Öryggis- og varnarmál

Markmið stefnunnar sé að tryggja sjálfstæði, fullveldi, lýðræðislegt stjórnarfar, friðhelgi landamæra Íslands, öryggi borgaranna og vernd stjórnkerfis og mikilvægra innviða samfélagsins gegn hernaðarlegri ógn. Framkvæmd hennar taki mið af ógnarmati og þróun öryggismála hverju sinni.

Stefna stjórnvalda um varnar- og öryggismál byggist á þeim skuldbindingum sem felast í stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna, Atlantshafssáttmálanum, tvíhliða samningum við önnur ríki og grunnstefnu Atlantshafsbandalagsins. Stefnan verði hluti þeirrar heildarmyndar sem þjóðaröryggisstefna fyrir Ísland felur í sér og taki til hernaðarlegra áhættuþátta og sambærilegra áhættuþátta af mannavöldum.

Ísland tryggi öryggi sitt gagnvart slíkri hættu með virkri samvinnu við önnur ríki og innan alþjóðastofnana samhliða uppbyggingu á innlendum borgaralegum viðbúnaði og getu. Meginstoðir stefnunnar verði aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningur við Bandaríkin.

Ráðherra upplýsi Alþingi árlega um framkvæmd stefnunnar, til viðbótar reglulegu samráði við utanríkismálanefnd. Stefnan endurskoðist innan þriggja ára eða eftir þörfum.

Stefna í varnar- og öryggismálum feli í sér eftirfarandi megináherslur:

1. Að auka þátttöku í starfi og verkefnum Atlantshafsbandalagsins sem er meginvettvangur varnarsamvinnu Íslands.
2. Að efla varnarsamstarf við Bandaríkin á grundvelli varnarsamnings frá 1951 með áherslu á sameiginlega varnarhagsmuni og áhættuþætti sem hafa áhrif á þá.
3. Að styrkja þátttöku í svæðisbundnu samstarfi um varnar- og öryggismál með áherslu á norðurslóðir, norrænt varnarsamstarf, samstarf innan Sameiginlegu viðbragðssveitarinnar og samstarf bandalagsríkja á norðurskautssvæðinu.
4. Að þróa og efla varnar- og öryggissamvinnu við helstu samstarfsríki Íslands innan Evrópu sem og Kanada á grundvelli sameiginlegra varnar- og öryggishagsmuna.
5. Að tryggja auknar og stigvaxandi fjárveitingar til varnartengdra verkefna og innviða sem gera Íslandi kleift að auka varnarviðbúnað, innlendan borgaralegan viðbúnað og getu, þátttöku í varnarsamstarfi og standa við skuldbindingar Íslands.
6. Að tryggja getu innan lands, mannauð, áætlanir, varnarmannvirki og búnað til að mæta öryggisáskorunum og uppfylla skuldbindingar.
7. Að efla áfallaþol íslensks samfélags, almannavarnir og vernd borgara gagnvart hernaðarógnum og sambærilegum ógnum af mannavöldum.
8. Að auka greiningargetu og upplýsingamiðlun um áskoranir og ógnir sem geta haft áhrif á Ísland.
9. Að stuðla að fleiri og umfangsmeiri varnaræfingum og virkri þátttöku íslenskra viðbragðsaðila til samræmis við líklegar sviðsmyndir og ógnir.
10. Að stuðla að fjárfestingum, uppbyggingu og nýsköpun á sviði varnar- og öryggismála.
11. Að efla þjálfun, kennslu og rannsóknir á sviði varnar- og öryggismála og bæta virka upplýsingamiðlun um málaflokkinn.
12. Að íslensk löggjöf á sviði varnar- og öryggismála sé skýr og samræmd hvað varðar ábyrgð og heimildir stjórnvalda, ákvarðanatöku og verkaskiptingu, sem og aðkomu og eftirlitshlutverk Alþingis.
13. Að þróa stofnanaumgjörð varnarmála sem tryggi samhæfingu, skilvirkni, ábyrgð og eftirlit, samhliða því að efla enn frekar samstarf innan stjórnsýslunnar um verkefni á sviði varnar- og öryggismála.
    Stefnan var samþykkt á Alþingi 3. febrúar 2026. Sjá samþykkta þingsályktun.