrekstri sínum. Áhættuna af þessari aðgerð yrðu ríki ESB að bera sameiginlega.

Varnar- og öryggismál

VdL kynnti í ræðu sinni áform um nýja áætlun á sviði varnarmála (e. Qualitative Military Edge) sem miðar að því að undirbyggja forskot í hátæknihernaði og verður sú áætlun byggð á grunni þeirrar stefnumótunar sem þegar liggur fyrir og ítarlega hefur verið fjallað um í Vaktinni á umliðnum misserum. Þáttur í þeirri áætlun verði m.a. að efna til bandalags um framleiðslu árásardróna (e. Drone Alliance) og byggja þar á reynslu og tæknikunnáttu sem Úkraína hefur byggt upp með miklu hugviti frá því að stríðið braust út. Byggja þurfi upp varnarlínu (e. Eastern Flank Watch) á austurlandamærum ESB allt frá Eystrasalti til Svartahafs, og svara kalli Eystrasaltsríkjanna um uppbyggingu varnarviðbúnaðar með árásardrónum á landamærunum (e. drone wall). Hyggst framkvæmdastjórinn m.a. kynna nýjan vegvísi í varnarmálum samkvæmt framangreindu á næsta fundi leiðtogaráðs ESB sem áætlaður er 1. október nk.

Harðorð gagnrýni á Ísrael og stöðu mála á Gasa

VdL var harðorð í ræðu sinni um stöðu mála á Gasa og um framgöngu Ísraelshers. Boðaði hún ýmsar tillögur um aðgerðir gagnvart Ísrael. Sagði hún að hungursneyð sem knúin væri fram að mannavöldum og sem hluta af stríðsrekstri yrði ekki umliðin. Þá kallaði hún einnig eftir því að gíslum í haldi Hamas yrði tafarlaust sleppt úr haldi. Loks undirstrikaði hún kröfu ESB um að fundin verði lausn á deilunni á grundvelli tveggja ríkja.

Samkeppnishæfni og efnahags- og viðskiptamál

Aukin samkeppnishæfni og efnahagsmál voru VdL einnig ofarlega í huga ræðunni. Nauðsynlegt væri að efla samkeppnishæfni ESB, einkum í stafrænum og grænum tækniiðnaði og voru áætlanir ESB í þá veru ítrekaðar, sbr. m.a. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 7. mars sl. um hreinatvinnustefnu ESB. Þá þyrfti áfram að vinna aðmarkvisst að því að ryðja úr vegi hindrunum á innri markaðinum og einfalda regluverk, í samræmi við tillögur í skýrslum Letta og Draghi, sbr. umfjöllun um skýrslu Letta í Vaktinni 19. apríl 2024 og um skýrslu Draghi í Vaktinni 13. september sl. Hún ræddi einnig um mikilvægi viðskipta- og alþjóðatengsla fyrir ESB þar á meðal nýjan viðskiptasamning við Mexíkó, Mercosur-samninginn, sbr. umfjöllun í Vaktinni 20. desember sl. um þann samning, samningaviðræður við Indland og síðast en ekki síst nýlegan viðskipta- og tollasamning við Bandaríkin en sá samningur er nú til umfjöllunar á Evrópuþinginu þar sem hann hefur fengið töluverða gagnrýni, en nánar verður fjallað um þann samning í Vaktinni á næstunni.

Önnur málefni

VdL vék að fjölmörgum öðrum málefnum í ræðu sinni svo sem að nýrri húsnæðis- og atvinnustefnu, aðgengi barna að óæskilegu efni á samfélagsmiðlum, baráttunni gegn fátækt, lýðræðismálum og fjölmiðlafrelsi og mikilvægi landbúnaðar í ESB. Lagði hún jafnframt áherslu á mikilvægi þess að stækkunarstefna ESB fengi framgang. Málefni flótta- og farandfólks voru henni einnig hugleikin auk þess sem orku- og loftslagsmál og viðbrögð við náttúruvá fengu sess í ræðu hennar. Þá boðaði hún m.a. að efnt yrði til átaks um framleiðslu nýrra lítilla og ódýrra rafbíla til að mæta harðri samkeppni frá öðrum ríkjum, einkum frá Kína.

Viðbótartillögur við langtímafjármálaáætlun ESB fyrir árin 2028–2034

Hinn 3. september sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram viðbótarpakka með sjö tillögum fyrir tilteknar áætlanir og verkefni sem ætlað er að verða hluti af nýrri langtímafjármálaáætlun ESB fyrir árin 2028–2034 (e. Multiannual financial framework - MFF). Um langtímafjármálaáætlunina var fjallað í Vaktinni 25. júlí sl. Viðbótartillögunar taka til eftirfarandi málefnasviða:

• innri markaðs- og tollamála,
• dómsmála,
• Euratom áætlunar um rannsóknir og þjálfun,
• kjarnorkuöryggismála, þar með talið áætlunar um aðstoð við lokun Ignalina-kjarnorkuverksins í Litáen,
• stuðningsaðgerðir við tiltekin lönd og svæði utan ESB (e. Overseas Countries and Territories – OCTs) þar á meðal Grænland,
• aðgerðir gegn peningafölsun (e. Pericles V programme).

Framangreindar tillögur binda endahnút á tillögugerð framkvæmdastjórnarinnar að næstu langtímafjármálaáætlun ESB fyrir árin 2028–2034. Heildarumfang áætlunarinnar nemur um það bil tveimur billjónum evra á núverandi verðlagi eða að meðaltali 1,26% af vergum þjóðartekjum aðildarríkja ESB á árunum 2028–2034.

Áhersluatriði nýrrar langtímafjármálaáætlunar eru:

• Að forgangsraða fjárveitingum í betra samræmi við málefnalega forgangsröðun svo sem til að efla samkeppnishæfni, varnir og öryggi, afkolun, sjálfbærni og efnahagslegt og félagslegt jafnræði á milli svæða.
• Að auka sveigjanleika í áætluninni þannig að ESB geti brugðist hratt við þegar óvæntar aðstæður eða breyttar áherslur kalla á breytta forgangsröðun fjármuna.
• Að einfalda, straumlínulaga og samræma sjóðafyrirkomulag svo að borgarar og fyrirtæki geti með skilvirkum hætti fundið og nýtt sér fjármögnunarmöguleika.
• Að sníða fjárlög að staðbundnum þörfum, með lands- og svæðisbundnum samstarfsáætlunum fyrir fjárfestingar og umbætur, til að tryggja markvissari áhrif þar sem þeirra er mest þörf.
• Að hvetja til eflingar samkeppnishæfni, svo ESB geti tryggt aðfangakeðjur, eflt nýsköpun og verið leiðandi á sviði grænnar og stafrænnar tækni.
• Að auka vægi sjálfstæðra tekjustofna ESB til að tryggja fjármögnun forgangsverkefna og minnka álag á ríkisfjármál aðildarríkjanna.

Viðbótartillögunar ganga nú til umræðu og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB samhliða megintillögunni að nýrri langtímafjármálaáætlun ESB. Tillögur sem snúa að nýjum sjálfstæðum tekjustofnum ESB þarfnast einróma samþykkist meðal aðildarríkjanna í samræmi við stjórnskipunarreglur í hverju ríki.

Innleiðing á nýju komu- og brottfararkerfi hefst 12. október

Hinn 30. júlí sl. kynnti framkvæmdastjórn ESB ákvörðun sína um að innleiðing á nýju komu- og brottfararkerfi (e. Entry/Exit System) myndi hefjast 12. október nk. Gert er ráð fyrir stigvaxandi innleiðingu á kerfinu og að henni verði að fullu lokið að sex mánuðum liðnum.

Upplýsingakerfið verður sett upp á öllum ytri landamærastöðvum Schengen-svæðisins, þ. á m. á Íslandi, og er því ætlað að nútímavæða og einfalda landamæraeftirlit. Við komu ríkisborgara þriðja ríkis til stuttrar dvalar á Schengen-svæðinu verða m.a. skráðar lífkennaupplýsingar um viðkomandi, svo sem andlitsmynd og fingraför, og upplýsingarnar færðar í miðlægan gagnagrunn. Sami háttur verður hafður á þegar farið er út af svæðinu og lífkennaupplýsingarnar bornar saman í hinum miðlæga gagnagrunni. Kerfið á þannig að bæta eftirlit með ferðum ríkisborgara þriðju ríkja og koma í veg fyrir ólöglega fólksflutninga.

Sjá nánari umfjöllun um hið nýja kerfi í Vaktinni 30. maí sl. en einnig má nálgast ítarlegar upplýsingar um kerfið og næstu skref á upplýsingasíðu ESB.

Tillaga um ný viðmiðunarmörk um hættuleg efni á vinnustað

Hinn 18. júlí sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram tillögu um breytingar á tilskipun um verndun starfsmanna gegn áhættu vegna áhrifa af krabbameinsvöldum eða stökkbreytivöldum á vinnustað þar sem lögð eru til ný viðmiðunarmörk fyrir tiltekin hættuleg efni.

Tillögurnar byggja á niðurstöðum rannsókna og eru í samræmi við ráðleggingar frá ráðgjafanefnd um öryggi og heilsu á vinnustöðum og er þeim ætlað að bæta lífsgæði starfsmanna með því að koma í veg fyrir lungnakrabbamein og önnur veikindi sem rakin hafa verið til þessara efna en með auknum kröfum er jafnframt talið að ná megi fram verulegum sparnaði í heilbrigðiskerfinu á næstu árum og áratugum.

Tillagan styður við stefnu ESB um heilbrigði og öryggi á vinnustöðum fyrir árin 2021-2027 sem og markmið evrópsku réttindastoðarinnar um heilbrigt og öruggt vinnuumhverfi. Jafnframt styður tillagan við áætlun ESB um baráttuna gegn krabbameini.

Nánar tiltekið felur tillagan í sér endurskoðun á viðmiðunarmörkum fyrir eftirtalin efni:

• Kóbalt og ólífræn efnasambönd sem eru m.a. notuð við framleiðslu rafhlaða, einkum fyrir rafbíla og einnig við framleiðslu málma.
• Fjölhringa kolefnissambönd sem eru m.a. notuð í stál- járn- og áliðnaði og finnast einnig í rafsuðureyk sem er nú felldur undir efni tilskipunarinnar.
• 1,4 díoxan sem er notað sem leysiefni í efna- og textíliðnaði, auk þess sem það má finna í hreinsiefnum sem notuð eru á heimilum.

Auk þess að setja ný viðmiðunarmörk leggur framkvæmdastjórnin til að settar verði upp viðvaranir á vinnustöðum um mögulega útsetningu fyrir hættulegum efnum og leiðbeiningar um hvenær þurfi að grípa til sérstakra varúðarráðstafana.

Gert er ráð fyrir að veittur verði aðlögunartími í allt að sex ár til að mæta kröfum tilskipunarinnar.

Tillagan gengur nú til umræðu og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB.

Tilmæli um birgðasöfnun og læknisfræðilegar mótvægisaðgerðir

Þann 9. júlí sl. sendi framkvæmdastjórn ESB frá sér tvenn ný tilmæli sem miða að því að efla viðbúnað og viðbragðsgetu sambandsins í neyðarástandi. Annars vegar er um að ræða tilmæli og stefnumótun um birgðasöfnun (e. EU Stockpiling Strategy) og hins vegar tilmæli og stefnumótun um læknisfræðilegar mótvægisaðgerðir (e. Medical Countermeasures Strategy).

Birgðastefnan hefur það markmið að tryggja að aðildarríkin hafi tiltækar lífsnauðsynlegar birgðir þegar neyðarástand skapast. Hún tekur til lyfja og lækningavara en einnig til eldsneytis, vatns og matvæla. Stefnan er hluti af viðbúnaðarstefnu ESB (e. Preparedness Union Strategy), sbr. umfjöllun um þá stefnu í Vaktinni 4. apríl sl.

Stefnan um læknisfræðilegar mótvægisaðgerðir miðar að því að hraða þróun og framleiðslu á bóluefnum, mótefnum, greiningarbúnaði og öðrum úrræðum sem geta skipt sköpum í alvarlegum áföllum. Þar er lögð sérstök áhersla á rannsóknir og þróun, nýsköpun og samstarf milli ríkja, vísindasamfélagsins og fyrirtækja.

HERA (Health Emergency Preparedness and Response Authority) gegnir lykilhlutverki við innleiðingu beggja stefnanna og heldur utan um birgðastýringu, sameiginleg innkaup og stuðning við rannsóknir og nýsköpun. Með nýju tilmælunum er hlutverk HERU styrkt enn frekar og fjárveitingar auknar til að efla viðbúnað, nýsköpun og alþjóðlegt samstarf.

Tilmælin eru ekki bindandi fyrir aðildarríkin en þau eru mikilvægur leiðarvísir við mótun stefnu og viðbúnaðar í hverju landi. Ísland á nú þegar aðkomu að HERU en, eins og fram kom í Vaktinni 30. maí sl., hefur Ísland hafið formlegar viðræður við ESB um þátttöku í HERU og verkefnum á sviði læknisfræðilegra mótvægisaðgerða sem falla utan gildissviðs EES-samningsins.

Samráð um reglur um fjarvinnu og um réttinn til að aftengjast

Í fréttatilkynningu sem framkvæmdastjórn ESB sendi frá sér þann 25. júlí sl. er greint frá því að hafinn sé annar áfangi í viðræðum við aðila vinnumarkaðarins um reglur um fjarvinnu og um réttinn til að aftengjast. Fjallað var um fyrsta áfanga samráðsins í Vaktinni 3. maí 2024. 

Fjarvinna hefur aukist verulega í kjölfar kórónuveirufaraldursins og er talið að rúmlega fimmtungur Evrópubúa vinni heima að minnsta kosti að hluta til. Framfarir í stafrænni tækni hafa skapað aukna möguleika á sveigjanleika í skipulagi vinnu og vinnuaðferðum, sem getur stuðlað að betra jafnvægi milli vinnu og einkalífs. Hins vegar hefur þessi þróun einnig leitt til aukinnar sítengingar við vinnuna, þar sem mögulegt er að vinna hvar og hvenær sem er. Þetta hefur vakið upp kröfur um að starfsmönnum sé tryggður réttur til að aftengjast og að gripið verði til ráðstafana til að koma í veg fyrir mögulegar skerðingar á réttindum launafólks.

Markmið samráðsins nú er að leiða fram afstöðu aðila til mögulegrar reglusetningar í því skyni að tryggja sanngjarnar og öruggar aðstæður við fjarvinnu og draga úr hættu á sítengingu starfsmanna.

Er m.a. leitast við að fá fram afstöðu aðila til eftirfarandi atriða:

• Um rétt starfsmanna til að aftengjast, þ.e. að þeim beri ekki skylda til að sinna vinnutengdum erindum utan hefðbundins vinnutíma.
• Um sanngjarna og vandaða umgjörð fjarvinnu, sem byggi á jafnræði, aðgengi að nauðsynlegum búnaði, gagnavernd og skýrum reglum um rafræna vöktun.
• Um vinnuverndarþætti, sbr. reglur um öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum.

Sjá nánar um efni samráðsins í samráðsskjali framkvæmdastjórnarinnar þar sem finna má tilvísanir til löggjafar ESB sem málið varðar, meðal annars til vinnutímatilskipunarinnar auk tilskipunar um gagnsæ og fyrirsjáanleg vinnuskilyrði auk ýmissa rannsókna og skýrslna sem birtar hafa verið um efnið, m.a. um félagslegar, efnahagslegar og lagalegar afleiðingar fjarvinnu og um réttinn til að aftengjast með tilliti til stafrænnar þróunar og framtíð vinnumarkaða og um möguleg skaðleg áhrif fjarvinnu á andlega heilsu starfsmanna.  

Ef samkomulag næst milli aðila markaðarins og framkvæmdastjórnarinnar gæti komist á bindandi samningur um málið á grundvell 155 gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins, en öðrum kosti hefur framkvæmdastjórnin þann möguleika að leggja fram tillögu að löggjöf um málið að eigin frumkvæði.

Skýrsla um framkvæmd toll­eftirlits í ESB

Framkvæmdastjórn ESB gaf út skýrslu 28. ágúst sl. um framkvæmd toll­eftirlits og hlítni við regluverk sambandsins. Í skýrslunni kemur fram að þó tollyfirvöld hafi sýnt mikla viðleitni til að bæta eftirlit þurfi enn að gera betur og auka samvinnu, einkum vegna hraðs vaxtar netverslunar. Innfluttar vörur, þar á meðal þær sem keyptar eru á netinu, uppfylla því miður ekki alltaf reglur ESB um öryggi, vernd eða umhverfisstaðla. Þetta skapi áhættu fyrir borgara og fyrirtæki innan ESB.

Í skýrslunni er bent á að fyrirliggjandi tillögum að heildarendurskoðun á tollkerfi ESB sé m.a. ætlað að bregðast við framangreindum áskorunum, sbr. umfjöllun um þær tillögur í Vaktinni 9. júní 2023.

Samkvæmt reglum ESB þurfa vörur sem fluttar eru til sambandsins að uppfylla strangar kröfur, þar á meðal um virkni, tækni-, öryggi-, heilsu- og umhverfisáhrif. Með því að beita einsleitum reglum um vörur er markmiðið að skapa jafnræðisgrundvöll og stuðla að sanngjarnri samkeppni.

Skýrslan sýnir að frá 2022 til 2024 hefur eftirlit tollyfirvalda með því að vörur uppfylli regluverk ESB aukist ár frá ári og fleiri vörusendingar eru stöðvaðar en áður. Eftir sem áður er talið að núverandi eftirlitsumgjörð krefjist úrbóta og varpar skýrslan m.a. ljósi á þær áskoranir sem tollayfirvöld standa frammi fyrir í vörueftirliti.

Samráð um endurskoðun reglugerðar um erlenda styrki

Framkvæmdastjórn ESB hefur efnt til opins samráðs um endurskoðun á reglugerð um erlenda styrki (e. Foreign Subsidies Regulation), sbr. umfjöllun um reglugerðina í Vaktinni 10. febrúar 2023, sbr. einnig  umfjöllun um samráð sem efnt hefur verið til um fyrirhugaðar breytingar á leiðbeiningum um reglugerðina í Vaktinni 25. júlí 2025.

Samráðsferlið nú er tvíþætt, annars vegar er hægt að senda inn almenna umsögn um reglugerðina og markmið hennar og hins vegar um einstaka þætti innan hennar.

Í kjölfar samráðsins er ráðgert að gefa út skýrslu um endurskoðunina þar sem sjónum verður m.a. beint að áhrifum erlendra styrkja sem taldir eru raska innri markaðnum, um hvernig svonefndu jafnvægisprófi skuli beitt til að meta hvort neikvæð áhrif vegi þyngra en þau jákvæðu, um frumkvæðisathuganir af hálfu framkvæmdastjórnarinnar, um tilkynningarþröskulda og um reglubyrði og kostnað atvinnulífsins af framkvæmd gerðarinnar. 

Framkvæmdastjórnin mun síðan kynna skýrsluna fyrir Evrópuþinginu og ráðherraráði ESB en samkvæmt reglugerðinni ber framkvæmdastjórninni að endurskoða framkvæmd reglugerðarinnar fyrir júlí 2026 og á þriggja ára fresti eftir það, og ber henni jafnframt að fylgja endurskoðuninni eftir með breytingatillögum ef tilefni þykir til.

Umsagnarfrestur er til 18. nóvember nk.

Samráð um endurskoðun viðmiðunarregla um ríkisaðstoð

Framkvæmdastjórn ESB hefur efnt til opins samráðs um gildissvið og efni viðmiðunarregla um ríkisaðstoð sem veitt er til að koma fyrirtækjum utan fjármálamarkaðar sem eiga í erfiðleikum til aðstoðar og til að endurskipuleggja þau. Ætlunin er að nýta niðurstöður samráðsins til að uppfæra viðmiðunarreglurnar svo þær nái betur markmiði sínu.

Núverandi viðmiðunarreglur eru frá árinu 2014. Ríkisaðstoð sem veitt er til björgunar og endurskipulagningar fyrirtækis er talin einna líklegust til þess að raska samkeppni á markaði. Viðmiðunarreglurnar eru því talsvert strangar og miða að því að tryggja að opinbert fé rati þangað sem mest þörf er á og jafnframt að fjárfestar í slíkum fyrirtækjum beri sanngjarna hlutdeild kostnaðar við endurskipulagninguna. 

Til greina kemur að útvíkka gildissvið viðmiðunarreglnanna svo þær nái til stáliðnaðarins. Auk þess er til skoðunar að endurskilgreina hugtakið „fyrirtæki í erfiðleikum“ til þess að sprotafyrirtæki geti átt möguleika á ríkisaðstoð. Sömuleiðis er til skoðunar að endurskilgreina hugtakið „eiginfjárgrunn“ og tengsl þess við gjaldfærni  og eigið fé fyrirtækja í erfiðleikum. Þá er til skoðunar að gera ýmsar lagatæknilegar breytingar með hliðsjón af dómaframkvæmd Evrópudómstólsins. 

Umsagnarfrestur er til 14. nóvember nk.

Tilmæli um valkvæða sjálfbærniupplýsingagjöf lítilla og meðalstórra fyrirtækja

Þann 30. júlí sl. sendi framkvæmdastjórn ESB frá sér tilmæli um valvæða sjálfbærniupplýsingagjöf lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Tilmælunum er að ætlað að auðvelda litlum og meðalstórum fyrirtækjum að bregðast við fyrirspurnum um sjálfbærniupplýsingar frá stórum fjármálastofnunum og fyrirtækjum. Lítil og meðalstór fyrirtæki eru hvött til að styðjast við tilmælin m.a. til að auðvelda aðgengi þeirra að sjálfbærri fjármögnun.

Tilmælin ber að setja í samhengi við Omnibus I löggjafarpakkann og viðamikil áform framkvæmdastjórnar ESB um einföldun regluverks sem og frestun á gildistöku sjálfbærnitilskipana ESB sem fjallað var um í Vaktinni 7. mars sl. og 2. maí sl. Löggjafarpakkinn gerir m.a. ráð fyrir að undanskilja fyrirtæki sem hafa færri en 1.000 starfsmenn frá regluverkinu og skýrslugjöf um sjálfbærniupplýsingar. Á móti leggur framkvæmdastjórnin nú til framangreind tilmæli sem fyrirtæki með færri en 1.000 starfsmenn geta stuðst við ef þau kjósa

Tilmælin eru ætluð sem bráðabirgðalausn þar til staðall hefur verið settur samkvæmt, afleiddri gerð sem ráðgert er að setja síðar. Erfitt er að segja til um hvenær það verður en það ræðst af framgangi Omnibus I löggjafarpakkans í meðförum Evrópuþingsins og ráðherraráðs ESB.

Óformlegur fundur orkumálaráðherra

Óformlegur fundur orkuráðherra ESB með þátttöku orkuráðherra EFTA-ríkjanna, Úkraínu, Moldóvu og Bretlands var haldinn í Kaupmannahöfn 4. og 5. september sl. Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, sótti fundinn fyrir hönd Íslands.

Á fundinum fór fram stefnumótandi umræða um framtíð orkukerfis Evrópu eftir 2030 og um hlutverk orkugeirans í því að gera stafræn umskipti og stafræna framtíð mögulega.

Á fundinum lagði Jóhann Páll áherslu á mikilvægi jarðhita sem loftslagsvæna og stöðuga orkulind. Hann hvatti til aukins samstarfs á sviði jarðhitanýtingar og fagnaði  því að nú væri unnið að aðgerðaáætlun um jarðhitaverkefni á vettvangi ESB. Þá undirstrikaði hann að gagnaversiðnaður framtíðarinnar ætti að byggja á endurnýjanlegri orku og að Ísland gæti boðið upp á einstakar aðstæður í því samhengi. Sjá nánar um fundinn og um áherslur ráðherra í fréttatilkynningu umhverfis-, orku- og loftlagsráðuneytisins.

Í tengslum við fundinn heimsóttu ráðherrarnir Avedøre-orkuverið, þar sem innsýn var veitt í fjölbreytta tækni sem er talin lykilþáttur í að byggja upp kolefnishlutlaust, samkeppnishæft og öruggt evrópskt orkukerfi. Orkuverið þykir sameina fjölbreytta og endurnýjanlega eldsneytisnotkun, háa orkunýtni og samfélagslega ábyrgð í einni stöð og er talin fyrirmynd í sjálfbærri orkuvinnslu sem sýni hvernig tæknin getur stutt við loftslagsmarkmið á stórum skala. Þá var veitt innsýn í kolefnisföngunarverkefni sem er í undirbúningi en gert er ráð fyrir að það verði stærsta verkefni sinnar tegundar í Evrópu þegar það kemst í framkvæmd.

Rannsókn ESB á mögulegri beitingu verndaraðgerða vegna innflutnings járnblendi

Í desember sl. tilkynnti framkvæmdastjórn ESB um að ákveðið hefði verið að hefja rannsókn á mögulegri beitingu verndarráðstafana (e. safeguards) vegna innflutnings á málmblöndum, þ. á m. kísiljárni, en framleiðendur á þessum málmblöndum innan ESB höfðu áður kallað eftir slíkum aðgerðum til að bregðast við verulegri aukningu á innflutningi á slíkum vörum til ESB.

Allt frá því að rannsóknin hófst hefur Ísland lagt áherslu á að EFTA-ríkin innan EES  eigi að vera undanþegin slíkum verndaraðgerðum í krafti EES-samningsins. Hefur Ísland m.a. lagt áherslu á að framleiðsla á Íslandi sé órjúfanlegur þáttur í virðiskeðjum á innri markaðinum og að mikilvægt sé að framleiðendur á Íslandi búi við sömu reglur og samkeppnisskilyrði og framleiðendur innan ESB.

Fundur ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytis með utanríkisþjónustu ESB

Ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins, Martin Eyjólfsson, sótti í vikunni árlegan samráðsfund um utanríkis- og alþjóðamál með yfirmanni utanríkisþjónustu ESB, Belén Martínez Carbonell. Á fundinum var rætt vítt og breitt um stöðu alþjóðamála og m.a. fjallað um málefni Norðurslóða, stöðuna í Úkraínu og ástandið í Gaza. Á fundinum undirstrikaði ráðuneytisstjórinn einarðan stuðning Íslands við Úkraínu og ítrekaði þungar áhyggjur íslenskra stjórnvalda af alvarlegu ástandi mannúðarmála í Gaza. Einnig var rætt um mikilvægi EES-samstarfsins á tímum vaxandi óvissu í alþjóðaviðskiptum og í því samhengi ítrekuð afstaða Íslands vegna rannsóknar á hugsanlegri beitingu gegn innflutningi á járnblendi, sem fjallað er um hér að framan.

Ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins átti einnig fundi með fulltrúum framkvæmdastjórnar ESB þar sem afstaða og áhyggjur Íslands af rannsókn vegna verndarráðstafana á kísiljárn voru m.a. reifaðar. Slíkar ráðstafanir ættu ekki að gilda um Ísland vegna EES-samningsins.

***

Brussel-vaktin, fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart Evrópusambandinu, er gefið út að jafnaði tvisvar í mánuði. Þar er greint frá því sem efst er á baugi í stefnumörkun Evrópusambandsins og á vettvangi EES-samningsins, í samræmi við samþykkta ritstjórnarstefnu.

Ritstjóri: Ágúst Geir Ágústsson, sendiráðunautur.

Ábyrgðarmaður: Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra.

Leiðréttingar, ábendingar og athugasemdir sendist til ritstjóra Vaktarinnar á netfangið [email protected].

 

Hægt er að gerast áskrifandi með því að fara í „Áskriftir“ hér á vefnum og merkja þar við Brussel-vaktina. Einnig er hægt að senda tölvupóst með beiðni um áskrift á [email protected].