Samkomulag um tvær löggjafartillögur er varða innleiðingu á viðskiptasamningi ESB og BNA

Að þessu sinni er fjallað um:

• samkomulag um tvær löggjafartillögur er varða innleiðingu á viðskiptasamningi ESB og BNA
• Schengen-stöðuskýrslu fyrir árið 2026
• sérstakan dómstól og kröfugerðarnefnd vegna árásarglæpa Rússlands gagnvart Úkraínu
• löggjafartillögur um einföldun ferðabókana
• samkomulag um löggjafartillögu um mikilvæg lyf
• aðgerðaáætlun um viðnámsþrótt heilbrigðisþjónustu á heimsvísu
• samkomulag um einföldun regluverks um gervigreind
• aðgerðaáætlun um tryggt framboð af áburði
• heimsókn Landsvirkjunar

Samkomulag um tvær löggjafartillögur er varða innleiðingu á viðskiptasamningi ESB og BNA

Samkomulag náðist í vikunni á milli Evrópuþingsins, ráðherraráðs ESB og framkvæmdastjórnar ESB um efni tveggja löggjafartillagna um breytingar á tollaregluverki ESB sem nauðsynlegar eru til að hrinda í framkvæmd rammasamkomulagi ESB og Bandaríkjanna (BNA) um viðskiptamál og tolla, svonefndum Turnberry-samningi, sem Ursulu von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnarinnar, og Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, undirrituðu síðastliðið sumar, 27. júlí sl., sbr. einnig sameiginlega yfirlýsingu ESB og BNA um tollatengda þætti samkomulagsins frá 21. ágúst sl.

Fjallað var um rammasamkomulagið í Vaktinni 26. september sl., sbr. einnig umfjöllun Vaktarinnar 30. janúar sl. um stöðu málsins en mikillar tregðu hefur gætt, einkum af hálfu Evrópuþingsins, að samþykkja tillögurnar nema til komi varúðarráðstafanir svo sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi samkomulagi og hefur m.a. verið bent á stefnu BNA í málefnum Grænlands í því samhengi o.fl., sbr. m.a. fréttatilkynningu Evrópuþingsins um samkomulagið.

Samkomulagið markar mikilvægan áfanga á vegferð ESB til að efna skuldbindingar sem felast í samkomulaginu og í sameiginlegu yfirlýsingunni sem aftur miðar að því að tryggja stöðugt og fyrirsjáanlegt viðskiptasamband yfir Atlantshafið.

Samkomulagið nú felur í sér, eins og áður segir, að settir verði tilteknir fyrirvarar eða verndarúrræði (e. safeguards) til að tryggja nægjanlegan sveigjanleika til að vernda hagsmuni ESB ef þörf krefur:

Helstu atriði samkomulagsins:

• Fyrirvarar/verndarúrræði
  Til að tryggja skilvirka framkvæmd samkomulagsins og hagsmuni ESB felur samkomulagið í sér að kveðið verði á um tiltekna fyrirvara eða verndarráðstafanir sem unnt verði að grípa til ef á reynir. Þannig gerir samkomulagið m.a. ráð fyrir að kveðið verði á um heimildir ESB til að grípa til ráðstafana ef vart verður við verulega aukningu á innflutningi frá Bandaríkjunum sem talið er að geti valdið eða hefur valdið skaða fyrir framleiðendur innan ESB.
  
  
• Stöðvunarheimild
  Samkomulagið felur einnig í sér að gerðar verði tilteknar breytingar til að styrkja heimildir til að stöðva framkvæmd reglugerðarinnar, að hluta eða í heild sinni, ef þörf krefur, svo sem ef Bandaríkin uppfylla ekki skuldbindingar sínar samkvæmt samkomulaginu, ef þau grafa undan markmiðum þess eða trufla viðskipti- og fjárfestingar við ESB, þar með talið með því að mismuna eða beina aðgerðum gegn evrópskum atvinnurekendum. Einnig má grípa til stöðvunar ef nægar vísbendingar þykja benda til að slíkar aðstæður kunni að koma upp.
  
  
• Tímabundinn gildistími
  Þá felur samkomulagið í sér að innleitt verði sólarlagsákvæði, sem felur í sér að reglugerðin falli úr gildi í lok árs 2029 nema tekin verði sérstök ákvörðun um framlengingu.
  
  
• Eftirlit með áhrifum aðgerðanna
  Samkomulagið felur jafnframt í sér að framkvæmdastjórnin sinni reglulegu eftirliti með þeim efnahagslegum áhrifum sem samkomulagið mun hafa á efnahag ESB. Þá skal framkvæmdastjórnin framkvæmda heildarmat á framkvæmdinni sex mánuðum fyrir lok gildistímans þar sem meðal annars verður litið til áhrifa á viðskiptaflæði milli ESB og BNA, breytingar á viðskiptamynstrum, tolltekjum og áhrifum á lítil og meðalstór fyrirtæki. Heildarmatið verði síðan lagt til grundvallar við ákvörðun um mögulega framlengingu á gildistímanum.

Löggjafartillögurnar ganga nú til endanlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Frá undirritun rammasamkomulagsins sl. sumar. F.v. Maroš Šefčovič, framkvæmdastjóri utanríkisviðskipta í framkvæmdastjórn ESB, en hann hefur leitt vinnu við frágang og innleiðingu samkomulagsins af hálfu ESB, Ursulu von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB og Donald Trump, forseti Bandaríkjanna.

Schengen-stöðuskýrsla fyrir árið 2026

Framkvæmdastjórn ESB birti hinn 18. maí sl. Schengen-stöðuskýrslu fyrir árið 2026 (e. 2026 State of Schengen Report). Þetta er fimmta Schengen-stöðuskýrslan sem framkvæmdastjórnin gefur út en fjallað var um hinar skýrslurnar í Vaktinni 16. maí 2025, 17. maí 2024, 26. maí 2023 og 22. júní 2022. Í skýrslunni er farið yfir framgang mála á vettvangi Schengen-samstarfsins á síðastliðnu ári ásamt því sem helstu forgangsmál þess fyrir næsta starfsár eru tilgreind.

Í skýrslunni er fjallað um helstu áfanga sem náðst hafa á vettvangi Schengen-samstarfsins á síðasta ári. Vernd ytri landamæra hefur m.a. verið styrkt en 26% minnkun hefur orðið á ólöglegri för yfir landamæri árið 2025 samanborið við árið 2024. Sameiginlegt átak jók skilvirkni í endursendingum einstaklinga sem ekki höfðu rétt til dvalar í ESB og var endursendingarhlutfallið 28% árið 2025, sem er hæsta hlutfall síðastliðins áratugar. Þá markaði innleiðing komu- og brottfararkerfisins í apríl 2026 mikilvægt skref í stafvæðingu Schengen-svæðisins. Á fyrstu sex mánuðunum eftir að kerfið var tekið í notkun voru skráðar 66 milljónir komur og brottfarir og var 32 þúsund einstaklingum, án tilskilinna leyfa til dvalar í ESB, vísað frá. Þá kynnti framkvæmdastjórnin nýja stefnu um vegabréfsáritanir (e. Visa Strategy) í janúar 2026, sbr. umfjöllun um stefnuna í Vaktinni 30. janúar sl.

Þrátt fyrir framangreint kemur fram í skýrslunni að ýmsar áskoranir séu enn til staðar sem krefjast viðbragða af hálfu ESB og Schengen-aðildarríkjanna, einkum í ljósi breytinga í hinu geópólitíska umhverfi. Eftirfarandi forgangsmál fyrir árin 2026 - 2027 munu því annars vegar taka mið af því að festa í sessi og byggja ofan á framangreindan árangur og hins vegar að takast á við veikleika og styrkja viðbúnað vegna framtíðar áskorana. Forgangsmál:

• Styrkja ytri vídd Schengen (e. Schengen's external dimension): Framkvæmdastjórnin hyggst leggja fram endurskoðaðar vegabréfsáritunarreglur (e. Visa Code) sem munu taka til öryggisþátta í vegabréfsáritunarstefnu ESB. Þá verður lögð áhersla á samvinnu við lykilríki í því skyni að laða að hæfileikaríkt fólk fyrir nýsköpun og til að auka samkeppnishæfni ESB.
• Frekari samþætting ytri landamæranna: Unnið verður áfram að stafvæðingu ferla, frekari innleiðingu komu- og brottfararkerfisins og nýju evrópsku ferðaupplýsinga- og ferðaheimildarkerfi (e. ETIAS). Jafnframt verður unnið að skilvirkri innleiðingu reglugerðar um skimun ríkisborgara þriðju landa á ytri landamærunum (e. Screening Regulation) og gerð viðbragðsáætlana undir hatti verndarsamkomulagsins (e. the Pact on Migration and Asylum).
• Skilvirkt endursendingakerfi: Aðildarríki Schengen eru hvött til að efla framkvæmd endursendinga og nýta stuðning Landamærastofnunar Evrópu (Frontex) í því skyni. Skilvirk innleiðing reglna um brottvísunarferli á ytri landamærum (e. Return Border Procedure) mun jafnframt styrkja endursendingakerfið. Þá mun framkvæmdastjórnin kynna nýja löggjafartillögu um stafvæðingu endursendingakerfisins árið 2026 með það að markmiði að draga úr stjórnsýslubyrði aðildarríkjanna og einfalda ferla. 
• Festa í sessi framkvæmd samstarfs um innra öryggi Schengen-svæðisins: Samræmingaraðili Schengen (e. Schengen Coordinator) mun halda áfram samræðum við öll aðildarríkin sem hafa áhyggjur af eða hafa orðið fyrir áhrifum af innra landamæraeftirliti, með það að markmiði að slíku eftirliti verði smám saman aflétt. 
• Styrkja stjórnarhætti Schengen-samstarfsins: Lögð verður áhersla á markvissa fjármögnun í næstu langtímafjármálaáætlun ESB (MFF). Jafnframt er gert ráð fyrir reglulegri umræðu sem taki mið af stöðu einstakra ríkja. Þá verður áfram unnið að því að tryggja aðild Kýpur að Schengen-svæðinu, og leitað leiða til að ná fram fullri innleiðingu Schengen-reglna á Írlandi á sviði innra öryggis auk þess sem öflugri samvinnu við umsóknarríki um aðild að ESB verður viðhaldið.

Skýrslan verður til umræðu á fundi ráðherra innanríkismála ESB á vettvangi ráðherraráðs ESB í Lúxemborg 3. - 4. júní nk. og er lagt upp með að ráðherrar samþykki fyrrgreind áherslumál á fundinum.

Schengen svæðið

Sérstakur dómstóll og kröfugerðarnefnd vegna árásarglæpa Rússlands gagnvart Úkraínu

Hinn 15. maí sl. gerðist ESB formlegur aðili að viðaukasamningi um Sérstakan dómstól vegna árásarglæpa Rússlands gagnvart Úkraínu (e. Special Tribunal for the Crime of Aggression against Ukraine), en samningurinn kveður á um stofnana-, fjárhags- og stjórnsýslulegt fyrirkomulag dómstólsins. Í kjölfar ákvörðunar verður einstökum ríkjum og stofnunum unnt að fullgilda samninginn sem kveður á um formlega stofnun dómstólsins.

Sérstaki dómstóllinn mun hafa heimild til að rannsaka og saksækja æðstu pólitísku og hernaðarlegu leiðtoga Rússlands fyrir glæpi þeirra í árásarstríðinu gegn Úkraínu.

Sama dag gerðist ESB einnig formlegur aðili að samningi um stofnun Alþjóðlegrar kröfugerðarnefndar fyrir Úkraínu (e. International Claims Commission for Ukraine). Nefndin mun taka við kröfum um bætur vegna tjóns sem árásarstríð Rússlands hefur valdið í Úkraínu og leggja mat á kröfurnar og kveða upp úrskurði um réttmæti þeirra og fjárhæð bóta í hverju máli fyrir sig.

Framkvæmdastjórnin styður fjárhagslega við stofnun kröfugerðarnefndarinnar og Sérstaka dómstólsins til að tryggja að bæði nefndin og dómstóllinn geti orðið fullstarfhæf eins fljótt og auðið er eftir að samningarnir taka gildi.

Gert er ráð fyrir að sérstaki dómstóllinn og kröfugerðarnefndin verði lykilstofnanir á alþjóðavettvangi til að tryggja fulla ábyrgð á glæpum sem framin hafa verið í Úkraínu og bætur fyrir tjón sem árásarstríðið hefur valdið.

Stofnun Kröfugerðarnefndarinnar byggir á starfi stjórnar tjónaskrárinnar svonefndu (e. Register of Damage), sem sett var á laggirnar í tengslum við leiðtogafund Evrópuráðsins (e. Council of Europe) sem haldinn var í Reykjavík í maí 2023, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 10. febrúar 2023.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra ásamt stjórn tjónaskrár Evrópuráðsins fyrir Úkraínu í Reykjavík í júní 2025.

Löggjafartillögur um einföldun ferðabókana

Hinn 13. maí sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram löggjafartillögur sem ætlað er að einfalda samfelldar ferðabókanir á milli áfangastaða í Evrópu. Um er að ræða þrjár tillögur, þ.e. tillögu um ferðabókanir með fleiri en einum samgöngumáta (e. multimodal booking), tillögu um útgáfu fjölþátta lestarfarmiða (e. Rail ticketing) og loks tillögu um réttindi farþega með fjölþátta farmiða (e. Protection of passengers with single ticket). Tillögunum er ætlað að einfalda gerð ferðaáætlana og bókun farmiða fyrir ferðir innan ESB, lengri ferðir og ferðir sem ná yfir landamæri og taka til fleiri en eins ferðaleggjar eða ferðamáta.  

Markmiðið er að upplýsingar um mismunandi valkosti við að komast frá einum stað til annars verði auknar og bættar. Einnig að bókun ferða sem ná yfir marga ferðaleggi og þjónustu marga flutningsaðila verði einfaldari og aðgengilegri. Tillögunum er einkum beint að lestarfyrirtækjum en bókunarkerfi þeirra er oft á tíðum bundið við þeirra eigin þjónustu og ekki opin fyrir bókun samsettra ferða með óskyldum þjónustuveitendum. Er nýjum reglum ætlað að tryggja að allir flutningsaðilar geti samið við miðasöluaðila með sanngjörnum hætti.

Við bókun er gert ráð fyrir að fram komi skýrar upplýsingar um valkosti og um losun gróðurhúsalofttegunda. Með því geti farþeginn valið ferðatilhögun sem styður betur við loftlagsmarkmið ESB.

Tillögunum er einnig ætlað að bæta neytendavernd farþega en hún þykir brotakennd þegar margir flutningsaðilar koma við sögu í samsettri ferðaáætlun. Lagt er til að farþegar með fjölþátta farmiða skuli eiga rétt á endurbókun, bótum, aðstoð og endurgreiðslu eftir atvikum ef seinkun eða ferðarof verður. 

Framkvæmdastjórnin hefur gefið út einblöðung sem lýsir tillögunum á myndrænan hátt, sjá hér.

Tillögurnar ganga nú til umfjöllunar og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB.

Samkomulag um löggjafartillögu um mikilvæg lyf

Samkomulag náðist í síðustu viku í þríhliða viðræðum Evrópuþingsins, ráðsins og framkvæmdastjórnar ESB um efni löggjafartillögu um mikilvæg lyf (e. Critical Medicines Act), en markmið tillögunnar er að auka viðnámsþrótt ESB gagnvart lyfjaskorti og bæta öryggi í framboði mikilvægra lyfja innan sambandsins. Fjallað var um tillöguna í Vaktinni 21. mars 2025 og um sameiginlegt álit EES/EFTA-ríkjanna um málið í Vaktinni 8. maí sl.

Tillagan er liður í viðleitni ESB til að styrkja getu Evrópu til framleiðslu mikilvægra lyfja og virkra innihaldsefna þeirra, sérstaklega í ljósi reynslunnar af kórónuveirufaraldrinum sem og viðvarandi lyfjaskorti víða í Evrópu. Tillagan tekur meðal annars til sýklalyfja, insúlíns og verkjalyfja.

Samkomulagið felur m.a. í sér:

• að auka öryggi og fjölbreytni í aðfangakeðjum mikilvægra lyfja,
• að auka framleiðslugetu innan ESB fyrir mikilvæg lyf og virk lyfjaefni,
• að auðvelda sameiginleg innkaup aðildarríkja á mikilvægum lyfjum,
• að setja sérstakar kröfur um afhendingaröryggi og öruggar aðfangakeðjur við opinber innkaup mikilvægra lyfja og
• að styðja við stefnumarkandi verkefni með því að einfalda og hraða ferlum og auka möguleika á fjármögnun.

Í samkomulaginu er kveðið á um að við opinber innkaup mikilvægra lyfja verði í auknum mæli tekið tillit til öryggis aðfangakeðja, en ekki eingöngu til verðs. Þá er einnig gert ráð fyrir svigrúmi til að veita framleiðslu innan Evrópu aukið vægi við opinber innkaup.

Tillagan mun jafnframt auðvelda aðildarríkjum að sameinast um innkaup mikilvægra lyfja. Samkvæmt samkomulaginu nægir að fimm aðildarríki óski eftir því að framkvæmdastjórnin annist sameiginleg innkaup fyrir þeirra hönd, en upphafleg tillaga framkvæmdastjórnarinnar gerði ráð fyrir lágmarksþátttöku níu ríkja.

Í samkomulaginu er einnig fjallað um neyðarbirgðir mikilvægra lyfja. Þar er lögð áhersla á gagnsæi, samstöðu og meðalhóf við uppbyggingu slíkra birgða, auk þess sem aðildarríkjum verður gert kleift að miðla upplýsingum um birgðastöðu og flytja lyf milli ríkja á frjálsum grundvelli þegar þörf krefur.

Gildissvið tillögunnar var jafnframt útvíkkað þannig að hún taki einnig til ákveðinna lyfja við sjaldgæfum sjúkdóum (e. orphan medicinal products), sem notuð eru við meðferð alvarlegra eða lífshættulegra sjúkdóma.

Bráðabirgðasamkomulagið þarf nú að hljóta formlega samþykkt Evrópuþingsins og ráðsins áður en tillagan verður endanlega samþykkt. Tillagan er talin mikilvægur þáttur í stefnuáætlun ESB á sviði heilbrigðismála (e. European Health Union) og í að styrkja viðnámsþrótt Evrópu gagnvart framtíðaráföllum á sviði heilbrigðismála.

Viðnámsþróttur heilbrigðisþjónustu á heimsvísu

Framkvæmdastjórn ESB birti í síðustu viku orðsendingu til Evrópuþingsins og ráðherraráðs ESB um aukinn viðnámsþrótt heilbrigðisþjónustu á heimsvísu (e. Global Health Resilience Initiative), sem ætlað er að styrkja heilbrigðisöryggi og viðnámsþrótt heilbrigðiskerfa gagnvart framtíðaráföllum. Framtakið er sett fram í ljósi breyttrar stöðu í alþjóðamálum, aukinnar hættu á farsóttum, veikleika í aðfangakeðjum og vaxandi upplýsingaóreiðu.

Framkvæmdastjórnin leggur áherslu á að ESB verði leiðandi og áreiðanlegur samstarfsaðili á alþjóðavettvangi á sviði heilbrigðismála með því að efla forvarnir, viðbúnað og viðbragðsgetu gagnvart heilbrigðisógnum. Jafnframt er lögð áhersla á að draga úr ósjálfstæði ríkja þegar þörf er á utanaðkomandi aðstoð og styðja við aukið sjálfstæði samstarfsríkja í heilbrigðismálum.

Framtakið byggir á fimm megináherslum, þ.e.:

• að styrkja og samræma alþjóðlegt heilbrigðissamstarf og draga úr sundrungu,
• að styðja við seiglu og sjálfbærni heilbrigðiskerfa,
• að efla alþjóðlegan viðbúnað gegn farsóttum og öðrum heilbrigðisógnum með auknum forvörnum, viðbúnaði og samhæfðum viðbrögðum,
• að auka öryggi og fjölbreytni í aðfangakeðjum og framleiðslu lykilheilbrigðisvara og
• að efla traust á vísindum og vinna gegn rangfærslum og misvísandi upplýsingum um heilbrigðismál.

Í tengslum við viðbúnað og viðbrögð leggur framkvæmdastjórnin áherslu á aukna vöktun, greiningargetu og aðgengi að læknisfræðilegum mótvægisúrræðum (e. medical countermeasures) á borð við bóluefni, lyf og greiningarpróf. Þá er sérstök áhersla lögð á samstarf við Afríkuríki um framleiðslu lyfja og bóluefna.

Framkvæmdastjórnin hyggst hrinda níu lykilaðgerðum í framkvæmd á árunum 2026 –2027. Framtakið byggir meðal annars á stefnuáætlun ESB á sviði heilbrigðismála (e. European Health Union), stefnu ESB um viðbúnað (e. Preparedness Union Strategy) sbr. umfjöllun um þá stefnu í Vaktinni 4. apríl 2024 og alþjóðlegri fjárfestingaáætlun ESB (e. Global Gateway) sem er verkefni ESB þar sem nýmarkaðsríkjum og þróunarlöndum er boðið upp á samstarf í innviðafjárfestingum.

Í kynningu framkvæmdastjórnarinnar kemur fram að ESB og aðildarríki þess hafi lagt um 1,7 milljarða evra til Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) á árunum 2024 – 2025 og að um 2 milljörðum evra hafi þegar verið varið í verkefni á þessu sviði í Afríku. Þá hefur rannsókna- og nýsköpunaráætlun ESB (e. Horizon Europe) varið nærri einum milljarði evra í heilbrigðistengdar rannsóknir og nýsköpun.

Framkvæmdastjórnin leggur að auki áherslu á að heilbrigðismál tengist í auknum mæli öryggis- og alþjóðamálum, þar sem farsóttir, rangfærslur, stríðsátök og truflanir á aðfangakeðjum geti haft bein áhrif á stöðugleika og öryggi ríkja.

Samkomulag um einföldun regluverks um gervigreind

Hinn 7. maí sl. náðist samkomulag í þríhliða viðræðum Evrópuþingsins, ráðherraráðs ESB og framkvæmdastjórnar ESB um efni löggjafartillögu um einföldun regluverks á um gervigreind (e. Digital Omnibus on AI). Tillagan var lögð fram í nóvember á síðasta ári, sbr. umfjöllun um tillöguna í Vaktinni 21. nóvember sl.

Samkomulagið felur meðal annars í sér að kveðið verði á um skýrari tímasetningar fyrir gildistöku reglna á mismunandi sviðum. Reglur um svokölluð áhættumikil gervigreindarkerfi („high-risk AI systems“) svo sem kerfi sem notuð eru á sviðum á borð við lífkennagreiningu, mikilvæga innviði, menntun, atvinnumál, fólksflutninga, hælismál og landamæraeftirlit munu taka gildi í desember 2027.

Reglur um gervigreindarkerfi sem eru innbyggð í tilteknar vörur, svo sem lyftur, leikföng og annan búnað munu hins vegar taka gildi í ágúst 2028.

Með stigskiptri innleiðingu er ætlunin að skapa svigrúm til að þróa tæknilega staðla og önnur nauðsynleg stuðningsúrræði áður en reglurnar koma að fullu til framkvæmda.

Samkomulagið kveður jafnframt á um aukna vernd borgaranna. Meðal annars verður lagt bann við gervigreindarkerfum sem unnt er að nota til að búa til náið persónulegt eða kynferðislegt efni án samþykkis þess einstaklings sem kemur við sögu í efninu og mun þetta meðal annars eiga við um svokölluð „AI nudification apps“.

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Aðgerðaáætlun um tryggt framboð af áburði

Hinn 19. maí sl. birti framkvæmdastjórn ESB ítarlega aðgerðaáætlun um áburð sem ætlað er að styðja bændur, tryggja fæðuöryggi og draga úr losun sem og ósjálfstæði Evrópu vegna innflutnings. Áætlunin er sett fram m.a. í ljósi mikilla hækkana á áburðarverði og óstöðugleika í framboði sem hafa sett aukið álag á evrópskan landbúnað undanfarin ár.

Samkvæmt áætluninni er ráðgert að ráðast í bæði skammtíma- og langtímaaðgerðir. Til skemmri tíma hyggst ESB veita bændum fjárhagslegan stuðning og bæta lausafjárstöðu þeirra fyrir næsta framleiðslutímabil. Einnig stendur til að auðvelda aðildarríkjum að nýta betur úrræði innan sameiginlegu landbúnaðarstefnu sambandsins í þessu skyni.

Til lengri tíma er markmiðið að efla framleiðslu á áburði innan ESB og hraða þróun sjálfbærra lausna. Þar verður lögð áhersla á lífrænan áburð auk endurnýtingar næringarefna úr lífrænum úrgangi og skólpi með það að markmiði m.a. að draga úr kolefnislosun í áburðarframleiðslu og styðja við nýsköpun og græna tækni í greininni.

Þá hyggst framkvæmdastjórnin draga úr óþarfa skrifræði og markaðshindrunum og leggja fram nýjar aðgerðir til að auka eftirspurn eftir sjálfbærum evrópskum áburði.

Til að einfalda framkvæmd hringrásarhagkerfisins frekar mun framkvæmdastjórnin meta hvaða  breytingar er unnt að gera á rammatilskipun um úrgang til að einfalda meðhöndlun dýraafurða og annarra aukaafurða.

Áætlunin tengist einnig loftlagsstefnu ESB, sérstaklega kolefnisjöfnunarkerfinu við landamæri (CBAM) og viðskiptakerfinu með losunarheimildir (ETS). Framkvæmdastjórnin hyggst skoða hvernig kostnaður sem fellur á áburðarframleiðendur vegna þessara kerfa hefur áhrif á verð á áburði fyrir bændur og að lokum á matvælaverð í Evrópu. Jafnframt verður kannað hvort hægt sé að veita áburðariðnaðinum aukinn sveigjanleika innan ETS-kerfisins, með því skilyrði að fyrirtæki dragi úr kolefnislosun og auki framleiðslu á sjálfbærum og hringrásarvæddum áburði innan ESB.

Þá er fyrirhugað að taka til skoðunar hvernig tryggja megi birgðir af lykiláburði til að draga úr áhrifum framtíðaráfalla og verðhækkana.

Heimsókn Landsvirkjunar til sendinefndar Íslands gagnvart ESB í Brussel

Fulltrúar Landsvirkjunar heimsóttu sendinefnd Íslands gagnvart ESB í gær, þar sem þau fengu kynningu á stöðu EES-samstarfsins, þverlægum gerðum og áskorunum sem þeim fylgja, sbr. umfjöllun í Vaktinni 11. október 2024, starfsemi sendiráðsins í tengslum við hagsmunagæslu gagnvart ESB, einföldun umhverfislöggjafar, iðnaðarhraðalinum sem fjallað var um í Vaktinni 13. mars 2026, opinber innkaup og gerðum um endurnýjanlega orku. Landsvirkjun kynnti jafnframt starfsemi fyrirtækisins og áherslur þess er kemur að framkvæmd EES-samningsins og hagsmunagæslu gagnvart ESB. Auk þess var rætt um sóknarfæri varðandi jarðvarma, upprunaábyrgðir og hvernig sé best að sinna hagsmunagæslu með samhentum hætti.

Frá fundinum, talið f.v.: Haraldur Hallgrímsson, forstöðumaður viðskiptaþróunar Landsvirkjunar, Gerður Björk Kjærnested, verkefnastjóri lögfræðimála hjá Landsvirkjun, Daði Ólafsson sendiráðunautur atvinnuvegaráðuneytisins, Sigurbjörg Sæmundsdóttir sendiráðunautur umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytis, Kristín Linda Árnadóttir aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar, Finnur Þór Birgisson varamaður sendiherra, Hörður Arnarson forstjóri Landsvirkjunar og Geir Arnar Marelsson, yfirmaður lögfræðimála hjá Landsvirkjun.

***

Brussel-vaktin, fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart Evrópusambandinu, er gefið út að jafnaði tvisvar í mánuði. Þar er greint frá því sem efst er á baugi í stefnumörkun Evrópusambandsins og á vettvangi EES-samningsins, í samræmi við samþykkta ritstjórnarstefnu.

Ritstjóri: Ágúst Geir Ágústsson, sendiráðunautur.

Ábyrgðarmaður: Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra.

Leiðréttingar, ábendingar og athugasemdir sendist til ritstjóra Vaktarinnar á netfangið [email protected].

 

Hægt er að gerast áskrifandi með því að fara í „Áskriftir“ hér á vefnum og merkja þar við Brussel-vaktina. Einnig er hægt að senda tölvupóst með beiðni um áskrift á [email protected].