18 Menning, listir, íþrótta- og æskulýðsmál

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð forsætisráðherra, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Það skiptist í fjóra málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2024–2026.

• Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun.
• Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði.

Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum

Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.

Heildargjöld málefnasviðs 18 Menning, listir, íþrótta- og æskulýðsmál árið 2026 eru áætluð 24.989,7 m.kr. og hækka um 125,4 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2025 eða sem svarar til 0,5%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um 758 m.kr. milli ára eða sem svarar til 3,1% hækkunar.

Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2026–2030. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.

Aðhald á málefnasviðinu birtist í einföldun, straumlínulögun og nýtingu tækifæra til samlegðar og sameiningar auk hagræðingar hjá hverri stofnun fyrir sig.

Menning er grundvallarþáttur í sjálfsmynd þjóðar og því er lögð áhersla á að tryggja aðgengi allra að menningu og listum óháð efnahag og búsetu og stuðla að aukinni þátttöku almennings í menningarlífi um land allt. Sérstök áhersla verður lögð á barnamenningu og að börn og ungmenni fái tækifæri til listrænnar sköpunar og að efla skapandi hugsun. Stjórnvöld hafa að undanförnu innleitt stefnur og mótað aðgerðaáætlanir í málefnum íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Ný tækifæri felast í máltækni og gervigreind en þar ríður á að huga jafnt að arfleifð, þróun og inngildingu.

Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2024 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.

18.10 Safnamál

Starfsemi málaflokksins er í höndum ríkis og sveitarfélaga, sjálfseignarstofnana og annarra aðila.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

 

 

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 6.199,8 m.kr. og lækkar um 251,3 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 228,1 m.kr.

Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helsta breyting á fjárheimildum málaflokksins er eftirtalin:

1. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málaflokksins nemur 124,8 m.kr. og er útfært með hlutfallslegri skiptingu niður á stofnanir og verkefni málaflokksins.

18.20 Menningarstofnanir

Starfsemi málaflokksins nær yfir opinberar stofnanir á sviði lista og menningar, s.s. Þjóðleikhúsið, Óperuna, Sinfóníuhljómsveit Íslands, Íslenska dansflokkinn, Kvikmynda­miðstöð Íslands og Minjastofnun Íslands.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

 

^{1 Verkefnið byggist á aðgerð 13 í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það grundvallast á markmiði 1 í málaflokki 18.30 þar sem það er fjármagnað.}

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 8.896,6 m.kr. og lækkar um 200,8 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 321,3 m.kr.

Ekki er um breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helsta breyting á fjárheimildum málaflokksins er eftirtalin:

1. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 80 m.kr. til að tryggja áframhaldandi rekstur Tónlistarmiðstöðvar.
2. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málaflokksins nemur 225,4 m.kr. og er útfært með hlutfallslegri skiptingu niður á stofnanir og safnlið málaflokksins.

18.30 Menningarsjóðir

Starfsemi málaflokksins felst í fjárveitingum ríkisins sem er úthlutað í gegnum lögbundna sjóði. Undir málaflokkinn heyra m.a. launasjóðir listamanna og ýmsir sjóðir á sviði menningar og lista. Yfirliggjandi markmið í málaflokknum er að auðga nýsköpun í skapandi greinum, einfalda umhverfið, efla þjónustu og vinna að sameiningu þar sem við á. Í því felst m.a. að styrkja innlenda sköpun og stuðla að auknum útflutningi íslenskrar menningar og lista.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

 

^{1 Verkefnið byggist á aðgerð 13 í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Fjármagn er sett í verkefnið á lið 18.30 en það nær jafnframt til verkefna á liðum 18.10 og 18.20.
2 Verkefnið styður jafnframt við markmið 1 í málaflokki 7.20.}