13 Sjávarútvegur og fiskeldi

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð atvinnuvegaráðherra. Það skiptist í tvo málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2024–2026.

• Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun.
• Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði.

Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum

Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.

Heildargjöld málefnasviðs 13 Sjávarútvegur og fiskeldi árið 2026 eru áætluð 8.900,6 m.kr. og aukast um 261,7 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2025 eða sem svarar 3,2%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um 611 m.kr. milli ára eða sem svarar til 7,4%.

Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2026–2030. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun. Útfærsla aðhaldskröfu á málefnasviðinu felur bæði í sér sértækar og almennar ráðstafanir auk þess sem unnið er að verkefnum hjá ráðuneytinu sem stuðla eiga að aukinni skilvirkni og bættri nýtingu opinbers fjár.

Hagræn skipting útgjalda

Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2024 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.

13.10 Stjórnsýsla fiskveiða og fiskeldis

Starfsemi málaflokksins er í höndum Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs og auk þess heyra Fiskræktarsjóður, Umhverfissjóður sjókvíaeldis, Fiskeldissjóður og alþjóðlegt samstarf í sjávarútvegi undir málaflokkinn. Þá má nefna að Matvælastofnun, sem heyrir undir málefnasvið 12, sinnir verkefnum á sviði fiskeldis.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

 

<sup>1. Fjárveiting til verkefnisins kemur fram í málaflokki 13.20, sem Hafrannsóknastofnun heyrir undir, en umfjöllun um markmið og helstu verkefni koma fram undir málaflokki 13.10.
2. Fjárveiting til verkefnisins kemur fram í málaflokki 12.10 sem Matvælastofnun heyrir undir og er að öðru leyti vísað í umfjöllun þar. Verkefnið styður jafnframt við markmið 1 í málaflokki 12.10.</sup>

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 2.217 m.kr. og hækkar um 114,2 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 51 m.kr.

Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 99 m.kr. til eflingar Fiskeldissjóðs vegna aukinnar innheimtu gjalda samkvæmt lögum nr. 89/2019, um töku gjalds vegna fiskeldis í sjó og fiskeldissjóð. Í lögunum er miðað við að 1/3 af gjaldinu fari til Fiskeldissjóðs, sbr. greinargerð með lögunum. Markmiðið með hækkun framlagsins er að stuðla að enn frekari uppbyggingu innviða þar sem fiskeldi í sjókvíum er stundað og styrkja þar með samfélög og stoðir atvinnulífs á þeim svæðum. Verkefnið er í samræmi við markmið 2 í málaflokki 13.10.
2. Gert er ráð fyrir að fjárheimild málaflokksins hækki um 30 m.kr. til fjölgunar stöðugilda eftirlitsmanna Fiskistofu. Kemur sú hækkun til viðbótar 65 m.kr. framlagi til verkefnisins í fjárlögum 2025. Tillagan er hluti af aðgerðum stjórnvalda til að bregðast við áskorunum í sjávarútvegi og fiskeldi með því að efla stjórnsýslulega umgjörð þessara málaflokka og stuðla þannig að aukinni verðmætasköpun fyrir íslenskt þjóðarbú til framtíðar. Verkefnið er í samræmi við markmið 1 í málaflokki 13.10.
3. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 36,4 m.kr.

13.20 Rannsóknir, þróun og nýsköpun í sjávarútvegi og fiskeldi

Undir málaflokkinn falla verkefni Hafrannsóknastofnunar, Verkefnasjóður sjávarútvegsins, Umhverfissjóður sjókvíaeldis og framlög til ýmissa samninga og verkefna í sjávarútvegi og fiskeldi, s.s. vegna rannsókna, þróunar og nýsköpunar. 

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 6.683,6 m.kr. og hækkar um 147,5 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 298,3 m.kr.

 Helstu breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins felast annars vegar í 220 m.kr. hækkun rekstrarframlags vegna eflingar hafrannsókna og hins vegar 144 m.kr. lækkun fjárfestingarframlags vegna niðurfellingar á tímabundnu framlagi til tækjakaupa í nýtt hafrannsóknaskip. Að öðru leyti er ekki um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 220 m.kr. til eflingar hafrannsókna hjá Hafrannsóknastofnun með það að markmiði að skapa sjávarútvegi skilyrði til aukinnar verðmætasköpunar með sjálfbæra nýtingu og vistkerfisnálgun að leiðarljósi. Kemur sú hækkun til viðbótar 410 m.kr. framlagi til verkefnisins í fjárlögum 2025. Verkefnið er í samræmi við markmið 1 í málaflokki 13.10.
2. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 50 m.kr. til að styrkja verkefni Hafrannsóknastofnunar á sviði burðarþolsmats fjarðakerfa, þ.m.t. eldissvæðaskiptingu, mat á umhverfisáhrifum sjókvíaeldis, áhættumat erfðablöndunar og rannsóknir á dreifingu laxa- og fiskilúsar. Kemur sú hækkun til viðbótar 176 m.kr. framlagi til verkefnisins í fjárlögum 2025. Mikil þörf hefur verið á að auka eftirlit, rannsóknir og vöktun á sviði lagareldis. Sjókvíaeldi hefur verið í miklum vexti undanfarin fimm ár og er mikilvægt að styrkja vöktun og rannsóknir vegna samspils lífríkis við sjókvíaeldið.
3. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 190 m.kr. í samræmi við uppfærða tekjuáætlun Hafrannsóknastofnunar.
4. Samtals eru 40 m.kr. fluttar af málaflokknum yfir á málefnasvið 12. Um er að ræða breytta forgangsröðun milli málefnasviða ráðuneytisins til að bregðast við breyttri verkefnastöðu.
5. Tímabundin 144 m.kr. fjárheimild, til tækjakaupa í nýtt hafrannsóknaskip, fellur niður.
6. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 120,4 m.kr.