16 Markaðseftirlit og neytendamál

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð atvinnuvegaráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra. Einn málaflokkur heyrir undir málefnasviðið sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2024–2026.

• Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun.
• Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði.

Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum

Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.

Heildargjöld málefnasviðs 16 Markaðseftirlit og neytendamál árið 2026 eru áætluð 4.895,6 m.kr. og aukast um 398,9 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2025 eða sem svarar til 8,9,%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um 435,9 m.kr. milli ára eða sem svarar til 9,8%.

Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2026–2030. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.

Hagræn skipting útgjalda

Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2024 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.

16.10 Markaðseftirlit og neytendamál

Starfsemi málaflokksins er í höndum atvinnuvegaráðuneytis, Samkeppniseftirlitsins, Neytendastofu og Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

 

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 4.547,2 m.kr. og hækkar um 293,9 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 36,7 m.kr.

Rekstrartilfærslur hækka um 200,7 m.kr. að frátöldum launa- og verðlagsbreytingum sem skýrist fyrst og fremst af hækkun fjárheimildar í samræmi við rekstraráætlun Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands. Að öðru leyti er ekki um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða. Vakin er athygli á því að innan málaflokksins er búið að aðlaga fjárheimildir í tengslum við breytta verkaskiptingu ráðuneyta vegna breytinga á Stjórnarráðinu.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 95 m.kr. til eflingar samkeppnis- og neytendamála. Gert er ráð fyrir að framlaginu verði ráðstafað til aukinna verkefna á sviði neytendamála og til endurnýjunar á mælitækjum vegna kvörðunarþjónustu fyrir atvinnulífið. Einnig er gert ráð fyrir að framlag til Samkeppniseftirlitsins verði aukið til að efla eftirlitið, m.a. í kjölfar úttektar Ríkisendurskoðunar á Samkeppniseftirlitinu og til að mæta þeim ábendingum sem þar koma fram. Þá er gert ráð fyrir auknu framlagi til kærunefndar vöru- og þjónustukaupa til að mæta auknum verkefnum og málafjölda.
2. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 209,9 m.kr. í samræmi við rekstraráætlun Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands. Fjárveiting úr ríkissjóði er jafnhá áætluðum tekjum af eftirlitsgjaldi til að standa undir rekstri Fjármálaeftirlitsins. Sjá nánari umfjöllun í frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2026.
3. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 13,4 m.kr.

16.20 Stjórnsýsla atvinnumála og nýsköpunar

Starfsemi málaflokksins er í höndum atvinnuvegaráðuneytis. Undir málaflokkinn fellur einn fjárlagaliður sem er ýmis verkefni og þar undir eru ýmis viðskipta- og bankamál umsvifamest.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 348,4 m.kr. og hækkar um 105 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 0,3 m.kr.

Rekstrarframlög hækka um 212,2 m.kr. að frátöldum launa- og verðlagsbreytingum sem skýrist fyrst og fremst af fjárheimild sem millifærð er í tengslum við breytingar á Stjórnarráðinu í samræmi við forsetaúrskurð auk eflingar samkeppnis- og neytendamála. Þá hækka rekstrartilfærslur um 135,9 m.kr. sem að stærstum hluta er vegna breytinga á Stjórnarráðinu. Að öðru leyti er ekki um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 243,1 m.kr. vegna flutnings fjárheimildar af málaflokki 18.50 í tengslum við breytingar á Stjórnarráðinu í samræmi við forsetaúrskurð eins og vikið var nánar að hér á undan.
2. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 105 m.kr. til eflingar samkeppnis- og neytendamála. Gert er ráð fyrir að framlagið verði annars vegar notað til að standa undir kostnaði (tekjutapi) fyrirtækjaskrár Skattsins við það að veita gjaldfrjálsan aðgang að upplýsingum úr fyrirtækjaskrá í samræmi við lög þar um, nr. 64/2017, og álit umboðsmanns Alþingis. Hins vegar er gert ráð fyrir tímabundnu framlagi til að styrkja áfrýjunarnefnd samkeppnismála vegna umfangsmikilla mála sem þar eru til meðferðar.