15 Orkumál
Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð ráðherra umhverfis-, orku- og loftslagsmála. Einn málaflokkur heyrir undir málefnasviðið sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2024–2026.
- Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun.
- Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði.
Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum
Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum, sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.
Heildargjöld málefnasviðs 15 Orkumál árið 2026 eru áætluð 11.586,6 m.kr. og lækka um 2.325,0 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2025 eða sem svarar til 16,8%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum lækka útgjöldin um 2.234,1 m.kr. milli ára eða sem svarar til 16,2%.
Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2026–2030. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.
Hagræn skipting útgjalda
Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2024 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.
15.10 Stjórnun og þróun orkumála
Starfsemi málaflokksins er í höndum Umhverfis- og orkustofnunar sem heldur utan um verkefni Loftslags- og orkusjóðs og auk þess heyra niðurgreiðslur á húshitun og jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku undir málaflokkinn.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
|
Helstu verkefni 2026 |
Framkvæmdaraðili |
Breyting á fjárveitingu |
|
Markmið 1: Tryggt orkuöryggi fyrir alla landsmenn |
||
|
Söfnun og miðlun upplýsinga um raforkuframboð og bætt yfirsýn og eftirlit með tiltæku varaafli raforku í landinu. Aukin úrræði til að tryggja orkuöryggi.. |
Umhverfis- og orkustofnun |
Innan ramma |
|
Aukið eftirlit og stýring vegna öryggisbirgða olíu. |
Umhverfis- og orkustofnun |
Innan ramma |
|
Nýir orkukostir og bætt orkunýtni, s.s. vindorka á landi og á hafi, greining á möguleikum smávirkjana, varmadælna, sólar- og sjávarfallaorku og nýting glatvarma og græns varaafls. |
Umhverfis- og orkustofnun |
Innan ramma |
|
Átaksverkefni um leit og nýtingu jarðhita. |
Loftslags- og orkusjóður |
Innan ramma |
|
Græn orkuöflun. Virkir notendur framleiða fyrir eigin notkun og selja umframorku. Stuðningur við ör- og smávirkjanir og verkefni sem stuðla að bættri orkunýtni. |
Loftslags- og orkusjóður |
Innan ramma |
|
Stuðningur við garðyrkjubændur varðandi innleiðingu á LED-ljósum í gróðurhúsum og öðrum orkusparandi búnaði |
Loftslags- og orkusjóður |
Innan ramma |
|
Markmið 2: Aukið hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í orkubúskap landsins |
||
|
Beinn stuðningur við kaup á ökutækjum er ganga fyrir hreinni orku og uppbygging innviða. |
Loftslags- og orkusjóður |
Innan ramma |
|
Greining á stöðu innviða fyrir orkuskipti og uppfærð orkuskipta- og innviðaáætlun. |
Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti |
Innan ramma |
|
Gerð orkuöflunarstefnu. |
Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti |
Innan ramma |
|
Markmið 3: Jöfnun orkukostnaðar á landsvísu |
||
|
Full jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku á landsbyggðinni. |
Umhverfis- og orkustofnun |
Innan ramma |
|
Aukin neytendavernd og samkeppni á raforkumarkaði. |
Umhverfis- og orkustofnun ofl. |
Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 11.586,6 m.kr. og lækkar um 2.325 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 90,9 m.kr.
Nokkur breyting er á hagrænni skiptingu á málaflokknum. Þannig eru 225 m.kr. færðar af rekstrarframlögum og rekstrartilfærslum á fjármagnstilfærslur hjá Loftslags- og orkusjóði. Þetta eru fjárveitingar sem áður tilheyrðu Loftslagssjóði.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Framlög til Loftslags- og orkusjóðs lækka um 2.500 m.kr. í samræmi við fjármálaáætlun. Um er að ræða styrki til orkuskipta sem tóku við af kerfi skattaívilnana árið 2024. Í upphafi var gert ráð fyrir að til verkefnisins yrði varið 7.500 m.kr. árlega árin 2024 og 2025 en síðan lækkaði upphæðin í 5.000 m.kr. árin 2026 til 2030.
- Framlög til Loftslags- og orkusjóðs lækka um 150 m.kr. þegar þriggja ára tímabundnu átaki í jarðhitaleit lýkur en áframhaldandi stuðningur er við leit og nýtingu jarðvarma.
- Framlög til Loftslags- og orkusjóðs lækka um 75 m.kr. þegar tímabundnu átaki vegna grænna fjárfestinga lýkur.
- Framlög til niðurgreiðslna á húshitun hækka tímabundið um 400 m.kr. til að mæta halla á liðnum.
Fjárlög fyrir árið 2026